Liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển thương mại điện tử miền Trung - Tây Nguyên

Thương mại điện tử chuyển biến tích cực, nhưng chưa đồng đều

Trình bày tham luận tại Hội nghị ngành Công Thương khu vực miền Trung - Tây Nguyên lần thứ XII, năm 2026 diễn ra ngày 10/11, tại tỉnh Quảng Ngãi, ông Võ Quốc Hùng - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi đã chia sẻ chuyên đề “Liên kết vùng trong hoạt động thương mại điện tử các tỉnh khu vực miền Trung - Tây Nguyên”, tập trung đánh giá thực trạng, nhận diện những điểm nghẽn và đề xuất định hướng liên kết trong giai đoạn 2026 - 2030.

Ông Võ Quốc Hùng - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi trình bày tham luận về “Liên kết vùng trong hoạt động thương mại điện tử các tỉnh khu vực miền Trung - Tây Nguyên”.

Theo ông Võ Quốc Hùng, liên kết vùng trong hoạt động thương mại điện tử cần được nhìn nhận trước hết từ yêu cầu mở rộng thị trường cho sản phẩm địa phương, chia sẻ chuyên gia, hạ tầng, kinh nghiệm và nguồn lực xúc tiến thương mại. Đồng thời, thông qua kết nối nguồn cung, các địa phương có thể gom đơn hàng, tối ưu vận chuyển và giảm chi phí tiếp cận khách hàng.

Do đó, cần chuyển từ cách làm mỗi tỉnh tự tổ chức xúc tiến sang cùng xây dựng hệ sinh thái thương mại số liên vùng, trong đó các địa phương, doanh nghiệp, nền tảng số và đối tác cùng tham gia kết nối, khai thác nguồn lực.

Đánh giá bức tranh thương mại điện tử khu vực giai đoạn 2020 - 2025, ông Võ Quốc Hùng cho biết, các địa phương đã có những chuyển biến trên nhiều phương diện. Công tác chỉ đạo từng bước được lồng ghép vào kế hoạch phát triển kinh tế số, chuyển đổi số và xúc tiến thương mại. Hạ tầng Internet, viễn thông và thanh toán số tiếp tục được mở rộng. Hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng website, gian hàng và thương hiệu trực tuyến được đẩy mạnh; các hình thức livestream, kinh doanh trên sàn thương mại điện tử và kết nối cung cầu ngày càng được quan tâm.

Cùng với đó, công tác quản lý thuế, kiểm tra hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng được chú trọng hơn.

Một số kết quả tại các địa phương cho thấy tiềm năng và hiệu quả của việc ứng dụng thương mại điện tử. Tại Quảng Ngãi, khoảng 1.400 sản phẩm của hơn 740 chủ thể đã được đăng tải trên môi trường trực tuyến; 20 đơn vị được hỗ trợ xây dựng website thương mại điện tử và 15 đơn vị xây dựng thương hiệu trực tuyến.

Tại Khánh Hòa, trong năm 2025 có 4.378 gian hàng có lượt bán, doanh thu thương mại điện tử ước đạt 556,2 tỷ đồng, tăng 29,57% so với năm 2024.

Ở Nghệ An, sàn thương mại điện tử của tỉnh ghi nhận 11,2 triệu lượt truy cập, với 479 gian hàng và 3.748 sản phẩm; mô hình Chợ 4.0 có 4.313 điểm QR. Trong khi đó, tại Đà Nẵng, Tuần lễ Thương mại điện tử và Kết nối vùng năm 2025 thu hút trên 80 gian hàng, đồng thời hỗ trợ thanh toán QR. Tại Quảng Trị, chương trình hỗ trợ 15 doanh nghiệp livestream, có phiên bán hàng chốt thành công trên 500 đơn hàng.

Theo lãnh đạo Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi, những kết quả trên cho thấy hiệu quả của việc kết nối đồng bộ giữa sản phẩm, nền tảng, truyền thông, thanh toán và giao nhận. Đây cũng là cơ sở để các địa phương tiếp tục nghiên cứu, mở rộng các mô hình liên kết trong thời gian tới.

Hội nghị ngành Công Thương 11 tỉnh, thành phố khu vực miền Trung - Tây Nguyên lần thứ XII, năm 2026 tập trung trao đổi các giải pháp thúc đẩy phát triển công nghiệp, thương mại, tháo gỡ khó khăn trong lĩnh vực năng lượng và tăng cường liên kết vùng.

Nhận diện những điểm nghẽn trong liên kết vùng

Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động thương mại điện tử tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên vẫn còn những hạn chế cần được giải quyết thông qua cơ chế phối hợp liên tỉnh và sự tham gia của nhiều ngành, nhiều chủ thể.

Trước hết là vấn đề hạ tầng số. Mặc dù hạ tầng viễn thông và thanh toán điện tử tại nhiều địa phương đã được mở rộng, chất lượng kết nối giữa các đô thị, khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa vẫn chưa đồng đều.

