[Loạt Megastory] Đập tan 'vùng xám', lan tỏa 'vùng xanh' về tư tưởng trong công nhân lao động (Kỳ 1)

Đồng Nai - "thủ phủ công nghiệp" của cả nước, đang vươn mình mạnh mẽ nhờ vai trò nòng cốt trong phát triển kinh tế của lực lượng công nhân. Xứng tầm với vị thế mới, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng trong công nhân lao động trở thành một trong những nhiệm vụ then chốt. Nền tảng tư tưởng có mạnh thì “lá chắn” mới vững, lòng người mới kiên định để đập tan mọi “vùng xám” tư tưởng, giữ vững sự ổn định và phát triển của địa phương và doanh nghiệp.

Thời gian qua, công tác nắm bắt tình hình tư tưởng và ban hành chính sách thúc đẩy sự tiến bộ toàn diện của lực lượng công nhân lao động luôn được Đảng, Nhà nước cùng các tổ chức hội, đoàn thể xác định là một trong những nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, nhìn từ thực tế thành phố Đồng Nai - một "thủ phủ công nghiệp" nơi có 58 khu công nghiệp đang hoạt động trên 89 khu công nghiệp được quy hoạch, cùng 1,5 triệu lao động trực tiếp sản xuất - thực tế này đặt ra một thách thức không hề nhỏ.

Trong khi công nghiệp hóa, hiện đại hóa diễn ra ngày càng mạnh mẽ, đời sống tinh thần của lực lượng lao động nòng cốt trên địa bàn thành phố - đặc biệt là hàng ngàn công nhân tại các khu nhà trọ - vẫn đang đối mặt với muôn vàn khó khăn, thiếu thốn. Đáng suy ngẫm, hạ tầng giải trí dành cho người lao động còn khá nghèo nàn; các thiết chế văn hóa, sân chơi tinh thần lành mạnh, hấp dẫn vẫn còn quá ít ỏi, chưa thể đáp ứng kịp nhu cầu tái tạo sức lao động của công nhân sau những giờ tăng ca căng thẳng nơi xưởng máy.

Hoạt động sản xuất tại Công ty TNHH Chang Shin Việt Nam (phường Tân Triều, thành phố Đồng Nai). Ảnh: Vương Thế

Sự thiếu hụt các thiết chế văn hóa ngoài đời thực đã dẫn đến một hệ quả tất yếu: Không gian mạng trở thành kênh giải trí chủ đạo của người lao động. Tại nhiều khu công nghiệp hiện nay, môi trường văn hóa nơi làm việc lẫn nơi sinh sống của công nhân vẫn chưa được đầu tư đúng mức. Các công trình phúc lợi thiết yếu như trường học, nhà ở hay sân chơi văn nghệ, thể thao phục vụ người lao động vẫn còn là bài toán bỏ ngỏ. Trong khi đó, đại bộ phận công nhân đều ở độ tuổi rất trẻ, mang theo nhu cầu hưởng thụ văn hóa, vui chơi, giải trí vô cùng phong phú và đa dạng.

Chính sự hạn chế của các sinh hoạt lành mạnh ngoài đời thực đã vô tình đẩy hàng ngàn người lao động tìm đến thế giới ảo để khỏa lấp khoảng trống tinh thần. Sau những giờ bám máy, tăng ca nơi công xưởng, việc tiếp cận mạng xã hội quá dễ dàng, miễn phí đã biến chiếc điện thoại thông minh thành "cửa sổ" giải trí duy nhất. Từ đây, các hội nhóm trên không gian mạng nhanh chóng trở thành "con dao hai lưỡi". Khi chưa kịp trang bị đủ "lá chắn" về hiểu biết pháp luật và nhận thức chính trị, một bộ phận công nhân rất dễ bị tác động, trượt dài vào lối sống thiếu lành mạnh, vướng vào tệ nạn xã hội, trở thành nạn nhân của “tín dụng đen”, lừa đảo trực tuyến, hoặc nguy hiểm hơn là sa bẫy vào những cạm bẫy tư tưởng được giăng sẵn.

Thông tin xuyên tạc về tình hình kinh tế Việt Nam, đe dọa nguy cơ mất việc của người lao động và các thủ đoạn mời gọi biểu tình chống phá trên mạng xã hội. Ảnh chụp màn hình: H.L

Nắm bắt trúng tâm lý hoang mang, thiếu hụt thông tin của người lao động, các thế lực thù địch và các phần tử cơ hội đã triệt để lợi dụng không gian mạng và các hình thức truyền thông mới để tuyên truyền chống phá, đánh vào nhận thức, tâm lý “đám đông”; đồng thời, tận dụng tối đa hệ thống phát thanh, báo chí, xuất bản ở nước ngoài, các kênh mạng xã hội... để tung thông tin xấu, độc dưới dạng thật như giả, giả như thật, đúng sai lẫn lộn, làm cho người đọc - người xem mất phương hướng, không phân biệt được đúng - sai, thật - giả, từ đó tạo thành “vùng xám” trong tư tưởng.

Các đối tượng này thường núp bóng dưới các tổ chức/hội nhóm như: “Công đoàn độc lập”, “Nghiệp đoàn độc lập”, “Công đoàn Vàng”, “Lao động Việt”, hay các tổ chức đại diện người lao động... nhằm tạo vỏ bọc chính nghĩa, sau đó tung tin giả, kích động tâm lý bất mãn, lôi kéo công nhân vào những hành vi sai lệch. Những thông tin sai lệch này không chỉ “gây nhiễu” về mặt nhận thức mà còn trực tiếp đe dọa đến sự ổn định tư tưởng của công nhân. Vô hình trung, sự thiếu hụt thông tin chính thống, kịp thời từ các tổ chức đoàn thể khiến "vùng xám" trong tư tưởng ngày càng lan rộng.

Các bài viết xuyên tạc tình hình lao động ở Việt Nam và bàn phương hướng thành lập “Công đoàn độc lập” tại Việt Nam. Ảnh chụp màn hình: H.L

Chia sẻ về thực trạng này, ông Lê Nhật Trường, Bí thư Chi bộ, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty TNHH Pou Sung Việt Nam (xã An Viễn, thành phố Đồng Nai) thẳng thắn nhìn nhận: Sau mỗi ca làm việc căng thẳng, ngoài quỹ thời gian dành cho gia đình, thế giới của một bộ phận công nhân lao động gần như thu nhỏ lại qua màn hình chiếc điện thoại thông minh. Không thể phủ nhận không gian mạng mang lại những giá trị tích cực, giúp người lao động cập nhật tin tức thời sự, trau dồi kiến thức về đời sống và sức khỏe. Tuy nhiên, đây cũng là “con dao hai lưỡi”.

“Thực tế, hệ thống thiết chế văn hóa, các tụ điểm vui chơi giải trí tại địa phương hiện nay vẫn còn nghèo nàn hoặc chưa được đầu tư xứng tầm, hoàn toàn chưa đáp ứng được nhu cầu tái tạo đời sống tinh thần chính đáng cho người lao động” - ông Lê Nhật Trường chia sẻ.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là nội dung cơ bản, hệ trọng, có ý nghĩa sống còn của công tác xây dựng, chỉnh đốn Ðảng; là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của cả hệ thống chính trị, của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta. Trong những năm qua, công tác phát triển tổ chức đảng và đoàn thể trong doanh nghiệp được Thành ủy Đồng Nai quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và đạt một số kết quả tích cực.

Song, phải thẳng thắn nhìn nhận rằng, tốc độ phát triển Đảng trong doanh nghiệp chưa tương xứng với quy mô lao động tại địa phương. Tại nhiều doanh nghiệp, “khoảng trống” tư tưởng đang hiện hữu rõ rệt. Không có tổ chức Đảng dẫn dắt, không có các tuyên truyền viên gắn bó mật thiết ở cùng băng chuyền, người công nhân hoàn toàn đơn độc khi đối mặt với những cạm bẫy tư tưởng tinh vi sau màn hình điện thoại.

