Lời hồi đáp giữa đại ngàn Sa Lôn

Thùy Dương đang thuyết minh cho các đoàn viên, thanh niên trong hoạt động về nguồn

Đường vào ký ức

Tháng 4 nắng gắt, nhưng con đường dẫn vào khu căn cứ lại dịu đi dưới tán cây rừng. Từng đoàn cán bộ, cựu chiến binh, học sinh, đoàn viên và cả những người lần đầu đến một “địa chỉ đỏ” giữa đại ngàn lặng lẽ bước qua những địa điểm từng gắn với một thời kháng chiến gian khổ.

Giữa dòng người ấy, Huỳnh Thị Thùy Dương, nữ thuyết minh trẻ đứng đợi ở chân dốc. Cô gái trẻ rời Phan Thiết, vượt hơn 60 km để gắn bó với công việc thuyết minh giữa đại ngàn. Những ngày tháng 4, công việc dày lên khi lịch trực ngoài giờ thứ bảy, chủ nhật, trực tăng cường. Cuối tuần, Dương vẫn ở lại đón những đoàn khách mới. Cô kể lại những câu chuyện đã thuộc lòng, nhưng giọng vẫn chậm lại ở những đoạn quen.

Những ngày cao điểm, không chỉ Dương đứng kể chuyện. Cả những người làm công tác quản lý khu di tích cũng trực tiếp tham gia thuyết minh, chia sẻ câu chuyện với khách tham quan. Ở nơi này, họ đều trở thành những “người kể chuyện”, lặng lẽ giữ cho ký ức một thời không bị lãng quên.

Dương đã quen với việc bắt đầu mỗi đoàn tham quan bằng nghi thức dâng hương, dâng hoa viếng Bác Hồ và các anh hùng liệt sĩ. Khói hương bay lên, mỏng, chậm. Rồi cô dẫn khách đi qua từng không gian trưng bày, từng dấu tích còn lại khu di tích gốc: bếp Hoàng Cầm, hầm trú ẩn, lán trại của Cơ quan Tỉnh ủy Bình Thuận năm xưa. Giọng đều, rõ. Nhưng có những chỗ, cô nói chậm lại. Công việc của Dương thoạt nghe, chỉ là kể lại lịch sử. “Nhưng càng nghe, càng nhận ra, đó không chỉ là những dữ kiện khô khan về một thời chiến, mà là ký ức đang được kể lại giữa hiện tại.”

“Ở đây ngày xưa là bếp Hoàng Cầm…”

Dương dừng một nhịp, chậm rãi.

Cô kể về bếp Hoàng Cầm phía bên tả con suối Chín Khúc giấu khói dưới tán rừng, về những dòng nước suối được dẫn bằng cách dùng cây lồ ô, nứa bổ bỏ mắt và nối lại thành máng từ thác Lada. Chính sự tinh vi kín đáo của bếp Hoàng Cầm trong 8 năm Tỉnh ủy Bình Thuận đứng chân tại Căn cứ Sa Lôn, Cơ quan Tỉnh ủy chưa bao giờ bị địch phát hiện. Những câu chuyện ấy đã được kể nhiều lần. Nhưng mỗi lần nhắc lại, người nghe vẫn thấy như chạm vào một phần ký ức của thế hệ đi trước.

Khách tham quan, chụp ảnh tại bếp Hoàng Cầm

Đôi mắt đỏ hoe bên chân dốc

Mỗi đoàn khách đi qua, tôi đều nhớ một chút… nhưng có những người thì mình nhớ mãi, không quên được”, Dương nói.

Cô nhớ một buổi sáng, cũng vào mùa này. Hôm đó, đoàn của một cán bộ chiến sĩ Cơ quan Tỉnh ủy Bình Thuận trong kháng chiến chống Mỹ đến thăm khu di tích. Người lính già trở lại bằng xe lăn. Đi cùng ông là 2 người con trai. Ông là người dân tộc K’ho, từ Bảo Lộc về lại nơi từng gắn bó một thời.

Ông không nói nhiều. Chỉ xin được lên thăm lại khu bếp Hoàng Cầm, thăm lán trại và hầm trú ẩn của đồng chí Bí thư thủ trưởng năm xưa.

Con đường dẫn lên dốc cao, những bậc tam cấp nối tiếp nhau. Chiếc xe lăn phải dừng lại ở chân dốc. Hai người con loay hoay. Dương đứng phía sau, lặng im.

“Lúc đó, tôi không biết nói gì… chỉ thấy nghèn nghẹn”, Dương nhớ lại.

Người lính già không giục. Chỉ ngước nhìn lên như thể phía trên không chỉ là một khu di tích, mà là cả một quãng đời. Đôi bàn tay gầy guộc bấu chặt vào thành xe. Đôi mắt ông đỏ hoe, nhìn đăm đăm lên con dốc... Không ai nói gì. Giữa rừng, chỉ còn tiếng gió lùa qua tán lá. Người lính năm xưa không thể bước tiếp bằng đôi chân. Tôi chợt hiểu có những con đường, người ta chỉ cần nhìn là đã đi hết một đời. Và ký ức của ông, có lẽ, đã đi trọn con dốc ấy.

Lời hồi đáp của thế hệ hôm nay

Có lẽ vì thế mà những đoàn học sinh “hành trình về nguồn” khi đến đây thường im lặng lâu hơn khi nghe kể về những hi sinh trong chiến tranh. Có em chăm chú lắng nghe, có em đặt thêm câu hỏi, cố hiểu sâu hơn những câu không phải qua sách, vở mà gần hơn khi được kể giữa chính nơi nó từng diễn ra.

Tháng 4, khu căn cứ không chỉ có bước chân tham quan. Những buổi kể chuyện “Ông bà kể cháu nghe”, những lần gặp gỡ nhân chứng, những lễ kết nạp Đoàn diễn ra trong không gian trang nghiêm mà gần gũi. Trong một buổi chương trình Sinh hoạt chính trị “Câu chuyện thời hoa lửa” diễn ra tại đây vào trung tuần tháng 4, chị Trần Diệp Mỹ Dung - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh Đoàn đã chia sẻ một ý tứ rất hay: “Hiểu về lịch sử để thêm tự hào, nhưng hiểu để hành động mới là sự tri ân chân thực nhất”. Có lẽ vì thế mà giữa đại ngàn này, những buổi lễ kết nạp Đoàn, những suất học bổng “Tiếp sức đến trường” được trao đi mang một sức nặng tinh thần rất khác. Nó là lời hồi đáp của thế hệ hôm nay gửi đến những người đã ngã xuống.

Những ngày này, khi kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), những đoàn khách vẫn nối nhau về lại khu căn cứ giữa rừng. Những câu chuyện cũ vẫn được kể, bằng giọng của người thuyết minh, bằng ký ức của nhân chứng và bằng cả sự lắng nghe của những người trẻ hôm nay.

Rời khu căn cứ, tôi không còn cảm giác mình vừa đi tham quan một di tích. Những câu chuyện Dương kể, ánh mắt người lính già dừng lại nơi lưng dốc… tất cả cứ ở lại. Có những nơi, người ta không chỉ đi qua, mà như chạm vào một phần ký ức của người khác.

Khi rời đi, mỗi người mang theo một điều gì đó. Có người nhớ câu chuyện đã nghe, có người nhớ những dấu tích đã đi qua. Còn Dương, cô nói mình vẫn nhớ ánh mắt người lính già hôm ấy. Ánh mắt dừng lại ở lưng dốc. Đỏ hoe. Con dốc ấy, ông không thể bước tiếp. Nhưng dường như, có một phần đời ông vẫn còn ở đó.