Lời giải 'xanh' cho môi trường và năng lượng sạch

Phòng điều khiển trung tâm Nhà máy điện rác Sóc Sơn.

Nỗ lực tái chế

Nhà máy điện rác Sóc Sơn nằm trong Khu liên hợp xử lý chất thải Nam Sơn (xã Trung Giã, Hà Nội) do Công ty Cổ phần Môi trường Năng lượng Thiên Ý (100% vốn Trung Quốc) xây dựng, quản lý và vận hành. Với tổng vốn đầu tư 7.500 tỷ đồng, xây dựng trên diện tích gần 17,5ha, mỗi ngày xử lý hơn 5.000 tấn rác thải, đây là nhà máy điện rác lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á, lớn thứ hai thế giới.

Quy trình vận hành tại nhà máy được thiết kế khép kín. Rác thải sau khi được vận chuyển đến sẽ trải qua các bước cân, phân loại và đưa vào bể chứa. Tại đây, rác được đảo trộn, lên men và sinh ra khí metan - nguồn năng lượng được tận dụng để hỗ trợ quá trình đốt. Trong lò đốt, rác được xử lý ở nhiệt độ khoảng 950 - 1.000°C qua nhiều giai đoạn nhằm đảm bảo cháy hoàn toàn và an toàn.

Đặc biệt, hệ thống xử lý khí thải được đầu tư theo công nghệ hiện đại với nhiều lớp lọc và trung hòa, bao gồm công nghệ SNCR, tháp xử lý axit, than hoạt tính và bộ lọc túi PTFE. Nhờ đó, các thành phần độc hại như kim loại nặng, dioxin hay khí axit được loại bỏ hiệu quả, đảm bảo các chỉ số phát thải đạt tiêu chuẩn châu Âu và Việt Nam.

Nước thải phát sinh trong quá trình vận hành cũng được xử lý qua nhiều công đoạn từ sinh học đến lọc màng nano và RO, đáp ứng quy chuẩn xả thải công nghiệp. Tro bay sau đốt được ổn định hóa học, đóng gói và xử lý an toàn nhằm hạn chế tối đa tác động đến môi trường.

Ông Đào Ngọc Tú, Phó Tổng công trình sư Nhà máy điện rác Sóc Sơn cho biết, hằng ngày, các xe tải chở rác của Hà Nội được đưa về đây xử lý. Xe chở rác đến nhà máy phải đi qua trạm cân tự động để xác định khối lượng rác, sau khi đổ rác, xe được làm sạch bằng công nghệ phun sương tự động trước khi quay lại thành phố. Nhà máy có 3 bể chứa rác với dung tích lớn (khoảng 29.000 tấn rác). Hoạt động đốt rác được vận hành, giám sát bởi máy móc hiện đại tại Trung tâm điều hành. Cơ chế hoạt động của lò đốt rác là: 1 đầu vào (rác thải) và 4 đầu ra: khí thải, nước thải, xỉ đáy lò và tro bay. Trong đó, khí thải và nước thải sau khi được xử lý đạt chuẩn sẽ thải ra môi trường, xỉ đáy lò được bán cho các nhà máy vật liệu san nền, sản xuất gạch..., tro bay được hóa rắn và tập kết tại nhà máy.

Các chỉ số khí thải, nước thải, mùi, tiếng ồn... được gửi trực tuyến tới Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, UBND Thành phố. Cổng nhà máy cũng đặt bảng điện tử hiển thị các thông số để chính quyền và nhân dân địa phương cùng giám sát. Từ đó đã tạo được sự đồng thuận của người dân nơi đây, thu hút được lao động có trình độ tại địa phương vào làm việc.

Bảo vệ môi trường, thu lợi từ rác

Không chỉ giải quyết bài toán rác thải đô thị, nhà máy còn góp phần tạo ra nguồn điện năng từ chất thải, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn. Rác thải sinh hoạt sau khi đi vào hệ thống không còn là chất bỏ đi, mà trở thành nguồn tài nguyên có thể khai thác và tái sử dụng hiệu quả.

Sau khi tiếp nhận, rác được ủ trong khoảng 7 ngày để giảm độ ẩm, giúp loại bỏ khoảng 25% nước trước khi đưa vào lò đốt. Với công suất xử lý khoảng 4.000 tấn/ngày, hệ thống lò đốt không chỉ xử lý rác mà còn tạo ra nguồn điện đáng kể.

Cụ thể, mỗi tấn rác có thể phát điện khoảng 500kWh. Tổng sản lượng điện phát ra mỗi ngày đạt khoảng 2,1 triệu kWh. Trong đó, khoảng 15% được sử dụng cho vận hành nội bộ, còn lại 85% được hòa vào lưới điện quốc gia, thu về khoảng 100 tỷ đồng/tháng.

So với phương pháp chôn lấp truyền thống, công nghệ đốt rác phát điện giúp giảm đáng kể phát thải khí nhà kính, đặc biệt là khí metan - loại khí có tác động gấp 25 lần CO₂. Đây được xem là một trong những lợi thế lớn nhất của mô hình xử lý rác hiện đại.

Nhà máy điện rác Sóc Sơn hiện sử dụng công nghệ lò đốt ghi cơ học nhập khẩu từ Bỉ, vận hành ở nhiệt độ trên 950°C - cao hơn tiêu chuẩn quốc tế nhằm đảm bảo phân hủy triệt để các chất độc hại như dioxin. Hiện mỗi ngày cơ sở này tiếp nhận khoảng 5.000 tấn rác thải sinh hoạt, trong khi tổng lượng rác phát sinh tại Hà Nội vào khoảng 8.000 tấn. Phần rác còn lại hiện vẫn được xử lý tại các cơ sở khác hoặc chôn lấp.

Thời gian tới, nhà máy dự kiến mở rộng thêm hai lò đốt với công suất khoảng 1.600 tấn/ngày, nhằm xử lý cả lượng rác chôn lấp cũ lẫn rác phát sinh mới. Nếu kế hoạch hoàn thành vào năm 2027, hệ thống có thể tiến tới mục tiêu không còn phải chôn lấp rác thải tại Hà Nội.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, bên cạnh các nguồn năng lượng quen thuộc, điện rác đang nổi lên như một hướng đi phù hợp với các đô thị lớn, nơi áp lực rác thải ngày càng gia tăng. Hiện ngày càng có nhiều nhà đầu tư quan tâm tới với lĩnh vực này. Tuy nhiên, để những dự án này đi vào vận hành, vẫn cần tháo gỡ nhiều vấn đề liên quan đến cơ chế giá điện, công nghệ xử lý cũng như sự đồng bộ trong quy hoạch và đưa ra thông tin chính thống, rõ ràng để tạo sự đồng thuận.

"Chuyển dịch năng lượng đang trở thành yêu cầu cấp thiết của phát triển bền vững. Việc định hình nhận thức xã hội, kết nối chính sách với đời sống, góp phần thúc đẩy những lựa chọn phát triển theo hướng xanh, sạch và dài hạn", Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh.