Chênh lệch lương thưởng gây căng thẳng trong ngành chip châu Á

Ảnh minh họa - Ảnh: Nikkei Asia

Theo tờ Nikkei Asia, nhu cầu bùng nổ đối với chip nhớ tiên tiến phục vụ điện toán trí tuệ nhân tạo (AI) đang mang lại lợi nhuận kỷ lục cho các nhà sản xuất. Cùng với đó, người lao động ngày càng đòi hỏi được hưởng phần xứng đáng hơn từ thành quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Tại Hàn Quốc, Samsung Electronics đang xây thêm nhiều cơ sở sản xuất gần nhà máy chip ở Pyeongtaek để đáp ứng nhu cầu tăng vọt. Đây cũng là nơi từng trở thành tâm điểm biểu tình lao động hồi mùa xuân năm nay, khi các công đoàn đại diện cho người lao động yêu cầu công ty chia sẻ lợi nhuận công bằng hơn.

Trong thời gian diễn ra cuộc đình công toàn diện, ban lãnh đạo Samsung đã đồng ý dành 10,5% lợi nhuận hoạt động của mảng chip nhớ để thưởng đặc biệt cho nhân viên bộ phận này. Mức thưởng tối đa cho một nhân viên thông thường là 700 triệu won.

Dự kiến được chi trả vào đầu năm tới, khoản tiền này cùng với tiền thưởng thường niên đã được phát đang nới rộng khoảng cách thu nhập trên thị trường lao động Hàn Quốc vốn phân hóa mạnh. Trong khi thu nhập của một bộ phận người lao động ngành công nghệ tăng vọt, tiền lương ở các ngành khác gần như đi ngang.

TIỀN THƯỞNG THÚC ĐẨY TIÊU DÙNG, GÂY RẠN NỨT NỘI BỘ

Kỳ vọng về tiền thưởng đã đẩy giá nhà tại các khu vực gần cơ sở sản xuất bán dẫn tăng lên, đồng thời thúc đẩy nhu cầu mua xe sang. Theo báo cáo công bố hồi tháng 8 của Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK), tiêu dùng tại các trung tâm bán dẫn như Hwaseong, Cheongju và Icheon tăng rõ rệt nhờ doanh số ôtô và đồ gia dụng cao cấp.

Theo dữ liệu của Hiệp hội Nhập khẩu và Phân phối Ôtô Hàn Quốc, lượng xe Tesla được giao bình quân mỗi tháng tại 5 khu vực tập trung sản xuất chip của nước này trong nửa đầu năm 2026 tăng 105,6% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn nhiều so với mức tăng 77,2% trên cả nước.

Nhân viên hãng chip SK Hynix cũng đổ tiền mua nhà tại các vùng ngoại ô Seoul. Tại Dongtan, lượng giao dịch nhà đất bình quân mỗi tháng trong nửa đầu năm tăng gấp đôi.

Tuy nhiên, những khoản thưởng lớn cũng gây rạn nứt ngay trong nội bộ Samsung, khi nhân viên mảng chip nhớ được hưởng mức thưởng cao hơn nhiều so với đồng nghiệp ở các mảng chip khác, điện thoại thông minh và đồ gia dụng.

Một nhân viên họ Kim, ngoài 40 tuổi, làm việc tại bộ phận mua hàng của Samsung, cho biết nhiều đồng nghiệp ở các bộ phận khác tỏ ra thiếu hợp tác khi nhận yêu cầu từ bộ phận bán dẫn. Ông lo ngại tâm lý này sẽ cản trở sự phối hợp trong công ty.

“Các khoản thưởng đã tạo ra cảm giác thiếu công bằng”, ông Kim nói với tờ Nikkei Asia.

Bất đồng về lương thưởng cũng xuất hiện tại các doanh nghiệp cung cấp linh kiện và vật liệu cho các hãng chip, trong bối cảnh doanh thu và lợi nhuận tăng mạnh. Ngày 19/10, công nhân của các nhà cung ứng tổ chức họp báo tại Seoul, yêu cầu chính phủ điều tra những chủ doanh nghiệp từ chối thảo luận về việc tăng thù lao.

Bà Jeong Hye-kyung, nghị sĩ Đảng Tiến bộ theo xu hướng cánh tả, cho rằng lợi nhuận đang tập trung ở các tập đoàn lớn, trong khi người lao động phải làm việc nhiều giờ và bị chủ doanh nghiệp từ chối thương lượng tập thể.

Theo ông Sung Won Sohn, giáo sư kinh doanh tại Đại học Loyola Marymount ở Los Angeles, các khoản đầu tư của chính phủ vào ngành chip, nếu phát huy hiệu quả, sẽ “tạo việc làm ở mọi cấp độ, kể cả doanh nghiệp nhỏ”.

