Liên kết chuỗi giá trị - Đòn bẩy phát triển ngành lúa gạo

Định hình tiềm năng từ hệ sinh thái đặc thù

Mô hình tôm - lúa kết hợp tạo ra hạt gạo sạch tự nhiên, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe hàng đầu thế giới. Ảnh: Tuấn Kiệt/TTXVN

Ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết, địa phương đang chủ động chuyển dịch tư duy từ “sản xuất nông nghiệp thuần túy” sang “kinh tế nông nghiệp”, lấy giá trị gia tăng, chất lượng và thị trường tiêu thụ làm thước đo cốt lõi.

Ngành nông nghiệp Cà Mau xác định, thay đổi cơ cấu giống lúa là bước chuyển mang tính đột phá, với tỷ lệ giống lúa chất lượng cao, lúa thơm, lúa đặc sản đã chiếm trên 90% diện tích và sản lượng toàn tỉnh. Các giống lúa phẩm cấp cao như ST24, ST25, Đài Thơm 8, OM18, BL9 cùng nhiều tiến bộ kỹ thuật như “3 giảm 3 tăng”, “1 phải 5 giảm”, quy trình canh tác VietGAP và hữu cơ ngày càng được áp dụng rộng rãi. Đặc biệt, những mô hình tôm - lúa kết hợp không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích mà còn tạo ra hạt gạo sạch tự nhiên, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe hàng đầu thế giới.

Là vùng sản xuất lúa trọng điểm của tỉnh Cà Mau, ông Ngô Nguyên Phong, Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Thanh cho biết, địa phương có gần 6.300 ha, năng suất lúa duy trì ổn định từ 6,5 đến 8,5 tấn/ ha, tổng sản lượng lương thực năm 2025 đạt khoảng 122.500 tấn. Về cơ cấu giống, nông dân Vĩnh Thanh chủ yếu sử dụng các giống lúa chất lượng cao như: ST24, ST25, OM18, Đài Thơm 8. Đồng thời, địa phương đã hình thành các mô hình sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu như mô hình lúa – tôm cùng với phát triển vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên 200 ha.

Nông dân Cà Mau sử dụng máy sạ hàng trong canh tác lúa. Ảnh: TTXVN phát

Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Thanh cho biết, thời gian qua, địa phương đã chủ động kết nối, thu hút doanh nghiệp tham gia vào quá trình sản xuất và tiêu thụ lúa gạo, hình thành mối liên kết giữa Nhà nước, Nhà nông, Nhà khoa học và doanh nghiệp với tỷ lệ lúa có liên kết tiêu thụ đạt gần 80% diện tích. Việc thực hiện liên kết với các doanh nghiệp và hợp tác xã trong cung ứng vật tư đầu vào và bao tiêu sản phẩm đã góp nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm thiểu rủi ro do tác động giá của thị trường.

Không riêng gì Vĩnh Thanh, nhiều xã, phường có thế mạnh về sản xuất nông nghiệp của tỉnh Cà Mau cũng đang có sự chuyển mình mạnh mẽ khi thực hiện liên kết chuỗi sản xuất. Tại xã Vĩnh Lộc, Hợp tác xã Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình là một trong số những đơn vị tiên phong liên kết sản xuất và ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số. Hợp tác xã có 733 ha canh tác theo mô hình lúa – tôm, toàn bộ diện tích đều được áp dụng đồng bộ các thiết bị công nghệ hiện đại vào toàn bộ quy trình mùa vụ. Hợp tác xã đã đưa máy bay không người lái và máy sạ cụm vào khâu gieo mạ, bón phân, phun thuốc sinh học; đồng thời cơ giới hóa 100% diện tích thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp.

Nhờ đó, chi phí nhân công và hạt giống giảm đáng kể, tình trạng sâu bệnh được kiểm soát hiệu quả và hạn chế tối đa thất thoát sau thu hoạch. Không dừng lại ở khâu đồng ruộng, Hợp tác xã Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình còn liên kết với doanh nghiệp để xây dựng chuỗi giá trị bền vững, lâu dài. Hiện nay hợp tác xã đang liên kết với nhiều đối tác sản xuất lúa hữu cơ, nhằm nâng cao giá trị gia tăng trong canh tác.

Ở một hợp tác xã khác, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Kinh Dớn, xã Đá Bạc, ông Phạm Tấn Lưu, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Hợp tác xã cho biết, nhu cầu liên kết giữa nông dân với hợp tác xã, giữa hợp tác xã với doanh nghiệp đầu vào, đầu ra là hết sức cần thiết. Đặc biệt, trong sản xuất theo chuỗi phải có sự gắn kết, doanh nghiệp phải tham gia ngay từ đầu của quá trình sản xuất, tổ chức tập huấn khoa học kỹ thuật cho nông dân, giám sát thực hiện các quy trình để cho ra sản phẩm đồng đều về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy nguyên được nguồn gốc.

Áp dụng cơ giới hóa nhiều khâu trong canh tác lúa giúp giảm chi phí đầu tư, giúp nông dân nâng cao lợi nhuận.

Ảnh: Tuấn Kiệt/TTXVN

Thông qua xây dựng chuỗi giá trị, hợp tác xã sẽ cung cấp dịch vụ đầu vào cho thành viên với giá thấp nhất và đảm bảo đầu ra cho sản phẩm với giá bán cao nhất, thay vì phải qua các khâu trung gian làm tăng giá đầu vào và hạ giá thành sản phẩm cuối cùng.