Ông Đặng Quốc Nghi, Bí thư Chi bộ, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ thành phố Đồng Nai cho biết: Thực tế trên địa bàn Đồng Nai có những doanh nghiệp e ngại, chưa thật sự quan tâm đến việc phát triển Đảng trong các doanh nghiệp... Nguyên nhân chủ yếu là do một số doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của tổ chức Đảng trong doanh nghiệp. Nhiều người vẫn nghĩ rằng tham gia xây dựng tổ chức Đảng sẽ bị gò bó, phát sinh thêm các thủ tục hành chính hoặc ảnh hưởng đến hoạt động điều hành doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng, pháp luật cho lực lượng công nhân lao động vẫn còn một số hạn chế nhất định. Một bộ phận công nhân, nhất là lao động nhập cư, còn hạn chế về nhận thức chính trị, hiểu biết pháp luật; dễ bị tác động bởi thông tin xấu, độc trên không gian mạng; quan hệ lao động tại một số doanh nghiệp vẫn tiềm ẩn yếu tố phức tạp. Nội dung, phương thức tuyên truyền ở một số nơi chưa thật sự phù hợp với đặc thù công nhân làm việc theo ca, kíp; việc ứng dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội trong tuyên truyền ở một số nơi còn nhiều thách thức.

Đông đảo đoàn viên, người lao động tham gia Chương trình Điểm hẹn công nhân với chủ đề: Tài chính thông minh - Tránh bẫy “tín dụng đen”, giải pháp thay thế từ phía ngân hàng gắn với phát động phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc được Liên đoàn Lao động thành phố tổ chức. Ảnh: CĐ

Một nguyên nhân khác là do một số cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị chưa thật sự quan tâm đúng mức đến công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng, pháp luật cho công nhân; sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức có lúc chưa chặt chẽ; nguồn lực và phương thức tuyên truyền chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ và đặc điểm sinh hoạt của công nhân.

Theo bà Bùi Thị Bích Thủy, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố, việc hội nhập kinh tế, chuyển đổi mô hình kinh doanh, cạnh tranh lao động dẫn đến áp lực lớn về việc làm, thu nhập, khiến một bộ phận lao động chưa quan tâm đầy đủ đến hoạt động chính trị, tư tưởng. Hơn nữa, lực lượng lao động ở khu vực ngoài nhà nước thường xuyên biến động, lãnh đạo một số doanh nghiệp chưa tạo điều kiện cho việc phát triển Đảng, đoàn thể, làm hạn chế hiệu quả hoạt động của các tổ chức Đảng, đoàn thể.

Tọa đàm, khảo sát về thực hiện Nghị quyết 68/NQ-BCH của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam về công tác vận động nữ công nhân viên chức lao động và phong trào thi đua “Giỏi việc nước, đảm việc nhà” trong nữ công nhân viên chức lao động do Liên đoàn Lao động thành phố tổ chức vào tháng 5-2026. Ảnh: CĐ

Rõ ràng, “khoảng trống” tư tưởng không chỉ xuất phát từ những cạm bẫy trực tuyến tinh vi, mà chính gánh nặng đời sống hàng ngày cũng là nguyên nhân trực tiếp bào mòn quỹ thời gian và tinh thần của người lao động. Chia sẻ về thực trạng này, chị Phạm Thị Nhung, công nhân một công ty trên địa bàn phường Tân Triều bày tỏ: Với khối lượng công việc nhiều và áp lực bám máy tăng ca căng thẳng, sau giờ tan ca, dù mệt nhoài nhưng chị vẫn phải cố gắng đảm nhiệm thiên chức làm vợ, làm mẹ.

“Sau khi lo toan vun vén cho gia đình, tôi chỉ biết ẩn mình trong bốn bức tường chật hẹp của phòng trọ. Phần lớn thời gian nghỉ ngơi còn lại là dành cho việc ngủ để tái tạo sức lao động” - chị Nhung bộc bạch.

Thành ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố, Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố Nguyễn Quốc Dũng và đại diện Công ty TNHH Pou Chen Việt Nam (phường Biên Hòa, thành phố Đồng Nai) trao quà cho đoàn viên, người lao động có hoàn cảnh khó khăn. Ảnh: CĐ

Công đoàn cơ sở Công ty TNHH Pou Sung Việt Nam (xã An Viễn, thành phố Đồng Nai) cùng Liên đoàn Lao động thành phố Đồng Nai tổ chức đưa gần 300 công nhân Pou Sung và thân nhân về quê đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 ngày 13-2-2026. Ảnh: CĐ

Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, thu hẹp khoảng cách giữa phát triển kinh tế và công tác xây dựng Đảng trong doanh nghiệp, xem đây là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách hàng đầu để bảo vệ giai cấp công nhân trước những cạm bẫy tinh vi trong kỷ nguyên số...