Loại muối đặc biệt khiến vua chúa cất công tìm kiếm

Tác giả: ED Conway/Omega+ - NXB Tri Thức

6 vật liệu định hình văn minh nhân loại

Trong lịch sử loài người, người ta thường kể về các vị vua, những nhà tư tưởng, các cuộc cách mạng hay hệ thống thể chế chính trị. Nhưng Ed Conway - nhà báo kinh tế kỳ cựu của Sky News - lại chọn một cách nhìn hoàn toàn khác trong cuốn sách “6 vật liệu định hình văn minh nhân loại: Lịch sử của cát, muối, sắt, đồng, dầu mỏ và lithium”. Thay vì đặt con người ở trung tâm, ông kể lại lịch sử từ góc nhìn của sáu vật liệu tưởng chừng bình thường nhưng thực ra là nền móng của toàn bộ văn minh nhân loại.

Loại muối đặc biệt khiến vua chúa cất công tìm kiếm

Người Trung Quốc là những người đầu tiên phát hiện ra loại muối này, cạo những lớp muối trắng có vị hăng từ các tảng đá và viên gạch, sau đó đốt cháy nó - và kết quả là những vụ nổ dữ dội.

Một hang diêm tiêu ở Kentucky, Mỹ. Ảnh: wheree.com

Một loại muối rất đặc biệt

Người Trung Quốc là những người đầu tiên phát hiện ra loại muối này, cạo những lớp muối trắng có vị hăng mà ngày nay chúng ta gọi là kali nitrat (potassium nitrate) từ các tảng đá và viên gạch, sau đó đốt cháy nó - và kết quả là những vụ nổ dữ dội.

Họ gọi các loại muối này là huo yao - nghĩa là “thuốc lửa”- nhưng ở phương Tây, nó được gọi là “saltpetre” - tiếng Latin nghĩa là “muối của đá” - vì người ta thường thấy nó đóng trên các bức tường đá trong các hầm rượu và hầm mộ cũ dưới lòng đất. Trộn loại muối này với một lượng nhỏ lưu huỳnh và bột than là bạn đã có được thuốc súng.

Nhưng vấn đề với diêm tiêu là trong phần lớn lịch sử, nó cực kỳ khó tìm. Trong hàng trăm năm, nguồn cung chính của diêm tiêu là từ chất hữu cơ thối rữa, đặc biệt là thịt ôi thiu và nước tiểu. Trong một thời gian dài, các nhà lãnh đạo quân sự thời bấy giờ dành mối quan tâm đặc biệt đến những đống phân và nhà xí bỏ hoang.

Những người đàn ông được cử đi khắp các vương quốc thời trung cổ để săn tìm những mảnh đất thối rữa. Sau khi xác định và nếm thử để kiểm tra chất lượng, họ sẽ đào lớp đất bốc mùi này lên, đun sôi, lọc và làm bay hơi để thu về những mảnh diêm tiêu quý giá.

Muối không chỉ phục vụ nhu cầu thực phẩm mà còn nhiều lĩnh vực quan trọng khác. Ảnh: Historie.

Nếu bạn cho rằng công việc của mình tệ hại, hãy tự an ủi rằng ít nhất bạn không phải là một trong những người thu gom phân - được gọi là petermen ở Anh. Họ không chỉ phải đối mặt với một công việc kinh tởm, mà còn phải chịu sự ghét bỏ của hầu như tất cả mọi người. Không ai ưa petermen, vì họ có giấy phép đào bới bất cứ khu đất nào mà họ cho là có tiềm năng, ngay cả khi có người đang “giải quyết” trên đó vào lúc đó.

Nhưng họ chỉ đang làm theo lệnh của nhà vua; thực tế, vào năm 1626, Vua Charles I đã ra lệnh cho các thần dân của mình giữ lại toàn bộ nước tiểu - bao gồm cả ngựa, bò và các loại gia súc khác - để dâng cho hoàng gia. Dù là từ những “đồn điền” diêm tiêu - nơi các hỗn hợp này được để lên men - hay từ sản phẩm đã qua chế biến, mùi hôi thối của nó bao trùm khắp vùng nông thôn như một tấm màn dày đặc.

Tuy nhiên, ngay cả trong các “đồn điền” này, diêm tiêu chỉ kết tinh thành những tinh thể trắng nhỏ li ti với tốc độ rất chậm, và lượng diêm tiêu thu được cũng chỉ chiếm một phần nhỏ trong mỗi poud phân bón được thêm vào. Khi các mỏ diêm tiêu trữ lượng lớn được phát hiện trong lớp bùn ở sông Hằng của Ấn Độ, nó đã thúc đẩy cuộc xâm lược của Anh vào đất nước này. Trong vòng vài thập niên, diêm tiêu đã trở thành một trong những mặt hàng quan trọng nhất được giao dịch bởi Công ty Đông Ấn Anh.

ED Conway/Omega+ - NXB Tri Thức