Loài cá hình dáng kỳ lạ, miệng ngậm đuôi, 'xưa nhà khá giả mới mua' nay thành đặc sản được ưa chuộng, cách chế biến vô cùng độc đáo

Loài cá có tên lạ, xưa quen thuộc trong bữa cơm nay thành đặc sản

Nhắc đến đặc sản Nghệ An, nhiều người thường nghĩ ngay đến nhút Thanh Chương, tương Nam Đàn, cháo lươn hay mực nhảy Cửa Lò. Thế nhưng, tại các làng chài ven biển, còn có một món ăn dân dã mang cái tên khá lạ, đó là cá thửng.

Cá thửng, ở một số địa phương còn gọi là cá mối, là loài cá biển có lớp da hơi xù xì, thịt trắng, chắc và vị ngọt tự nhiên. Dù không có vẻ ngoài bắt mắt như nhiều loại hải sản khác, loài cá này lại được người dân vùng biển Cửa Hội, Cửa Lò ưa chuộng từ lâu.

Trong ký ức của nhiều gia đình xứ Nghệ, cá thửng từng là món ăn quen thuộc vào những năm tháng cuộc sống còn khó khăn. Đặc biệt, cá thửng hun khói được xem là món ngon có giá trị, thường xuất hiện trong những bữa cơm ngày Tết hoặc được chuẩn bị để dâng cúng tổ tiên.

Cá thửng có lớp da hơi xù xì, thịt trắng, chắc và vị ngọt tự nhiên - Ảnh: Internet

Ngày nay, khi đời sống ngày càng khá giả, mâm cơm có thêm nhiều món ăn phong phú, cá thửng vẫn giữ được chỗ đứng riêng nhờ hương vị truyền thống.

Không chỉ được người dân địa phương yêu thích, cá thửng hun khói còn được nhiều thực khách tìm mua để thưởng thức hoặc làm quà mỗi dịp Tết đến. Theo thông tin từ thị trường, cá thửng hun khói được rao bán khoảng 130.000 - 200.000 đồng/kg, tương đương 3-4 con tùy kích thước. Vào dịp Tết, giá có thể tăng do nhu cầu mua sắm cao hơn.

Điều khiến món cá này trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở hương vị mà còn ở hình dáng rất khác lạ sau khi chế biến. Thay vì để nguyên thân cá, người làm thường uốn cong con cá thành vòng tròn, gài phần đuôi vào miệng. Cách tạo hình độc đáo khiến những con cá trông như đang tự ngậm đuôi của mình.

Theo quan niệm dân gian ở một số làng chài, hình tròn tượng trưng cho sự trọn vẹn, viên mãn và bình an. Vì thế, cá thửng uốn tròn còn được gọi bằng cái tên dân dã là “cá ông trời”, thường xuất hiện trên mâm cỗ ngày Tết.

Cá thửng hun khói còn được nhiều thực khách tìm mua để thưởng thức hoặc làm quà - Ảnh: Internet

Cách chế biến độc đáo, hun khói bằng vỏ mía tạo hương vị khó quên

Để có được những mẻ cá thửng hun khói thơm ngon, người làm phải trải qua nhiều công đoạn khá tỉ mỉ. Cá sau khi đánh bắt được làm sạch, uốn cong thân và gài đuôi vào miệng để tạo hình vòng tròn. Công đoạn này đòi hỏi sự khéo léo, bởi nếu thao tác quá mạnh, thân cá có thể bị gãy hoặc mất dáng. Sau đó, cá được hấp hoặc luộc chín tới rồi vớt ra để ráo nước, chuẩn bị cho công đoạn hun khói.

Điểm đặc biệt trong cách làm của người dân vùng biển Cửa Lò là sử dụng vỏ mía hoặc bã mía để tạo khói, thay vì chỉ dùng nhiên liệu thông thường.

Khói từ vỏ mía giúp cá có màu vàng ruộm đẹp mắt, giảm mùi tanh và tạo hương thơm dịu nhẹ. Sau khi hoàn thành, lớp da bên ngoài khô ráo nhưng phần thịt bên trong vẫn giữ được độ mềm ẩm và vị ngọt đặc trưng.

Cá thửng nướng được rao bán trên chợ mạng - Ảnh chụp màn hình

Những con cá uốn tròn, xếp cạnh nhau với màu vàng nâu hấp dẫn, tạo nên hình ảnh đặc trưng của món cá thửng hun khói xứ Nghệ.

Cá thửng có thể chế biến thành nhiều món ăn, nhưng phổ biến nhất vẫn là kho cùng các loại gia vị truyền thống.

Người dân địa phương thường sử dụng gừng, riềng, hành, nước mắm, tiêu, ớt và một chút mật mía để kho cá. Cá được đun nhỏ lửa trong nhiều giờ, thậm chí kho lại nhiều lần để thịt thấm gia vị và xương mềm hơn.

Khi hoàn thành, món cá có màu vàng sậm, thịt săn chắc, vị mặn ngọt đậm đà xen chút cay nhẹ, rất thích hợp ăn cùng cơm nóng hoặc bánh chưng ngày Tết.

Ngoài cách kho truyền thống, cá thửng còn có thể nạo thịt làm chả, chiên giòn với sả hoặc nướng rồi chấm muối tiêu chanh. Tuy nhiên, cá thửng là loài cá có khá nhiều xương. Người thưởng thức, đặc biệt là trẻ nhỏ, cần chú ý khi ăn để tránh hóc xương.

Cá thửng thường được đánh bắt nhiều từ khoảng tháng 9-10 âm lịch đến Tết Nguyên đán. Đây cũng là thời điểm người dân vùng biển chuẩn bị những mẻ cá hun khói phục vụ nhu cầu thưởng thức và mua làm quà.

Từ món ăn mộc mạc gắn với ký ức của nhiều thế hệ, cá thửng hun khói ngày nay đã trở thành một nét đặc sắc trong văn hóa ẩm thực xứ Nghệ, hấp dẫn thực khách bởi hình dáng lạ mắt và hương vị khó quên.