Lợi dụng việc 'hốt xà bần' để khai thác khoáng sản tràn lan?

Vài chục doanh nghiệp được phá dỡ nhưng ký bán 3 triệu m3 “xà bần”?

KCN Biên Hòa 1 có diện tích hơn 320ha, với 76 doanh nghiệp hoạt động. Đây là KCN lâu đời nhất cả nước khi đến nay đã hình thành được 64 năm. Do nằm ngay trong nội đô của TP Biên Hòa cũ, nên TP Đồng Nai đã có chủ trương di dời, chuyển đổi mục đích sử dụng khu đất trên thành Trung tâm hành chính và khu đô thị - thương mại - dịch vụ.

Địa hình của KCN Biên Hòa 1 chủ yếu nằm trên các gò đất cao nên khu vực này có cao độ cốt nền khá cao so với khu vực. Từ việc doanh nghiệp được tự do phá dỡ tài sản, nhiều công ty san lấp ở các tỉnh xa cũng nhảy vào tranh mua “xà bần”. Tại KCN này, hiện có nhiều doanh nghiệp lấy danh nghĩa “hốt xà bần” cho các công ty phải di dời để ngang nhiên lấy tài nguyên khoáng sản thông qua việc đào khoét các khu đất gò cao, hạ cốt nền, lấy đất đem bán.

Gò đất cao thuộc khuôn viên doanh nghiệp phải di dời đã bị khai thác khối lượng đất rất lớn.

Theo hợp đồng được ký vào ngày 9/4/2026 giữa bên bán là Công ty TNHH HPH, có địa chỉ ở tận tỉnh Phú Thọ với bên mua “xà bần” là Công ty TNHH xây dựng Lộc Thiên 39, có trụ sở ở phường Trảng Dài, TP Đồng Nai, 2 bên đồng ý mua, bán vật liệu san lấp là bê tông, gạch vụn và vật liệu san lấp tận dụng với khối lượng lên đến 3 triệu m3 (?!). Điều kiện đặt ra trong hợp đồng là số vật liệu này không chứa chất thải nguy hại, rác thải sinh hoạt, bùn, hữu cơ. Địa điểm và phạm vi thực hiện được 2 bên ghi rõ trong hợp đồng là KCN Biên Hòa 1, Đồng Nai. Hai công ty này còn thỏa thuận, bên bán có trách nhiệm bố trí đủ máy móc, nhân lực, vật tư, thiết bị để khai thác vật tư tại KCN Biên Hòa 1 và giao lên xe vận tải cho bên mua. Thời gian khai thác được ghi rõ từ 6-22h hàng ngày trừ các ngày lễ, Tết hoặc theo thời gian làm việc của KCN. Theo hợp đồng mua, bán này, thời gian thực hiện mua bán vật liệu san lấp kéo dài từ ngày ký đến ngày 9/4/2028, giá mỗi m3 không được ghi, nhưng bên mua phải đặt cọc cho bên bán số tiền lên đến 1 tỷ đồng.

Một loạt công ty san lấp đã nhảy vào lợi dụng việc thu mua phế liệu, “xà bần” để ngang nhiên khai thác đất đem bán. Thế nhưng trao đổi về việc này, một lãnh đạo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Đồng Nai khẳng định đơn vị chưa được UBND TP Đồng Nai giao nhiệm vụ gì đối với dự án.

Ông Trần Trọng Toàn, Phó Giám đốc Sở NNMT TP Đồng Nai khẳng định chưa cấp phép hay giải quyết thủ tục gì cho các công ty thu mua, vận chuyển “xà bần” tại đây. Lãnh đạo Trung tâm phát triển quỹ đất Đồng Nai hẹn sẽ cung cấp thông tin khi được phóng viên chia sẻ về tình trạng ngang nhiên khai thác khoáng sản tại KCN Biên Hòa 1.

Lỏng lẻo trong quản lý việc bán phế thải xây dựng làm vật liệu san lấp

Tố cáo đến Công an Đồng Nai và Bộ Công an vào ngày 1/6 vừa qua, đại diện một doanh nghiệp ở Đồng Nai đã khẳng định, Công ty TNHH MTV Xây dựng Gia Hân Vĩnh Long dù không có giấy phép khai thác mỏ đất, cũng như không có giấy phép tận thu đất từ công trình nhưng lại xuất hóa đơn bán đất san lấp cho các doanh nghiệp khác. Công ty có trụ sở ở tận tỉnh Vĩnh Long đến KCN Biên Hòa 1 thu mua “xà bần” của các doanh nghiệp đang tháo dỡ, di dời và đã xuất nhiều hóa đơn bán đất san lấp hỗn hợp.