Một số chỉ tiêu nổi bật được Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi Võ Quốc Hùng dẫn chứng cho thấy Gia Lai có độ phủ cáp quang đến thôn, làng đạt 99,6%, độ phủ mạng di động đạt 99,9%; tại Quảng Ngãi, trên 99,7% thôn, làng được phủ sóng băng rộng di động, khoảng 80% dân số có smartphone. Tuy nhiên, đây là những chỉ tiêu của một số địa phương, không đại diện cho toàn vùng.

Đánh giá bức tranh thương mại điện tử khu vực giai đoạn 2020 - 2025, ông Võ Quốc Hùng cho biết, các địa phương đã có những chuyển biến trên nhiều phương diện.

Đối với thanh toán số, việc mở rộng các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt cũng cần tiếp tục được quan tâm, nhất là tại chợ truyền thống, điểm bán sản phẩm OCOP, các sự kiện xúc tiến thương mại và điểm du lịch.

Một điểm nghẽn khác là năng lực nhân lực và kỹ năng vận hành thương mại điện tử. Theo vị lãnh đạo Sở, hoạt động đào tạo cần chuyển mạnh từ phổ biến kiến thức sang thực hành, tập trung vào kỹ năng vận hành gian hàng, marketing đa kênh, livestream, thanh toán, chăm sóc khách hàng và ứng dụng công nghệ.

Bên cạnh đó, chi phí logistics còn cao, bao gồm vận chuyển, lưu kho, đóng gói và đổi trả hàng hóa, đặc biệt gây khó khăn đối với các khu vực vùng xa. Chất lượng bao bì, tiêu chuẩn sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, nguồn cung và năng lực xử lý đơn hàng giữa các địa phương cũng chưa đồng đều.

Vấn đề dữ liệu và phương pháp thống kê thương mại điện tử chưa thống nhất cũng là hạn chế đáng chú ý. Việc thiếu bộ chỉ tiêu chung khiến các địa phương gặp khó khăn trong tổng hợp, so sánh và đánh giá hiệu quả hoạt động, nhất là khi doanh thu được phát sinh trên nhiều kênh khác nhau.

Ngoài ra, việc xác minh người bán, hàng hóa và xử lý hành vi vi phạm trên các nền tảng thương mại điện tử vẫn còn nhiều khó khăn. Trước thực tế này, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi cho rằng, các địa phương cần tăng cường chia sẻ thông tin cảnh báo, phương thức vi phạm, thông tin người bán và phối hợp xử lý theo đúng chức năng, thẩm quyền.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái; Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Đức Tâm; Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Trần Phước Hiền cùng các đại biểu tham quan khu trưng bày sản phẩm của các tỉnh, thành phố.

Đề xuất mô hình liên kết vùng xuyên suốt chuỗi giá trị

Từ những kết quả và hạn chế nêu trên, lãnh đạo Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi đề xuất xây dựng mô hình liên kết vùng trong thương mại điện tử theo hướng phối hợp mở, tận dụng nền tảng và nguồn lực sẵn có của từng địa phương.

Theo đó, mô hình cần có sự tham gia của cơ quan quản lý các tỉnh, thành phố; doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ thể OCOP; các sàn thương mại điện tử, đơn vị công nghệ; doanh nghiệp logistics và ngân hàng. Các chủ thể cùng phối hợp trên những nền tảng chung về dữ liệu, chương trình xúc tiến, tiêu chuẩn sản phẩm và đo lường hiệu quả.

Đặc biệt, việc liên kết cần được triển khai xuyên suốt chuỗi giá trị, từ kết nối nguồn cung, chuẩn hóa sản phẩm, phân phối trên các nền tảng số đến hoàn tất đơn hàng và chăm sóc khách hàng sau bán hàng.

Cụ thể, ở khâu nguồn cung, cần kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh giữa các địa phương. Tiếp đó, sản phẩm cần được chuẩn hóa về chất lượng, bao bì và thông tin truy xuất. Trên cơ sở đó, các sản phẩm được phân phối thông qua sàn thương mại điện tử, website và mạng xã hội; đồng thời tổ chức các khâu kho bãi, vận chuyển, thanh toán, tiếp nhận phản hồi và chăm sóc khách hàng.

Việc liên kết vùng cũng giúp các địa phương gom nguồn cung, chia sẻ điểm tập kết, mở rộng mạng lưới giao nhận và tăng độ phủ khách hàng.

Đối với nhóm sản phẩm ưu tiên, ông Võ Quốc Hùng đề xuất tập trung vào sản phẩm OCOP, nông sản, thủy sản và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Trong đó, sản phẩm OCOP cần được chú trọng xây dựng câu chuyện vùng miền và chuẩn hóa thông tin; nông sản cần gắn với mùa vụ, sản lượng và truy xuất nguồn gốc; thủy sản cần quan tâm đến bảo quản, chuỗi lạnh và quy cách đóng gói; sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cần chú trọng thương hiệu, thiết kế và năng lực cung ứng.

Trước mắt, các địa phương có thể lựa chọn một số sản phẩm OCOP, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu để tổ chức tuần lễ thương mại điện tử liên vùng, xây dựng gian hàng chung và tổ chức các phiên livestream đồng thời.

