Lo thiếu điện, Bộ Công Thương đề xuất loạt giải pháp đáng chú ý

Năm 2027 miền Bắc sẽ thiếu hụt hơn 5.680 MW công suất điện

Theo Bộ Công Thương, nguồn điện triển khai các dự án của các địa phương trong giai đoạn vừa qua rất chậm, tiềm ẩn rủi ro đối với an ninh cung ứng điện, nhiều dự án nguồn điện lớn không thể kịp tiến độ đưa vào vận hành trong giai đoạn từ nay đến năm 2030. Bộ Công Thương khẳng định, trách nhiệm chính thuộc về các địa phương do quá trình cấp chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư và tổ chức triển khai thực hiện dự án mất rất nhiều thời gian. 

Theo đó, sau khoảng hơn 3 năm triển khai Quy hoạch điện VIII, tổng công suất các dự án đã đưa vào vận hành chỉ chiếm 5%, dự án đã khởi công (chưa vận hành) chiếm khoảng 9%, các dự án đã lựa chọn được nhà đầu tư (chưa khởi công) chiếm 28%, dự án có chủ trương đầu tư (chưa chọn được nhà đầu tư) chiếm khoảng 12%, còn lại khoảng 45% là các dự án chưa có chủ trương đầu tư.

Về lưới điện truyền tải, báo cáo của Bộ Công Thương cho thấy, EVN và các đơn vị đã và đang triển khai và dự kiến hoàn thành 292 công trình (gồm 78 công trình 500 kV và 214 công trình 220 kV) với tổng khối lượng thực hiện khoảng 16.665 km đường dây và 91.263 MVA tổng dung lượng máy biến áp trong giai đoạn 2026-2030.

Tuy nhiên, EVN và các đơn vị thành viên chỉ có khả năng thực hiện 28,6% khối lượng dự án lưới điện của Quy hoạch điện VIII và khoảng 40,2% khối lượng dự án lưới điện dự kiến nhà nước đầu tư cần hoàn thành trong giai đoạn 2025-2030, còn lại là đầu tư theo hình thức xã hội hóa.

Đáng chú ý, theo Bộ Công Thương, giai đoạn 2027-2030 cung ứng điện sẽ gặp nhiều khó khăn, trong đó, ngay trong năm 2027 Bộ Công Thương dự báo, công suất hệ thống điện quốc gia thiếu hụt khoảng 4.256 MW; sản lượng thiếu hụt khoảng 2,9 tỷ kWh. Đối với hệ thống điện miền Bắc, công suất thiếu hụt khoảng 5.680 MW; sản lượng thiếu hụt khoảng 2,9 tỷ kWh.

Đến năm 2028, công suất hệ thống điện quốc gia thiếu hụt khoảng 8.309 MW; sản lượng thiếu hụt khoảng 20,7 tỷ kWh. Đối với hệ thống điện miền Bắc, công suất thiếu hụt khoảng 9.678 MW; sản lượng thiếu hụt khoảng 17,3 tỷ kWh; Năm 2029 công suất hệ thống điện quốc gia thiếu hụt lên đến khoảng 13.348 MW; sản lượng thiếu hụt khoảng 50,4 tỷ kWh. Đối với hệ thống điện miền Bắc, công suất thiếu hụt khoảng 14.081 MW; sản lượng thiếu hụt khoảng 36,14 tỷ kWh.

Về khả năng đầu tư xây dựng theo quy hoạch nhằm bảo đảm cung ứng điện, lãnh đạo Bộ Công Thương cho biết, trong thời gian qua, khối lượng đầu tư thực hiện đối với các dự án nguồn điện và lưới điện còn thấp so với yêu cầu của quy hoạch, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt nguồn cung điện trong những năm tới, đặc biệt trong giai đoạn 2027-2030. 

Đề nghị bổ sung các dự án nhiệt điện than mới

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, việc cập nhật, bổ sung và điều chỉnh quy hoạch điện là cần thiết và cấp bách. Vì vậy, cần triển khai đồng thời theo hai bước có quan hệ chặt chẽ và thống nhất. Theo đó, Bộ Công Thương cho rằng, Quy hoạch điện VIII chưa chuyển đủ nhanh thành "dự án có thể xây dựng", có thể xem đây là nguyên nhân gốc, do quá trình chấp thuận chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư quá dài và không có cơ chế thay thế đủ nhanh. 

Bộ này khẳng định, nguồn điện và lưới điện đã có quy hoạch, nhưng chưa được đầu tư xây dựng đồng bộ tiến độ; nhiều địa phương không có danh mục lưới điện thể hiện tại phương án cấp điện trong quy hoạch tỉnh.

“Hệ thống công cụ, chính sách, pháp luật để thúc đẩy phát triển năng lượng, đảm bảo an ninh cung cấp điện đang tản mát tại nhiều khuôn khổ thể chế khác nhau (đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường, đấu thầu, khai thác vận hành, ... do nhiều cơ quan, Bộ, ngành quản lý)” - báo cáo của Bộ Công Thương nêu.

Về giải pháp, Bộ Công Thương cho biết, cần thực hiện ngay để bảo đảm cung ứng điện cho năm 2027, 2028, với nguồn điện Bộ đề xuất Chính phủ giao chỉ tiêu cho từng địa phương (đặc biệt là miền Bắc) phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu. Trước mắt sử dụng ngân sách nhà nước lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ tại các bệnh viện, trường học, cơ quan công sở là tài sản do nhà nước quản lý khoảng 2.800 MW hoàn thành trước tháng 6 năm 2027.

Bộ Công Thương đề nghị sử dụng ngân sách nhà nước lắp đặt điện mặt trời mái nhà tại cơ quan công sở, trường học, bệnh viện hoàn thành trước tháng 6/2027

Đặc biệt,Bộ Công Thương kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cho phép Bộ Công Thương tổ chức thực hiện điều chỉnh quy hoạch theo 02 bước, đầu tiên là điều chỉnh cập nhật quy hoạch theo quy định tại Nghị quyết số 253/2025/QH15, trong đó cho phép bổ sung các dự án nhiệt điện than mới để bù đắp các dự án nguồn điện nền khác (LNG, than) chậm tiến độ; bổ sung nguồn năng lượng tái tạo có khả năng triển khai nhanh để bù đắp các dự án khác chưa triển khai, nhằm đáp ứng nhu cầu điện cho khu vực phía Bắc giai đoạn 2027-2028 và khu vực phía Nam giai đoạn 2029-2030. Một số địa phương gồm: Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Quảng Ninh, Ninh Bình, Quảng Trị, TP Cần Thơ, Cà Mau, Vĩnh Long, Lâm Đồng, Gia Lai trên cơ sở xếp hạng cần thiết theo các tiêu chí để giải quyết vấn đề cấp bách trước mắt, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Bước 2, Bộ đề nghị Chính phủ cho phép điều chỉnh tổng thể Quy hoạch điện VIII theo quy định của Luật Quy hoạch, trong đó các dự án đã được điều chỉnh cập nhật quy hoạch Bước 1 là phần gắn kết chặt chẽ, không tách rời trong điều chỉnh tổng thể; Đồng thời, đồng ý chủ trương chuyển các Tập đoàn Điện lực Việt Nam về Bộ Công Thương là cơ quan chủ sở hữu để có đủ lực lượng, nguồn lực triển khai thực hiện quy hoạch sau khi được phê duyệt.