Liên hợp quốc kêu gọi khẩn cấp kiểm soát vũ khí tự hành

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres. (Ảnh: THX/TTXVN phát)

Ngày 25/8, Liên hợp quốc và Ủy ban Chữ thập Đỏ quốc tế (ICRC) cảnh báo thế giới đã “tiến tới rất gần” viễn cảnh vũ khí tự hành, hay còn gọi là “robot sát thủ” với năng lực tự lựa chọn con người làm mục tiêu, đồng thời khẩn thiết kêu gọi xây dựng các quy định quốc tế về loại vũ khí này.

Năm 2023, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres và Chủ tịch ICRC Mirjana Spoljaric đã kêu gọi các quốc gia thiết lập những lệnh cấm và hạn chế cụ thể đối với công nghệ đang phát triển nhanh chóng này trước cuối năm nay.

Trong tuyên bố chung ngày 25/8, hai quan chức nhấn mạnh lời kêu gọi hiện càng trở nên cấp thiết, bởi những quan ngại căn bản vẫn còn nguyên, trong khi các nguy cơ ngày càng gia tăng.

Hai nhà lãnh đạo cảnh báo thế giới đang đứng trước nguy cơ vượt qua một “lằn ranh đỏ về đạo đức,” khi máy móc có thể tự động lựa chọn con người làm mục tiêu tấn công.

Các hệ thống vũ khí tự hành sát thương thường được hiểu là những hệ thống có khả năng tự lựa chọn mục tiêu và sử dụng vũ lực mà không cần sự can thiệp của con người. Cho đến nay, chưa có trường hợp nào xác nhận là đã sử dụng vũ khí tự hành hoàn toàn.

Tuy nhiên, trong bối cảnh căng thẳng toàn cầu leo thang và các cuộc xung đột tiếp diễn tại Trung Đông và Ukraine, nơi thiết bị bay không người lái ngày càng giữ vai trò nổi bật trên chiến trường, nhiều ý kiến lo ngại việc sử dụng loại vũ khí này có thể sớm trở thành hiện thực. Hiện chưa có hiệp ước quốc tế riêng điều chỉnh vũ khí tự hành và vũ khí ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo Tổng Thư ký Guterres và Chủ tịch Spoljaric, vũ khí tự hành không còn là câu chuyện của một tương lai xa, bởi cuộc chạy đua nâng cao mức độ tự chủ của các hệ thống vũ khí đã diễn ra.

Hai quan chức cảnh báo các thế hệ tương lai sẽ đặt câu hỏi liệu các nhà lãnh đạo có hành động khi vẫn còn cơ hội thiết lập giới hạn, trước khi những vũ khí này phổ biến ngoài tầm kiểm soát hay không.

Hai nhà lãnh đạo cũng lưu ý rằng trong nhiều trường hợp, chính các nhà khoa học và kỹ sư tham gia phát triển công nghệ này đã lên tiếng cảnh báo. Theo đó, khi những người kiến tạo công nghệ kêu gọi đặt ra giới hạn, các quốc gia không thể tiếp tục thụ động.

Các cuộc thảo luận về một hiệp ước nhằm kiểm soát việc sử dụng vũ khí tự hành đã kéo dài 1 thập kỷ. Sau 3 năm thảo luận gần đây, các nước dự kiến đưa ra quyết định vào tháng 11 tới về việc có chính thức khởi động tiến trình đàm phán điều ước hay không.

Lãnh đạo Liên hợp quốc và ICRC kêu gọi cộng đồng quốc tế thể hiện “lòng dũng cảm chính trị,” đồng thời cảnh báo việc không hành động nhanh chóng và dứt khoát sẽ phải trả giá bằng sinh mạng con người.

Hai quan chức nhấn mạnh nhu cầu xây dựng các quy định rõ ràng đã trở nên cấp thiết và đổi mới sáng tạo phải phục vụ, thay vì gây nguy hiểm cho nhân loại./.