Liên Hợp Quốc sắp có nữ Tổng Thư ký đầu tiên?

Cựu Phó Tổng thống Costa Rica Rebeca Grynspan có nhiều cơ hội trở thành nữ Tổng thư ký Liên Hợp Quốc đầu tiên trong lịch sử. Ảnh: Getty.

Đương kim Tổng thư ký António Guterres sẽ kết thúc hai nhiệm kỳ liên tiếp, tổng cộng 10 năm lãnh đạo Liên Hợp Quốc vào cuối năm nay. Người được chọn kế nhiệm ông sẽ nhậm chức từ ngày 1/1/2027.

Bảy ứng viên, nữ chiếm đa số, bà Rebeca Grynspan tạm dẫn đầu

Theo AFP hiện có 7 ứng viên tham gia tranh cử, gồm 4 nữ và 3 nam. Đó là: Cựu Tổng thống Chile Michelle Bachelet, cựu Phó Tổng thống Costa Rica Rebeca Grynspan, cựu Tổng thống Senegal Macky Sall, cựu Ngoại trưởng Ecuador María Fernanda Espinosa, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi, cựu Ngoại trưởng Guyana Carolyn Rodrigues-Birkett, và nhà ngoại giao Uganda Olara Otunnu.

Theo các nguồn tin ngoại giao, vòng bỏ phiếu thăm dò đầu tiên hôm 30/7 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cho kết quả: Bà Rebeca Grynspan nhận được 10 phiếu, đứng đầu; bà Carolyn Rodrigues-Birkett xếp thứ hai với 9 phiếu; ông Rafael Grossi đứng thứ ba với 7 phiếu.

Đây mới chỉ là cuộc bỏ phiếu thăm dò nhằm đánh giá mức độ ủng hộ, chưa quyết định kết quả cuối cùng.

Để trở thành Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, ứng viên phải nhận được ít nhất 9/15 phiếu của Hội đồng Bảo an và không bị bất kỳ ủy viên thường trực nào (Mỹ, Trung Quốc, Nga, Anh, Pháp) phủ quyết, trước khi được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc phê chuẩn.

6 ứng cử viên ứng cử sớm gồm (trái sang phải, trên xuống dưới): Cựu Tổng thống Chile Michelle Bachelet, cựu Phó Tổng thống Costa Rica Rebeca Grynspan, cựu Tổng thống Senegal Macky Sall, cựu Ngoại trưởng Ecuador María Espinosa, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi, cựu Ngoại trưởng Guyana Carolyn Rodrigues-Birkett. Ảnh: Creaders.

Rất có thể xuất hiện nữ Tổng Thư ký đầu tiên

Sau hơn 80 năm kể từ khi Liên Hợp Quốc được thành lập chính thức thành lập ngày 24/10/1945, tổ chức này vẫn chưa từng có một nữ Tổng Thư ký nào.

Bà Grynspan từng khẳng định: "Phụ nữ không cần được ưu ái, mà cần được đối xử bình đẳng”. Nếu đắc cử, bà sẽ trở thành người phụ nữ đầu tiên giữ cương vị lãnh đạo cao nhất của Liên Hợp Quốc.

Năm nay 69 tuổi, bà Grynspan là một nhà kinh tế học có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực phát triển quan hệ quốc tế. Sự nghiệp của bà trải dài từ chính trường Costa Rica đến các cơ quan của Liên Hợp Quốc.

Bà giữ chức Phó Tổng thống Costa Rica giai đoạn 1994–1998. Sau đó bà là Giám đốc khu vực Mỹ Latinh và Caribe của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP); Tổng Thư ký Cộng đồng các quốc gia Ibero-Mỹ (SEGIB) - một diễn đàn hợp tác chính trị, kinh tế, văn hóa và phát triển, quy tụ các quốc gia có chung di sản ngôn ngữ Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Hiện SEGIB có 22 quốc gia gồm: 19 nước Mỹ Latinh nói tiếng Tây Ban Nha, như Mexico, Argentina, Chile, Colombia, Peru..., Brazil (nói tiếng Bồ Đào Nha); ba quốc gia châu Âu là Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, và Andorra.

Hiện bà Grynspan là Tổng Thư ký Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD).

Trong nhiều năm, bà Grynspan tham gia xử lý các vấn đề về nợ công, cải cách kinh tế, tài chính phát triển và hợp tác quốc tế, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Nhóm G20.

Nhiều nhà ngoại giao đánh giá bà có lợi thế nhờ vừa am hiểu hệ thống Liên Hợp Quốc, vừa có khả năng điều hòa lợi ích giữa các nước phát triển và nhóm "Nam bán cầu".

Nhà ngoại giao Uganda Olara Otunnu, ứng viên được giới thiệu trước khi tiến hành bỏ phiếu thăm dò. Ảnh: Getty.

Mỹ và Trung Quốc có thể tiếp tục đối đầu trong việc chọn Tổng thư ký

Các nhà quan sát cho rằng việc lựa chọn Tổng Thư ký mới nhiều khả năng sẽ tiếp tục phản ánh sự cạnh tranh giữa các cường quốc.

Truyền thông Mỹ trước đó tiết lộ Tổng thống Donald Trump từng bày tỏ mong muốn Chủ tịch FIFA Gianni Infantino trở thành Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, ông Infantino hiện không nằm trong danh sách ứng cử viên.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị từ tháng 5 đến tháng 7 năm nay đã lần lượt gặp gỡ 5 ứng viên, trong đó có cựu Tổng thống Chile, bà Michelle Bachelet.

Bà Bachelet từng giữ chức Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc. Trong nhiệm kỳ này, bà từng đến thăm Tân Cương nhưng bị một số tổ chức nhân quyền phương Tây chỉ trích vì cho rằng bà không lên án đủ mạnh các cáo buộc vi phạm nhân quyền của Trung Quốc. Ngược lại, phía Trung Quốc đánh giá chuyến thăm đã góp phần thúc đẩy đối thoại.

Ngoài ra, hồi cuối tháng 3/2026, 28 nghị sĩ Cộng hòa Mỹ đã gửi thư tới Ngoại trưởng Marco Rubio, đề nghị Mỹ phản đối ứng cử của bà Bachelet, với lý do bà ủng hộ quyền phá thai và bị cho là can thiệp vào chủ quyền của các quốc gia.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres sẽ rời chức vào ngày 1/1/2027 sau 10 năm lãnh đạo tổ chức quốc tế này. Ảnh: Reuters.

Chặng đường phía trước còn dài

Theo quy trình, Hội đồng Bảo an sẽ tiếp tục tiến hành nhiều vòng "bỏ phiếu thăm dò" (straw poll) kín để sàng lọc ứng viên trước khi thống nhất đề cử một cái tên lên Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Chủ tịch luân phiên Hội đồng Bảo an xác nhận vòng bỏ phiếu thăm dò tiếp theo sẽ sớm được tổ chức. Giới quan sát nhận định cuộc bầu chọn còn có thể kéo dài nhiều tháng và cạnh tranh vẫn rất khó đoán, nhất là trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc có nhiều bất đồng về các vấn đề quốc tế.

Giới ngoại giao nhận định, dù bà Rebeca Grynspan đang dẫn đầu, khoảng cách giữa các ứng viên vẫn khá sít sao và kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc rất lớn vào lập trường của năm nước ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an, những quốc gia nắm quyền phủ quyết đối với mọi ứng viên.