Song song với đó, cần hình thành hệ thống dữ liệu thương mại điện tử dùng chung giữa các địa phương. Bộ dữ liệu cần tập trung vào các nhóm thông tin về doanh nghiệp có phát sinh giao dịch, gian hàng đang hoạt động, sản phẩm đã chuẩn hóa và đăng bán, đơn hàng, doanh thu, tỷ lệ thanh toán số cũng như kết quả đào tạo.

Việc xây dựng dữ liệu cần bảo đảm nguyên tắc thống nhất về định nghĩa, biểu mẫu, kỳ thống kê, nguồn dữ liệu và phân quyền. Qua đó, khắc phục tình trạng khác biệt về phạm vi địa lý, đối tượng và phương pháp tính, tạo cơ sở cho công tác quản lý và đánh giá hiệu quả liên kết vùng.

Sở Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh và Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi ký kết Quy chế phối hợp trong công tác quản lý nhà nước và phát triển ngành Công Thương.

Chuyển từ hiện diện trực tuyến sang vận hành, phát sinh giao dịch và mở rộng thị trường

Định hướng giai đoạn 2026 - 2030, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi Võ Quốc Hùng cho rằng, trọng tâm phát triển thương mại điện tử cần chuyển từ tạo lập hiện diện trực tuyến sang vận hành thực chất, phát sinh giao dịch và mở rộng thị trường. Việc hình thành mạng lưới thương mại số liên kết cần gắn với hệ sinh thái số, thị trường vùng, logistics, dữ liệu và quản trị.

Lộ trình triển khai có thể thực hiện theo 3 giai đoạn.

Giai đoạn 1, tập trung kết nối đầu mối, chuẩn hóa dữ liệu và lựa chọn mô hình thí điểm.

Giai đoạn 2, mở rộng doanh nghiệp, sản phẩm, logistics và hoạt động xúc tiến.

Giai đoạn 3, tiến hành đánh giá hiệu quả, hoàn thiện cơ chế và nhân rộng mô hình phù hợp.

Để triển khai đồng bộ, Sở Công Thương Quảng Ngãi đề xuất phân công nhiệm vụ giữa các cơ quan Trung ương, địa phương và doanh nghiệp. Trong đó, Bộ Công Thương quan tâm xây dựng bộ chỉ tiêu thống kê, đào tạo chuyên sâu, kết nối các sàn thương mại điện tử và tổ chức chương trình xúc tiến liên vùng.

Các bộ, ngành liên quan phối hợp chia sẻ dữ liệu thuế, tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, đồng thời quan tâm hạ tầng viễn thông, giao thông và logistics. UBND các tỉnh, thành phố và Sở Công Thương đóng vai trò đầu mối phối hợp, xây dựng cơ sở dữ liệu và hỗ trợ doanh nghiệp từ khâu chuẩn hóa sản phẩm đến bán hàng trên các nền tảng số.

Đối với các sàn thương mại điện tử, đơn vị logistics và doanh nghiệp, cần tăng cường hỗ trợ chi phí, quảng bá, vận hành gian hàng, mở rộng giao nhận, bảo vệ dữ liệu và quyền lợi người tiêu dùng.

Tại hội nghị, ông lãnh đạo Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi cũng kiến nghị Bộ Công Thương quan tâm hướng dẫn một số nội dung liên quan đến tiêu chí thương mại điện tử trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới theo quy định tại Thông tư số 17.

Bên cạnh đó, cần có văn bản hướng dẫn cụ thể về thành phần hồ sơ, quy trình thẩm tra, xác minh doanh số, doanh thu và tài liệu minh chứng trong lĩnh vực thương mại điện tử. Ngoài ra, ông cũng kiến nghị là Bộ Công Thương quan tâm xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về sản phẩm của các tỉnh, tạo điều kiện kết nối và chia sẻ thông tin phục vụ hoạt động liên kết vùng trong thời gian tới.

Nhấn mạnh yêu cầu liên kết trong phát triển thương mại điện tử, ông Võ Quốc Hùng cho rằng, đây không chỉ là việc kết nối một sản phẩm hay tổ chức một hoạt động quảng bá chung, mà phải kết nối đồng bộ về dữ liệu, logistics, nền tảng, thị trường và công tác quản lý nhà nước.

Để thực hiện hiệu quả, các địa phương cần cùng kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng số và các đối tác; phối hợp triển khai xúc tiến thương mại số, đào tạo và xây dựng chuỗi cung ứng liên vùng. Hiệu quả liên kết cần được đo lường bằng những kết quả cụ thể về đơn hàng, doanh thu, thị trường và hiệu quả sau hỗ trợ.

Qua đó, Phó Giám đốc Sở Công Thương Quảng Ngãi Võ Quốc Hùng bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm chỉ đạo của Bộ Công Thương, sự phối hợp của các Cục, Vụ, Viện thuộc Bộ, các hiệp hội, doanh nghiệp và đơn vị liên quan để lựa chọn, triển khai các mô hình liên kết giữa các tỉnh khu vực miền Trung - Tây Nguyên, từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động thương mại điện tử trong thời gian tới.