Lời giải căn cơ cho an ninh năng lượng dài hạn

Thay đổi hành vi tiêu dùng, tiết kiệm năng lượng

Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới liên tục biến động, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngày càng được khẳng định là một trong những giải pháp quan trọng, mang tính căn cơ nhằm giảm áp lực lên nguồn cung năng lượng quốc gia.

Tại Kết luận số 14-KL/TW ngày 20/3/2026 của Bộ Chính trị nhấn mạnh, khuyến khích tiết kiệm trong tiêu dùng để bảo đảm ổn định nguồn cung, giảm thiểu biến động tăng giá nguyên liệu, nhiên liệu trong nước làm ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đời sống nhân dân, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh trật tự xã hội, kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền những vấn đề cần chỉ đạo; sớm xây dựng chiến lược quốc gia về cung ứng, dự trữ nguyên liệu, nhiên liệu trong dài hạn.

Bộ Công Thương tổ chức Lễ phát động và Giải chạy hưởng ứng "Toàn dân sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả và hưởng ứng Chiến dịch Giờ Trái đất năm 2026".

Thực tế cho thấy, nhu cầu tiêu thụ năng lượng tại Việt Nam đang tăng nhanh cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng năng lượng ở nhiều lĩnh vực vẫn còn hạn chế, tiềm năng tiết kiệm còn lớn, đặc biệt trong các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng như thép, xi măng, hóa chất, cũng như trong lĩnh vực xây dựng và giao thông.

Đánh giá của Bộ Công Thương, tiềm năng tiết kiệm năng lượng tại Việt Nam còn lớn, ước khoảng 8–10% tổng tiêu thụ năng lượng. Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đặt mục tiêu tiết kiệm từ 5–7% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc trong giai đoạn đến năm 2030. Các chuyên gia cho rằng, việc sử dụng thiết bị tiết kiệm điện, tối ưu hóa sản xuất và nâng cao ý thức người dân có thể góp phần giảm đáng kể nhu cầu năng lượng.

Nhận thức rõ điều này, Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Tại Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 19/3/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương “tập trung triển khai quyết liệt các biện pháp tiết kiệm năng lượng, coi tiết kiệm năng lượng là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực cung ứng năng lượng trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động”.

Chỉ thị cũng đặt ra mục tiêu cụ thể như: Đến năm 2030 giảm tiêu hao năng lượng tính trên đơn vị GDP ở mức 1 - 1,5%/năm; phấn đấu đạt tỷ lệ tiết kiệm điện tối thiểu đạt 3%/năm đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm; phấn đấu giảm điện năng dùng cho truyền tải và phân phối trên toàn hệ thống đạt 5,8% vào năm 2030; 100% cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm thực hiện kiểm toán năng lượng định kỳ; 100% cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm áp dụng hệ thống quản lý năng lượng; tối thiểu 50% phương tiện công cộng tại các thành phố chuyển sang dùng xe điện.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh, trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững, thì việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sản xuất, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long, những biến động phức tạp của tình hình thế giới thời gian qua đã đặt ra thách thức lớn đối với an ninh năng lượng, đòi hỏi Việt Nam phải nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Đây cũng là định hướng lớn được Đảng và Nhà nước xác định, trong đó, nhấn mạnh việc khuyến khích sử dụng năng lượng tiết kiệm, giảm phát thải, bảo vệ môi trường và đổi mới mô hình tăng trưởng.

Thời gian qua, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng, qua đó góp phần thúc đẩy chuyển đổi xanh của nền kinh tế. Đồng thời, việc phát triển nhiên liệu sạch, nhiên liệu sinh học trong lĩnh vực giao thông cũng đang được đẩy mạnh nhằm đa dạng hóa nguồn cung năng lượng.

Lãnh đạo Bộ Công Thương kêu gọi các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và người dân tiếp tục triển khai mạnh mẽ các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong đời sống và sản xuất. Trong đó, cần chú trọng đổi mới công nghệ, áp dụng các mô hình quản lý năng lượng tiên tiến; thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng hiệu quả năng lượng; phát triển phương tiện giao thông sử dụng năng lượng sạch; tăng cường sử dụng phương tiện công cộng và tiết kiệm nhiên liệu trong giao thông vận tải.

“Mỗi hành động hôm nay sẽ góp phần xây dựng một nền kinh tế hiện đại, năng suất cao và phát triển bền vững trong tương lai”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh.

Theo Chuyên gia kinh tế - TS Nguyễn Trí Hiếu, trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới tăng trưởng cao, tiết kiệm năng lượng không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn đóng vai trò như một “van điều tiết” giúp nền kinh tế vận hành ổn định. Khi chi phí năng lượng được sử dụng hiệu quả hơn, phần tiết kiệm có thể chuyển thành nguồn lực cho đầu tư, đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất.

Ở góc độ vĩ mô, nếu đạt được mục tiêu tiết kiệm 8–10%, nền kinh tế sẽ giảm đáng kể áp lực đầu tư vào hạ tầng năng lượng mới, qua đó tối ưu hóa nguồn lực và giữ vững cân đối tài chính.

