Liệu Mỹ có thể biến Venezuela thành cường quốc dầu mỏ lần nữa?

Việc Mỹ can dự sâu vào dầu mỏ Venezuela không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn là chiến lược địa chính trị nhằm tái định hình ảnh hưởng của Washington tại Mỹ Latinh và thị trường năng lượng toàn cầu (trong ảnh: Khu liên hợp công nghiệp hóa dầu ở bang Anzoategui, Venezuela). Ảnh: THX/TTXVN

Theo Wall Street Journal (WSJ), sau chiến dịch tấn công Venezuela vào đầu năm 2026, Tổng thống Donald Trump đang nỗ lực đưa các tập đoàn dầu khí Mỹ trở lại quốc gia Nam Mỹ này. Tuy nhiên, hành trình biến quốc gia sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới trở lại thời hoàng kim đang đối mặt với những rào cản từ lịch sử và thực trạng cơ sở hạ tầng bị xuống cấp nặng nề.

WSJ lưu ý, sự kiện quân đội Mỹ bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro vào ngày 3/1 đã tạo ra một cơn địa chấn toàn cầu, ngay lập tức xoay chuyển tâm điểm chú ý của thị trường năng lượng về phía Venezuela. Ngay sau đó, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ nắm quyền điều phối ngành công nghiệp dầu mỏ của Caracas. Theo kế hoạch, Venezuela sẽ chuyển giao từ 30 đến 50 triệu thùng dầu cho Mỹ bán nhằm tạo nguồn thu "mang lại lợi ích cho người dân cả hai nước".

Dù sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn hơn cả Saudi Arabia và Mỹ, sản lượng của Venezuela hiện đã rơi xuống mức đáy. Trong khi từng là cường quốc hàng đầu, quốc gia này hiện chỉ sản xuất chưa đầy 1 triệu thùng/ngày - chiếm chưa tới 1% sản lượng toàn cầu. Theo dữ liệu tháng 11/2025, sản lượng thậm chí đạt khoảng 870.000 thùng/ngày.

Bài toán kinh tế: 100 tỷ USD và hơn thế nữa

Để vực dậy một ngành công nghiệp đã kiệt quệ, các chuyên gia ước tính cần những khoản đầu tư khổng lồ: 20 tỷ USD - mức kinh phí tối thiểu để nâng sản lượng lên 1,5 triệu thùng/ngày. 100 tỷ USD (hoặc hơn) - con số cần thiết để đưa sản lượng trở lại mức đỉnh cao 3,4 triệu thùng/ngày của cuối những năm 1990.

Khoản chi trên không chỉ dành cho việc khoan giếng mà còn để tái thiết cơ sở hạ tầng, xử lý ô nhiễm môi trường và cập nhật công nghệ sau nhiều thập kỷ bị bỏ bê. Ông Juan Szabo, cựu quan chức cấp cao của tập đoàn dầu khí quốc gia Venezuela (PDVSA), nhận định: “Ngành công nghiệp dầu khí đang trong tình trạng bị tàn phá liên tục về tài sản và giá trị do thiếu đầu tư, tham nhũng và sự kiểm soát chính trị”.

Sự e dè của các nhà đầu tư không phải là không có cơ sở khi nhìn vào lịch sử đầy biến động của Venezuela. Giai đoạn "50/50" (Thập niên 1940): Venezuela từng đạt được thỏa thuận chia sẻ lợi nhuận công bằng, thúc đẩy kinh tế phát triển thần tốc sau chiến tranh.

Sự ra đời của OPEC (1960): Do bất đồng về giá, Venezuela cùng Saudi Arabia thành lập OPEC để bảo vệ quyền lợi các nước xuất khẩu.

Kỷ nguyên quốc hữu hóa: Năm 1976, tập đoàn dầu khí quốc gia PDVSA ra đời, ban đầu hoạt động chuyên nghiệp nhưng dần bị quốc hữu hóa.

Chính sách mở cửa những năm 1990: Các công ty quốc tế được mời trở lại, nhưng cũng vấp phải sự phản đối gay gắt.

Bước ngoặt lớn nhất đến vào năm 2007, khi Tổng thống lúc đó Hugo Chávez tuyên bố “quốc hữu hóa thực sự”. Hầu hết các công ty nước ngoài đã phải rời đi sau khi bị tịch thu tài sản, để lại một khoảng trống khổng lồ về vốn và kỹ thuật.

Tại các mỏ dầu, công nhân không được trả lương thậm chí đã phải bán thiết bị khoan và kim loại từ đường ống để đổi lấy thực phẩm. Khoảng 8 triệu người trong số 30 triệu dân đã phải rời bỏ đất nước đi tìm kiếm cơ hội kinh tế.

Canh bạc của các tập đoàn đa quốc gia

Hiện nay, khi ông Trump hối thúc các "ông trùm" quay lại, những tập đoàn lớn đang đặt ra những câu hỏi tương tự như thời điểm Mỹ tiến vào Iraq năm 2003: Hệ thống pháp luật và chính trị mới sẽ ra sao? Các tiêu chuẩn về hợp đồng và thỏa thuận trọng tài có được đảm bảo? Liệu tài sản có bị tịch thu một lần nữa?

Dù một số doanh nghiệp có thể tham gia để thu hồi nợ cũ, nhưng sự hồi sinh toàn diện cần một cam kết chính trị nền tảng từ phía chính quyền mới tại Venezuela. Thực tế năm 2026 cho thấy, dù Mỹ có nắm quyền kiểm soát tạm thời, việc biến dầu mỏ thành "vàng đen" một lần nữa vẫn là một hành trình dài và đầy rủi ro.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc