Loãng xương trẻ hóa: Nguy cơ từ những điều tưởng chừng vô hại

Loãng xương không còn là căn bệnh chỉ gặp ở người cao tuổi, mà đang có xu hướng trẻ hóa. Đáng lo ngại, quá trình suy yếu của xương thường diễn ra âm thầm, bắt nguồn từ những điều tưởng chừng vô hại trong ăn uống, sinh hoạt hoặc các bệnh lý tiềm ẩn.

Bác sĩ Viện Dinh dưỡng quốc gia tư vấn chế độ dinh dưỡng phòng, chống loãng xương cho người dân. Ảnh: Thu Trang

Bác sĩ Viện Dinh dưỡng quốc gia tư vấn chế độ dinh dưỡng phòng, chống loãng xương cho người dân. Ảnh: Thu Trang

Những yếu tố bào mòn sức khỏe xương

Ở tuổi 28, sau khi sinh con đầu lòng, chị N.T.H. (ở Hà Nội) thường đau nhức lưng, mỏi chân tay. Chị nghĩ đó là những khó chịu thường gặp sau sinh, cho đến một lần va nhẹ vào mép giường, cơn đau dữ dội xuất hiện ở vùng hông.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, kết quả chụp X-quang cho thấy, chị H. bị gãy xương chậu. Đáng lo hơn, kết quả đo mật độ xương phát hiện chị đã loãng xương nặng, nồng độ vitamin D trong máu thấp rõ rệt.

Ăn chay trường suốt 7 năm, làm việc tại nhà và hầu như không tiếp xúc với ánh nắng, anh N.V.H. (36 tuổi) cũng không nghĩ những cơn đau mỏi thắt lưng, tê bì tay chân lại liên quan đến sức khỏe xương. Chỉ đến khi khám bệnh tại bệnh viện, anh H. mới tá hỏa khi được phát hiện thiếu canxi, vitamin D, mật độ xương thấp hơn nhiều so với mức trung bình của lứa tuổi.

Hai trường hợp trên cho thấy, loãng xương không phải vấn đề chỉ xuất hiện khi con người bước vào tuổi già. Theo bác sĩ Nguyễn Thị Ánh Ngọc, khoa Cơ xương khớp (Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội), loãng xương là tình trạng mật độ khoáng xương giảm dần, khiến xương yếu, giòn và dễ gãy. Điều đáng ngại là quá trình này thường không có biểu hiện rõ ràng. Người bệnh có thể chỉ phát hiện khi đau lưng mạn tính, giảm chiều cao hoặc gãy xương; lúc ấy, việc điều trị thường phức tạp hơn.

Bác sĩ Nguyễn Thị Ánh Ngọc phân tích, với phụ nữ sau sinh và cho con bú, nhu cầu canxi, vitamin D tăng cao. Nếu không được bổ sung đầy đủ, cơ thể có thể huy động canxi từ hệ xương để duy trì nồng độ canxi trong máu, khiến xương thưa, giòn và dễ gãy dù chỉ va chạm nhẹ. Trong khi đó, chế độ ăn thuần chay thiếu cân đối kéo dài có thể gây thiếu canxi, vitamin D, vitamin B12. Thêm vào đó, việc ít tiếp xúc ánh nắng càng hạn chế khả năng tổng hợp vitamin D qua da, ảnh hưởng đến hấp thu canxi ở ruột non.

Bệnh nhân thực hiện chụp đo mật độ xương tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội. Ảnh: BVCC

Bệnh nhân thực hiện chụp đo mật độ xương tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội. Ảnh: BVCC

Không chỉ dinh dưỡng và lối sống, bệnh lý tiềm ẩn cũng có thể khiến xương suy yếu sớm. Bác sĩ Tạ Thị Hương Trang, Viện Cơ xương khớp Bạch Mai (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, loãng xương ở người trẻ có thể bắt nguồn từ việc không đạt được khối lượng xương tối đa, mất xương sớm hoặc bất thường về cấu trúc, chất lượng xương. Những nguyên nhân thường gặp, gồm: Suy dinh dưỡng, dậy thì muộn, thiếu hụt hormone, bệnh nội tiết, tiêu hóa, bệnh mạn tính, bất động kéo dài, sử dụng một số loại thuốc hoặc rối loạn di truyền…

Đồng quan điểm, Tiến sĩ-bác sĩ Trần Châu Quyên, Trưởng khoa Khám tư vấn dinh dưỡng người lớn (Viện Dinh dưỡng quốc gia) cũng cho rằng, sau khi chiều cao đạt ngưỡng tối đa, nhiều người lầm tưởng rằng xương đã phát triển xong nên không cần quan tâm nữa. Thực tế, dù xương đã ngừng dài ra, quá trình khoáng hóa và bồi đắp mật độ xương vẫn tiếp diễn mạnh mẽ đến khoảng 25-30 tuổi. Nếu không đạt mức tối ưu, nguy cơ loãng xương và gãy xương ở tuổi trung niên, cao tuổi sẽ tăng.

“Các yếu tố ảnh hưởng đến đỉnh mật độ xương, bao gồm: Di truyền, chế độ ăn, mức độ hoạt động thể lực, nội tiết, mức phơi nắng, tình trạng sức khỏe và lối sống. Trong số đó, dinh dưỡng và vận động là hai yếu tố có thể can thiệp hiệu quả nhất”, Tiến sĩ - bác sĩ Trần Châu Quyên nhấn mạnh.

Đừng bỏ lỡ “thời điểm vàng” bảo vệ xương

Theo nghiên cứu của Viện Dinh dưỡng quốc gia với 333 người từ 20-50 tuổi đến khám và đo mật độ xương bằng phương pháp DXA, tình trạng loãng xương đã được ghi nhận ở cả nam và nữ. Cụ thể, khi đo tại cột sống thắt lưng, tỷ lệ loãng xương ở nữ là 7,7%, cao hơn nam giới (4,6%). Tại cổ xương đùi, tỷ lệ này lần lượt là 6,9% ở nữ và 5,7% ở nam.

Từ kết quả trên, Tiến sĩ-bác sĩ Trần Châu Quyên khuyến cáo, người dân cần chú trọng xây dựng chế độ dinh dưỡng đầy đủ, đa dạng ngay từ khi còn trẻ. Người trưởng thành cần khoảng 1.000-1.200 mg canxi mỗi ngày, ưu tiên từ thực phẩm tự nhiên như sữa và chế phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ, rau lá xanh đậm, vừng và hạnh nhân. Vitamin D cũng đóng vai trò thiết yếu trong hấp thu canxi. Nguồn bổ sung gồm ánh nắng, cá hồi, cá thu, trứng và sữa tăng cường vitamin D.

Bên cạnh canxi và vitamin D, protein chiếm khoảng 50% cấu trúc thể tích của xương, góp phần hình thành collagen và duy trì độ chắc khỏe. Thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu đỗ và các loại hạt là những nguồn cung cấp protein cần thiết. Ngoài ra, magiê, phospho và kẽm cũng tham gia vào quá trình chuyển hóa vitamin D, cấu tạo và hình thành xương. Do hàm lượng vi chất trong mỗi thực phẩm khác nhau nên cần duy trì chế độ ăn đa dạng, cân đối để tránh thiếu hụt hoặc dư thừa.

Bác sĩ Nguyễn Thị Ánh Ngọc cũng cho rằng, người trưởng thành cần khoảng 1.000-1.200 mg canxi mỗi ngày, nhưng khẩu phần ăn thường chưa đáp ứng đủ. Thói quen ăn mặn, dùng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, uống nhiều cà phê, rượu bia làm tăng đào thải canxi qua nước tiểu. Vì vậy, phòng ngừa mất xương cần bắt đầu sớm. Trẻ nhỏ cần bú mẹ đầy đủ, bổ sung vitamin D hợp lý. Phụ nữ mang thai và sau sinh cần bổ sung canxi, vitamin D theo chỉ định, không kiêng sữa vì lo con to khó đẻ hoặc sợ sỏi thận. Người trưởng thành nên tiếp xúc ánh nắng buổi sáng 15-30 phút mỗi ngày. Nếu chế độ ăn không đáp ứng nhu cầu, có thể sử dụng viên bổ sung canxi và vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ.

Cùng với dinh dưỡng, bác sĩ Nguyễn Thị Ánh Ngọc lưu ý, hoạt động thể lực góp phần duy trì sức khỏe xương. Những bài tập chịu lực như đi bộ, leo cầu thang, yoga, nâng tạ nhẹ... tạo lực cơ học lên xương, kích thích quá trình hình thành xương mới. Duy trì vận động đều đặn kết hợp chế độ ăn giàu canxi, vitamin D giúp làm chậm quá trình mất xương do lão hóa.

Đặc biệt, những người trẻ từng gãy xương bất thường, ăn chay nghiêm ngặt, mắc các bệnh mạn tính, như: Bệnh đường tiêu hóa, hội chứng Cushing, cường giáp, suy thận, bệnh gan mạn tính, đái tháo đường, bệnh khớp viêm mạn tính hoặc phải sử dụng thuốc ảnh hưởng đến xương như corticoid… cần chú ý kiểm tra mật độ xương theo chỉ định của bác sĩ.

Thu Trang

Nguồn Hà Nội Mới: https://hanoimoi.vn/loang-xuong-tre-hoa-nguy-co-tu-nhung-dieu-tuong-chung-vo-hai-1766544.html