Tuy nhiên, ông Dave Chia, nhà kinh tế của công ty phân tích Moody’s Analytics, chỉ ra rằng lợi nhuận doanh nghiệp đang tăng nhanh hơn nhiều so với tiền lương. Đà tăng trưởng nhờ chip nhớ cũng chưa chuyển hóa thành việc làm, khi số việc làm trong ngành sản xuất vẫn thấp hơn một năm trước.

Ông Chia lý giải rằng sản xuất chip là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn. Công nghệ càng cải tiến, nhu cầu tuyển dụng lao động càng giảm, ngay cả khi ngành này đang bùng nổ.

SỨC ÉP TĂNG THÙ LAO LAN RỘNG TRONG NGÀNH CHIP CHÂU Á

Tại Trung Quốc, vấn đề lương thưởng ở các hãng chip nhớ hàng đầu như YMTC và CXMT chủ yếu xoay quanh việc giữ chân nhân sự giỏi, tránh để họ chuyển sang đối thủ.

Theo bản cáo bạch phục vụ đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) hồi tháng 7 của CXMT, nhà sáng lập Zhu Yiming cho biết sẽ chuyển một nửa số cổ phần của mình cho nhân viên nhằm tạo động lực làm việc. Số cổ phần này sẽ được phân bổ trong 10 năm, có giá trị 31,5 tỷ nhân dân tệ (4,7 tỷ USD) tính theo vốn hóa hiện tại của hãng.

Trong khi đó, tại Đài Loan, công nhân ở các nhà máy của hãng chip nhớ Mỹ Micron đang yêu cầu mức thưởng hậu hĩnh ngang đồng nghiệp Hàn Quốc. Điều này cho thấy sự đồng lòng hiếm thấy của người lao động trong ngành chip châu Á.

Samsung, SK Hynix và Micron là ba hãng chip nhớ lớn nhất thế giới. Cả ba đều ghi nhận lợi nhuận kỷ lục trong năm nay, với biên lợi nhuận gộp vượt 80% trong quý gần nhất.

Micron có hơn 15.000 nhân viên tại Đài Loan, tương đương khoảng 1/4 lực lượng lao động toàn cầu của hãng. Phần lớn số nhân viên này là thành viên của hai công đoàn tại Đài Trung và Đào Viên. Trong các đợt thương lượng diễn ra vài tháng qua, tổng số thành viên của hai công đoàn tăng từ hơn 100 lên hơn 14.000 người.

Công đoàn Đài Trung, với hơn 12.000 thành viên, đã đạt thỏa thuận với Micron. Theo thỏa thuận này, mức lương hàng năm của kỹ sư từ cấp trung đến cấp cao tăng từ hơn 2 triệu đôla Đài Loan (61.000 USD) lên gần 6 triệu đôla Đài Loan (khoảng 180.000 USD).

Đáng chú ý hơn, từ năm tài khóa 2027, Micron sẽ áp dụng chương trình thưởng chia sẻ lợi nhuận hàng quý gắn với kết quả kinh doanh cho nhân viên trên toàn cầu.

“Đây là thay đổi lớn được thực hiện trong thời gian ngắn tại một công ty đa quốc gia có hơn 60.000 nhân viên như Micron”, ông Donghui Lu, phó chủ tịch phụ trách hoạt động sản xuất công đoạn đầu kiêm người đứng đầu Micron Đài Loan, nhận định.

Tuy nhiên, một số nhân viên cho rằng thỏa thuận vẫn chưa đủ để đưa thu nhập của họ lên ngang mức tại Hàn Quốc. Vào tháng trước, công đoàn Đào Viên, với khoảng 2.400 thành viên, đã phát động cuộc đình công đầu tiên của công nhân ngành chip tại Đài Loan và hiện vẫn chưa giải quyết được tranh chấp với công ty.

Công đoàn này yêu cầu Micron dành 15% lợi nhuận hoạt động để chia bằng tiền mặt cho nhân viên toàn cầu. Về phần mình, Micron cho biết hãng hướng tới chính sách thù lao cạnh tranh và bền vững trong dài hạn, thay vì chỉ trong giai đoạn ngành kinh doanh thuận lợi.

Trong ngắn hạn, Micron đang đối mặt với trở ngại về tiến độ đầu tư và áp lực chi phí gia tăng. Hãng tin Bloomberg gần đây đưa tin công ty gần như đã ngừng xây dựng nhà máy mới tại Đào Viên.

Hồi tháng 9, Micron công bố chi phí hoạt động trong quý 4 năm tài khóa tăng 1,1 tỷ USD so với quý trước, chủ yếu do các khoản chi trả cho nhân viên toàn cầu tăng. Biên lợi nhuận gộp của hãng được dự báo thu hẹp trong quý này khi chi phí lương thưởng tiếp tục tăng.