Loại quả nhỏ bằng ngón tay xưa chín rụng đầy gốc, nay dân thành phố tìm mua giá tới 160.000 đồng/kg

Xưa là quả quê, nay thành đặc sản được người thành phố tìm mua

Cọ là loại cây quen thuộc tại nhiều vùng trung du, miền núi phía Bắc, đặc biệt gắn với Phú Thọ. Cây có thân cao, tán lá xòe rộng, những chùm quả mọc trên ngọn. Mỗi quả chỉ lớn khoảng một đến hai đốt ngón tay, có hình bầu dục; khi còn non mang màu xanh, càng già màu càng sẫm.

Cọ thường được chia thành cọ tẻ và cọ nếp. Trong đó, cọ nếp được ưa chuộng hơn nhờ phần cùi dày, khi chế biến có màu vàng đẹp mắt, mềm dẻo, vị bùi béo và mùi thơm đặc trưng. Cọ tẻ thường có phần thịt mỏng hơn, vị chát rõ và độ béo cũng kém hơn.

Quả cọ tươi không phải loại hái xuống là có thể ăn ngay. Cùi cọ có vị chát nên cách thưởng thức quen thuộc nhất là đem “ỏm” hay “om”. Đây cũng là công đoạn quyết định cọ có mềm, bùi và thơm hay không.

Quả cọ nếp vốn là thức quà quen thuộc của nhiều vùng trung du, miền núi phía Bắc, đặc biệt gắn với những đồi cọ ở Phú Thọ - Ảnh minh hoạ

Cọ sau khi hái được làm sạch rồi ngâm trong nước nóng vừa phải. Nước không nên sôi già bởi nhiệt độ quá cao có thể khiến quả bị teo, cứng hoặc làm mất độ béo đặc trưng. Khi được om đúng cách, lớp cùi chuyển sang màu vàng óng, mềm dẻo, vị chát giảm đi, thay vào đó là cảm giác bùi, béo và hơi ngọt.

Cọ om có thể bóc vỏ, bỏ hạt rồi ăn trực tiếp, chấm thêm chút muối. Người dân còn dùng phần cùi để làm xôi cọ, bánh dày cọ, dưa cọ hoặc kết hợp với cá, thịt trong các món kho. Chính hương vị khá khác biệt này khiến nhiều người xa quê vẫn nhớ đến cọ mỗi khi vào mùa.

Ngày trước, cây cọ còn được trồng để lấy lá lợp mái và tận dụng nhiều bộ phận khác trong sinh hoạt. Quả chủ yếu được người dân hái về ăn nên giá trị kinh tế không cao. Có những cây sai quả, đến mùa cọ chín rụng quanh gốc cũng không phải thứ hàng hóa đắt đỏ như hiện nay.

Những năm gần đây, cọ nếp được nhiều người ở thành phố biết đến hơn. Vào mùa, loại quả này xuất hiện trên chợ mạng và tại các cửa hàng bán nông sản, đặc sản vùng miền. Giá thông thường khoảng 60.000 đồng/kg, cọ nếp ngon có thể gần 100.000 đồng/kg; cọ đã om sẵn thường cao hơn một chút do tính thêm công chế biến. Đặc biệt vào cuối mùa, nguồn hàng khan hiếm, có thời điểm giá lên tới khoảng 160.000 đồng/kg.

Loại quả này chinh phục thực khách nhờ phần thịt vàng óng, dày, mềm dẻo cùng vị béo bùi, thơm ngậy rất riêng - Ảnh minh hoạ

Trồng một lần, cây có thể cho quả nhiều năm

Mùa cọ thường rơi vào khoảng tháng 10-11. Trước đó vài tháng, những chùm quả non đã bắt đầu hình thành, sau đó cần thêm khoảng 3-4 tháng để phát triển và đạt độ già thích hợp để thu hoạch.

Cây cọ thuộc nhóm cây lâu năm. Những cây phát triển khỏe có thể tiếp tục ra quả qua nhiều mùa, vì vậy người dân thường giữ lại những cây sai quả, ít sâu bệnh để thu hoạch hằng năm. Tuy nhiên, việc hái cọ không đơn giản bởi cây có thể cao tới hàng chục mét. Người dân thường phải sử dụng sào dài có gắn dụng cụ cắt để lấy từng chùm quả xuống.

Không chỉ có hương vị đặc trưng, quả cọ còn chứa một số thành phần dinh dưỡng đáng chú ý. Theo thông tin y khoa, quả cọ cung cấp các hợp chất thuộc nhóm vitamin E, tiền vitamin A và một số chất chống oxy hóa. Vitamin A có vai trò đối với thị lực, trong khi vitamin E và các hợp chất chống oxy hóa tham gia bảo vệ tế bào trước tác động của quá trình oxy hóa.

Tuy nhiên, cọ có phần cùi béo và thường được kết hợp với nhiều thực phẩm khác khi chế biến, vì vậy vẫn nên thưởng thức với lượng vừa phải. Những quả sau khi om có dấu hiệu sâu hỏng, phần thịt xuất hiện bất thường cũng không nên sử dụng.

Từ thứ quả quê từng chín rụng dưới những đồi cọ, cọ nếp giờ trở thành đặc sản được đưa về thành phố mỗi khi vào mùa. Vị bùi béo khó lẫn cùng nguồn cung mang tính mùa vụ khiến những quả cọ nhỏ bé ngày nào có lúc được bán với mức giá lên tới 160.000 đồng/kg.