Đáng chú ý, việc thay đổi hành vi tiêu dùng của người dân và doanh nghiệp được xem là yếu tố then chốt. Từ việc sử dụng thiết bị tiết kiệm điện trong sinh hoạt, tối ưu hóa quy trình sản xuất đến việc nâng cao ý thức sử dụng năng lượng hiệu quả đều có thể mang lại những tác động tích cực. Theo đánh giá của các chuyên gia, nếu tận dụng tốt dư địa này, Việt Nam có thể tiết kiệm được một lượng lớn năng lượng mà không cần đầu tư thêm nhiều vào nguồn cung mới.

Chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh

Thị trường năng lượng thế giới thời gian qua liên tục biến động, đặc biệt là những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã tác động mạnh đến nguồn cung và giá dầu toàn cầu. Trong bối cảnh đó, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng đối với mỗi quốc gia ngày càng trở nên cấp thiết.

Tại Việt Nam, việc phát triển và sử dụng nhiên liệu sinh học đang được xem là một giải pháp quan trọng nhằm đa dạng hóa nguồn năng lượng, giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và thực hiện cam kết giảm phát thải theo các thỏa thuận quốc tế.

Ngày 26/2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 07/CT-TTg về đẩy mạnh sản xuất, phối trộn, phân phối và sử dụng nhiên liệu sinh học. Trước đó, Bộ Công Thương cũng ban hành Thông tư số 50/2025/TT-BCT quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống tại Việt Nam.

Ông Đỗ Minh Quân, Chuyên viên chính Phòng Quản lý kinh doanh xăng dầu và khí (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương) cho biết, việc xây dựng lộ trình phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống được thiết kế dựa trên ba nguyên tắc cơ bản: Tính khả thi, triển khai từng bước và phù hợp với điều kiện thực tế của thị trường. Mục tiêu lớn nhất là bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia thông qua việc tăng tỷ lệ sử dụng nhiên liệu sinh học, giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu truyền thống như xăng khoáng, đồng thời tận dụng nguồn nguyên liệu sản xuất trong nước.

Xăng E10 RON95 nhận được phản hồi tích cực của người tiêu dùng. Ảnh: Hải Yên.

Theo ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, Thông tư 50 quy định từ 1/6 bắt buộc sử dụng xăng E5 hoặc E10, nhưng về mặt pháp luật, các công ty hoàn toàn có thể triển khai ngay ở thời điểm này. Thực tế, một số doanh nghiệp đầu mối lớn bắt đầu bán xăng E10 từ 1/8/2025. Ngay trong tháng 3, xăng E10 đã được đưa ra thị trường dồn dập.

"Nếu như chúng ta chủ động nguồn cung ethanol, rõ ràng sẽ giảm được áp lực trong vấn đề nhập khẩu dầu thô cũng như sản phẩm xăng dầu thành phẩm đang bị phụ thuộc rất lớn vào sự bất ổn xung đột ở Trung Đông", ông Tuấn nói.

Còn ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho rằng, nhiên liệu sinh học mang lại nhiều lợi ích cả về môi trường lẫn kinh tế. Ông nhấn mạnh: “Với tỷ lệ phối trộn 5% hay 10% như E5, E10, Việt Nam có thể giảm mức độ phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với một nền kinh tế vẫn có tỷ trọng nông nghiệp lớn như Việt Nam”.

Theo ông Bùi Ngọc Bảo, nếu mỗi năm Việt Nam sử dụng khoảng 26 triệu m³ tấn xăng dầu, thì chỉ cần phối trộn 10% ethanol cũng sẽ thay thế được một lượng lớn nhiên liệu hóa thạch. Khi chương trình tiếp tục mở rộng lên các tỷ lệ cao hơn như E15 hay E20, hiệu quả giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu sẽ càng rõ rệt.

Mới đây, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị triển khai chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về khả năng triển khai lộ trình chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học (E10) trong tháng 4/2026. Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, bối cảnh hiện nay đặt ra yêu cầu rất cấp thiết, đặc biệt là áp lực về nguồn cung, trong khi lộ trình chính thức đã xác định từ ngày 1/6. Tuy nhiên, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công Thương nghiên cứu, trao đổi với các bên liên quan để xem xét khả năng triển khai sớm hơn.

Bộ Công Thương đã tích cực triển khai thực hiện Thông tư số 50/2025/TT-BCT thông qua các hội nghị phổ biến nội dung Thông tư ở cả ba miền Bắc, Trung và Nam, làm việc với các hiệp hội xăng dầu và nhiên liệu sinh học, các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh xăng dầu và nhiên liệu sinh học lớn trong nước. Tất cả các doanh nghiệp, Hiệp hội đều ủng hộ chủ trương chuyển đổi nhiên liệu sinh học của Chính phủ, tích cực chuẩn bị cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và các thủ tục pháp lý để thực hiện đúng và sớm hơn thời điểm quy định tại Thông tư số 50/2025/TT-BCT.

Việc Bộ Công Thương lấy ý kiến triển khai xăng sinh học E10 ngay trong tháng 4/2026 cho thấy quyết tâm đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh và bền vững.

Thu Trang/Báo Tin tức và Dân tộc