Ông Phạm Tấn Lưu cho biết, thông qua tổ chức liên kết sản xuất, tiêu thụ từ đầu vào đến đầu ra mà các thành viên có điều kiện áp dụng các tiến bộ khoa học – kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp như: sử dụng giống xác nhận 1, áp dụng quy trình sản xuất “3 giảm 3 tăng”, áp dụng IPM vào quản lý đồng ruộng, tiếp nhận chuyển giao quy trình nhân nuôi nấm xanh trừ sâu cuốn lá và rầy nâu trên đồng ruộng… Đến nay, hợp tác xã đã ký kết hợp đồng với trên 10 đối tác cung ứng đầu vào cũng như tiêu thụ lúa đầu ra, đảm bảo lợi nhuận cao cho các xã viên.

Tháo gỡ các "điểm nghẽn" để lúa gạo vươn xa

90% trong tổng số 185.000 ha canh tác lúa của tỉnh Cà Mau sử dụng các giống lúa chất lượng cao, lúa thơm, lúa đặc sản. Ảnh: Tuấn Kiệt/TTXVN

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau Phạm Văn Mười cho rằng, dù đã đạt được những bước tiến tích cực, nhưng thực trạng liên kết phát triển ngành hàng lúa gạo tại Cà Mau vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế mang tính cấu trúc.

Trước hết, tính bền vững của các hợp đồng liên kết sản xuất và tiêu thụ còn chưa cao. Tình trạng vi phạm cam kết thu mua khi giá lúa thị trường biến động mạnh vẫn xảy ra ở cả hai chiều giữa doanh nghiệp và nông hộ. Quy mô liên kết tại phần lớn các địa bàn còn phân tán; sự vào cuộc và tham gia sâu của các doanh nghiệp chế biến đầu ngành vào chuỗi giá trị còn rất khiêm tốn. Phần lớn sản lượng lúa của tỉnh hiện vẫn phụ thuộc vào mạng lưới thương lái và các đơn vị thu mua ngoài tỉnh, tiềm ẩn nguy cơ bất ổn về giá cả và đầu ra khi vào cao điểm thu hoạch rộ.

Tỉnh Cà Mau dù hiện có trên 20 cơ sở xay xát, chế biến với tổng công suất thiết kế khoảng 714.000 tấn/năm, nhưng hầu hết là cơ sở quy mô nhỏ, áp dụng kỹ thuật cơ khí truyền thống, thiếu hệ thống sấy công nghiệp hiện đại và kho trữ đạt chuẩn. Điều này khiến chất lượng gạo thương phẩm không đồng đều, tỷ lệ hao hụt cao và chưa chuyển hóa trọn vẹn chất lượng của vùng lúa nguyên liệu đặc sản thành giá trị thương mại xuất khẩu cao cấp.

Nhìn nhận những “điểm nghẽn” đang tồn tại trong thực hiện liên kết chuỗi ngành hàng lúa gạo của Cà Mau hiện nay, ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cho rằng: để nâng cao hiệu quả liên kết sản xuất – tiêu thụ bền vững ngành hàng lúa gạo, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp; trong đó, trước hết cần tiếp tục đẩy nhanh thực hiện Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”; thực hiện các mô hình thí điểm theo quy trình và sổ tay hướng dẫn của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, làm cơ sở lan tỏa và nhân rộng trong cộng đồng tại địa phương.

Nhiều tiến bộ kỹ thuật như “3 giảm 3 tăng”, “1 phải 5 giảm”, quy trình canh tác VietGAP và hữu cơ được áp dụng ngày càng rộng rãi trên đồng ruộng Cà Mau. Ảnh: TTXVN phát

Cùng với đó, các sở, ngành cần quan tâm thực hiện có hiệu quả hơn nữa đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật; hỗ trợ xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu và hệ thống truy xuất nguồn gốc để tăng sức cạnh tranh cho lúa gạo Cà Mau. Ủy ban nhân dân các xã, phường có sản xuất lúa cần thường xuyên củng cố hoạt động các hợp tác xã nông nghiệp hiện có, vận động thành lập mới hợp tác xã tại các vùng nguyên liệu sản xuất tập trung; hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tham gia liên kết.

Tỉnh Cà Mau sẽ xây dựng thí điểm một số mô hình liên kết tiêu thụ lúa gạo có hiệu quả, lâu dài và bền vững để làm cơ sở tuyên truyền, vận động các tổ chức, cá nhân tham gia xây dựng phát triển mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trong thời gian tới. Ông Lê Văn Sử cho rằng, bên cạnh sự quan tâm hỗ trợ của Nhà nước, các doanh nghiệp, hợp tác xã và bà con nông dân cũng cần tiếp tục nâng cao tinh thần hợp tác, tuân thủ các cam kết trong liên kết; chủ động đổi mới phương thức sản xuất, ứng dụng khoa học – công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và từng bước đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Bằng sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở, cùng sự đồng thuận gắn kết giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nông dân, ngành hàng lúa gạo Cà Mau đang đứng trước thời cơ bứt phá mạnh mẽ, biến những lợi thế thiên nhiên đặc thù thành giá trị kinh tế bền vững, góp phần nâng cao đời sống nông dân và khẳng định vị thế hạt gạo xanh Việt Nam trên thị trường quốc tế.