Xe ben vào chở "xà bần" tại một doanh nghiệp đang được phá dỡ.

Mặc dù Luật Bảo vệ môi trường cho phép sử dụng vật liệu tái chế từ phế thải phá dỡ công trình xây dựng để san lấp, nhưng việc này cũng không đơn giản. Trước đó, tháng 11/2025 Công ty TNHH TMDV Quốc Hằng đã đề nghị Sở Xây dựng Đồng Nai về việc thu gom, cung cấp “xà bần” làm vật liệu san lấp phục vụ xây dựng các công trình dân dụng nhỏ, lẻ trên địa bàn. Việc sử dụng búa đập vỡ xà bần có kích cỡ từ 0-30cm để san lấp mặt bằng các công trình dân sinh theo đề nghị của Công ty Quốc Hằng được Sở Xây dựng Đồng Nai đồng thuận về mặt chủ trương và cho rằng đây là phương án tái sử dụng chất thải rắn công nghiệp thông thường để san lấp theo quy định. Tuy nhiên, để đảm bảo tuân thủ quy định hiện hành về bảo vệ môi trường, Sở Xây dựng Đồng Nai đã đề nghị Công ty Quốc Hằng liên hệ và làm việc với Sở NNMT Đồng Nai để được hướng dẫn cụ thể về trình tự, thủ tục lập và phê duyệt phương án tái sử dụng chất thải rắn công nghiệp thông thường là “xà bần” làm vật liệu san lấp theo quy định.

Hướng dẫn doanh nghiệp về việc sử dụng “xà bần” từ phá dỡ công trình xây dựng làm vật liệu san lấp, sau khi phân tích quy định pháp luật hiện hành, ông Trần Trọng Toàn, Phó Giám đốc Sở NNMT Đồng Nai đề nghị công ty liên hệ với Bộ Xây dựng.

Trả lời Công ty Quốc Hằng vào tháng 1/2026, Bộ Xây dựng cho rằng việc thu hồi, tái sử dụng phế thải từ phá dỡ công trình xây dựng để làm vật liệu xây dựng, vật liệu san lấp cho các công trình khác là phù hợp với chủ trương, chính sách của Nhà nước về môi trường, tiết kiệm tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn. Trường hợp phế thải từ phá dỡ tường, nền của các công trình trong KCN Biên Hòa 1 không phải là chất thải nguy hại, đồng thời phù hợp với tiêu chuẩn quốc gia về vật liệu san lấp tái chế từ phế thải phá dỡ công trình thì có thể được sử dụng làm vật liệu san lấp. Tuy nhiên, việc sử dụng phế thải từ phá dỡ công trình xây dựng làm vật liệu san lấp phụ thuộc vào mục đích sử dụng, yêu cầu thiết kế kỹ thuật của từng công trình và phải tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường.

Địa hình KCN Biên Hòa 1 có nhiều gò đất rất cao đang bị lợi dụng hạ cốt nền để lấy đất.

Việc sử dụng vật liệu từ phá dỡ công trình xây dựng để đưa vào san lấp khó khăn như vậy, nhưng việc mua “xác” nhà xưởng, nhà máy từ các doanh nghiệp phải di dời trong KCN Biên Hòa 1 để phá dỡ, lấy “xà bần” đem bán lại quá dễ dàng.

Tình trạng lơi lỏng trong quản lý hoạt động phá dỡ, vận chuyển xà bần tại đây đã khiến nhiều công ty nhảy vào tham gia. Lợi dụng triệt để việc quản lý lỏng lẻo để khai thác trộm tài nguyên khoáng sản là đất nền trong khuôn viên các doanh nghiệp phải di dời.

Vì vậy, cần chấm dứt ngay tình trạng trên là yêu cầu được dư luận đặt ra với cơ quan có trách nhiệm trong quản lý đối với dự án này của TP Đồng Nai.