Liệu mê cung Minotaur có thực sự tồn tại?

Theo thần thoại Hy Lạp, trên đảo Crete từng có một mê cung khổng lồ do kiến trúc sư tài ba Daedalus xây dựng theo lệnh vua Minos. Ở trung tâm mê cung là Minotaur, sinh vật có thân hình con người nhưng đầu bò, được sinh ra từ một câu chuyện bi kịch liên quan đến Pasiphae, vợ của Minos. Để giết quái vật, người anh hùng Theseus tiến vào mê cung và nhờ sợi chỉ của Ariadne tìm được đường trở ra.

Ảnh: Wikimedia Commons

Câu chuyện có vẻ hoàn toàn thuộc về thế giới thần thoại, nhưng điều thú vị là người Hy Lạp cổ đại thực sự gắn truyền thuyết này với một địa điểm có thật: Knossos, trung tâm lớn của nền văn minh Minoan trên đảo Crete. Thành phố này đã tồn tại qua hàng nghìn năm, trong đó cung điện Knossos phát triển mạnh vào khoảng thiên niên kỷ II trước Công nguyên.

Khi nhà khảo cổ Arthur Evans bắt đầu khai quật Knossos vào đầu thế kỷ XX, ông phát hiện một quần thể kiến trúc khổng lồ với hàng trăm phòng, hành lang, cầu thang, kho chứa và nhiều tầng khác nhau. Cấu trúc phức tạp đến mức dễ khiến người quan sát liên tưởng đến một mê cung. Evans vì thế càng tin rằng mình đã tìm thấy nơi đứng sau truyền thuyết về Labyrinth.

Ảnh: premiumtransfers

Nhưng khảo cổ học hiện đại thận trọng hơn. Không có bằng chứng cho thấy người Minoan từng xây một mê cung khổng lồ để nhốt Minotaur. Knossos là một cung điện và trung tâm hành chính – nghi lễ phức tạp, chứ không phải một mê cung theo nghĩa chúng ta thường hình dung. Hơn nữa, nhiều phần cung điện mà ngày nay du khách nhìn thấy đã được Evans phục dựng, nên không phải tất cả đều phản ánh nguyên trạng thời Minoan.

Thế nhưng, truyền thuyết có thể đã lưu giữ một ký ức nào đó về nền văn minh cổ đại này. Bò giữ vị trí đặc biệt trong nghệ thuật và nghi lễ Minoan. Những bức bích họa nổi tiếng mô tả cảnh con người thực hiện các màn nhào lộn với bò, trong khi hình tượng bò xuất hiện rất nhiều trên các hiện vật.

Ảnh: talbotspy

Đáng chú ý hơn, hàng thế kỷ sau khi nền văn minh Minoan suy tàn, hình ảnh Minotaur và mê cung vẫn trở thành biểu tượng của Knossos. Các đồng tiền của thành phố từ thời Hy Lạp cổ đại thậm chí khắc hình Minotaur và những kiểu mê cung khác nhau, cho thấy truyền thuyết đã trở thành một phần ký ức văn hóa của chính nơi này.

Vì thế, câu hỏi thú vị nhất có lẽ không phải “Minotaur có thật không?”, mà là: phải chăng một cung điện kỳ vĩ, một nền văn minh đã biến mất và ký ức về những nghi lễ liên quan đến bò đã cùng nhau biến thành câu chuyện về mê cung và con quái vật?

Nếu vậy, Theseus có thể chưa bao giờ bước vào một mê cung thực sự. Nhưng câu chuyện đã giúp ký ức về Knossos sống sót qua hơn ba thiên niên kỷ.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước