[Loạt Megastory] 500 ngày đêm nối dài hành trình tri ân (Kỳ 1)

Trong hành trình ấy, Đồng Nai - mảnh đất từng giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng và là chiến trường trọng điểm của miền Đông Nam Bộ trong các cuộc kháng chiến đang nỗ lực cùng cả nước tìm lại tên cho các anh hùng liệt sĩ; để sự tri ân không chỉ dừng lại ở ký ức mà được cụ thể hóa bằng những cuộc đoàn tụ sau hàng chục năm chờ đợi.

Để đất nước có được độc lập, hòa bình, hàng triệu người con ưu tú của dân tộc đã anh dũng chiến đấu và ngã xuống trên các chiến trường. Trong đó vẫn còn không ít liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt hoặc hài cốt đã được quy tập song chưa thể xác định danh tính, để lại những khoảng trống chưa thể bù đắp trong lòng người ở lại. Theo thống kê, cả nước hiện còn khoảng 175 ngàn HCLS chưa được tìm kiếm, quy tập và gần 300 ngàn mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Đây không chỉ là những con số thống kê mà còn là nỗi day dứt kéo dài qua nhiều thế hệ, là sự mong ngóng của hàng trăm ngàn gia đình trên khắp mọi miền đất nước.

Từ thực tiễn đó, ngày 2-4-2026, tại Thành cổ Quảng Trị, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS (gọi tắt là Ban Chỉ đạo 515) đã phát động Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS. Chiến dịch được triển khai từ ngày 15-3-2026 đến ngày 27-7-2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, với mục tiêu tạo bước đột phá trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS trên phạm vi cả nước.

Đặc biệt, một mục tiêu trọng tâm được xác định là hoàn thành lấy mẫu đối với khoảng 230 ngàn mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính trong các NTLS và hài cốt tìm kiếm, quy tập được; giám định ADN khoảng 18 ngàn mẫu hài cốt; xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu giám định gen thân nhân liệt sĩ... Đây được xem là chiến dịch có quy mô lớn nhất từ trước đến nay trong lĩnh vực tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS, huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị, lực lượng vũ trang, các nhà khoa học và đông đảo nhân dân.

Thực tế, chiến tranh càng lùi xa, công tác tìm kiếm và xác định danh tính HCLS càng trở nên khó khăn hơn. Hồ sơ lưu trữ bị thất lạc, nhân chứng lịch sử ngày càng ít, địa hình thay đổi theo thời gian, trong khi khả năng bảo tồn ADN trong hài cốt suy giảm sau hàng chục năm. Chính vì vậy, Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là một kế hoạch hành động mà thực sự là cuộc “chạy đua” với thời gian để lưu giữ những cơ hội cuối cùng nhằm đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi của mình.

Phát biểu tại lễ phát động này, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia 515 Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh: Nếu không hành động khẩn trương, quyết liệt và có cách làm phù hợp hơn, khoa học, tỉ mỉ, công phu, kiên trì và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, các lực lượng và Nhân dân thì cơ hội tìm kiếm, quy tập liệt sĩ sẽ dần mất đi... Từ đó đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện, đổi mới phương pháp, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và tăng cường kỷ luật, kỷ cương cùng tinh thần làm việc quyết tâm, nỗ lực vượt bậc trong triển khai thực hiện.

Trong chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS, Đồng Nai là một trong những địa phương có vai trò đặc biệt quan trọng. Là vùng đất từng diễn ra nhiều chiến dịch lớn và những trận đánh ác liệt trong kháng chiến, hàng ngàn chiến sĩ đã anh dũng chiến đấu và nằm lại trên mảnh đất này. Nhiều HCLS đã được đồng đội và nhân dân quy tập về các NTLS. Nhưng cũng còn rất nhiều phần mộ chưa xác định được danh tính, khiến hành trình đoàn tụ với gia đình vẫn còn dang dở. Tại 12 NTLS của thành phố Đồng Nai hiện có 7.785 phần mộ thuộc diện cần khai quật, lấy mẫu ADN phục vụ công tác xác định danh tính liệt sĩ. Đây là số lượng rất lớn, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, khẩn trương với quyết tâm cao nhất để hoàn thành nhiệm vụ.

Thực hiện chỉ đạo của Ban Chỉ đạo quốc gia và Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7, Ban Chỉ đạo 515 thành phố Đồng Nai đã xây dựng kế hoạch triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm trên địa bàn với quyết tâm cao và lộ trình cụ thể. Khối lượng công việc lớn đặt ra yêu cầu càng cao đối với các lực lượng tham gia. Bởi công tác lấy mẫu HCLS không đơn thuần là hoạt động kỹ thuật mà đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối, sự tôn kính và trách nhiệm cao nhất đối với những người đã khuất. Mỗi phần mộ được khai quật đều phải trải qua quy trình chặt chẽ từ xác định vị trí, ghi nhận thông tin, lấy mẫu, bảo quản, số hóa dữ liệu đến vận chuyển và bàn giao cho đơn vị giám định.

Để bảo đảm thực hiện hiệu quả chiến dịch, Đồng Nai đã lựa chọn NTLS Vĩnh Cửu (phường Trảng Dài) làm điểm triển khai đầu tiên nhằm rút kinh nghiệm trước khi mở rộng trên toàn địa bàn. Đồng thời, các sở, ngành, địa phương được giao nhiệm vụ phối hợp chặt chẽ theo phương châm “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ sản phẩm, rõ trách nhiệm, rõ thời gian và rõ thẩm quyền. Với sự quyết tâm đi trước mở đường, tất cả 104 phần mộ/tổng số 816 mộ liệt sĩ đang an nghỉ tại NTLS Vĩnh Cửu đã được khai quật đúng kế hoạch đề ra. Lực lượng chức năng đã lấy thành công 47 mẫu HCLS, còn 57 trường hợp không lấy được mẫu.

NTLS Bình Phước (xã Đồng Tâm) hiện có số lượng mộ lớn nhất thành phố với 5.241 phần mộ liệt sĩ, trong đó 2.810 phần mộ cần khai quật để lấy mẫu ADN phục vụ công tác xác định danh tính. Giữa thời tiết những ngày tháng bảy oi nóng kết hợp mưa rào, 14 cán bộ, chiến sĩ thuộc tổ khai quật, xây dựng cùng các cán bộ tổ số hóa, hậu cần, dân vận cùng 7 tổ lấy mẫu ADN vẫn miệt mài thực hiện nhiệm vụ. Tính đến ngày 11-7, các lực lượng đã khai quật 504 phần mộ, thu được 361 mẫu hài cốt, trong đó có 143 phần mộ không lấy được mẫu.

Chia sẻ về nhiệm vụ lấy mẫu ADN phục vụ xác định danh tính liệt sĩ tại NTLS Bình Phước, Trung tá Lữ Tấn Hoài, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Đồng Tâm cho biết, đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn mang ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc. Vì vậy, mỗi cán bộ, chiến sĩ đều làm việc với tinh thần trách nhiệm cao, cẩn trọng trong từng khâu khai quật, lấy mẫu và số hóa thông tin. Mặc dù khối lượng công việc lớn, lực lượng còn mỏng, thời tiết nắng mưa thất thường và yêu cầu kỹ thuật khắt khe, các lực lượng vẫn nỗ lực khắc phục khó khăn, phối hợp chặt chẽ để bảo đảm tiến độ, chất lượng công việc.

Theo Trung tá Lữ Tấn Hoài, điều xúc động nhất đối với cán bộ, chiến sĩ là niềm hy vọng mỗi mẫu ADN được thu thập sẽ góp phần xác định danh tính một liệt sĩ, giúp thân nhân sớm tìm được người thân và vơi đi mong mỏi kéo dài nhiều năm. Đây cũng là động lực để lực lượng tham gia nhiệm vụ vượt qua mọi khó khăn, góp phần thực hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Theo thống kê của Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đồng Nai - cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 515 thành phố, tính đến ngày 11-7-2026, lực lượng thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu HCLS tại Đồng Nai đã thực hiện khai quật 4.115 phần mộ, đạt khoảng hơn 52,8% kế hoạch. Một số nghĩa trang đã hoàn thành 100% khối lượng khai quật theo kế hoạch như các NTLS Vĩnh Cửu, Nhơn Trạch, Phước Long, Trảng Bom, Định Quán... Những con số đó phản ánh sự nỗ lực rất lớn của các lực lượng tham gia chiến dịch, là sự cẩn trọng trong từng thao tác chuyên môn để không xảy ra sai sót. Bởi họ hiểu rằng, mỗi mẫu hài cốt được thu nhận hôm nay có thể là cơ hội để một gia đình tìm lại người thân sau hàng chục năm chờ đợi.

Trảng Bom là một trong các địa phương có NTLS đã hoàn thành sớm công tác lấy mẫu HCLS so với kế hoạch đề ra. Tính đến ngày 6-7, lực lượng chức năng đã hoàn thành khai quật 529/529 mộ, trong đó lấy được mẫu tại 341 mộ (đạt 64,46%). Để có được kết quả này sau 18 ngày tổ chức thực hiện là nỗ lực và quyết tâm rất lớn của các lực lượng làm nhiệm vụ. Trung tá Vũ Duy Quyền, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy quân sự phường Trảng Bom cho biết, lực lượng chức năng đã chia làm 2 tổ, thực hiện song song nhiệm vụ kể cả thứ 7, chủ nhật để đảm bảo tiến độ. Ngoài cán bộ, chiến sĩ của Ban Chỉ huy quân sự phường còn có sự tham gia của lực lượng dân quân thường trực, đoàn viên thanh niên, cán bộ Công an và lực lượng an ninh cơ sở, cán bộ y tế, giáo viên, nhân công hỗ trợ...

Theo chia sẻ của lực lượng làm nhiệm vụ tại đây, khó khăn nhất khi lấy mẫu là kết cấu mộ kiên cố, nhiều lớp đá, bê tông cốt thép dày khoảng 6-8cm. Phần lớn các phần mộ được quy tập từ nhiều năm trước, hài cốt phân hủy mạnh, mẫu xương còn rất ít nên việc lấy mẫu đạt tiêu chuẩn gặp nhiều khó khăn. Một số phần mộ không còn nguyên trạng, nền đất thay đổi qua nhiều lần cải tạo nghĩa trang khiến thời gian khai quật kéo dài. Bên cạnh đó, điều kiện thời tiết nắng nóng, mưa thất thường ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và công tác bảo quản hiện trường.

“Dù khó khăn song chúng tôi xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân các gia đình liệt sĩ. Từ đó luôn cẩn trọng, vượt khó để thực hiện nhiệm vụ với tất cả tình cảm, trách nhiệm. Toàn bộ quy trình khai quật, lấy mẫu, niêm phong, ghi chép hồ sơ, bảo quản và bàn giao mẫu được thực hiện đúng quy định của cơ quan chuyên môn; không để xảy ra nhầm lẫn, sai sót”, trung tá Vũ Duy Quyền cho biết.

Mỗi mẫu hài cốt được thu thập không chỉ là kết quả của một quy trình kỹ thuật, mà còn là sự gửi gắm niềm tin của thân nhân liệt sĩ vào hành trình tìm kiếm người thân đã kéo dài nhiều thập kỷ. Phía sau những con số về số mộ được khai quật, số mẫu ADN được lấy là câu chuyện về trách nhiệm, sự tận tâm của những người đang ngày đêm thực hiện nhiệm vụ đặc biệt này. Tuy nhiên, để những mẫu ADN ấy thực sự trở thành chiếc cầu nối đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình, phía trước vẫn còn nhiều công việc cần tiếp tục triển khai. Đó là hành trình đòi hỏi sự kiên trì, trách nhiệm và nghĩa tình tri ân của cả cộng đồng.