Lòng dân là nền móng sức mạnh dân tộc

Tác phẩm nghệ thuật điêu khắc ánh sáng “Trang sử vàng” trưng bày ở Lễ hội làng Sen 2025. Ảnh: NVCC

Tác phẩm không chỉ đem đến trải nghiệm thị giác độc đáo mà còn khắc họa sâu sắc tinh thần đại đoàn kết - nền tảng tạo nên sức mạnh Việt Nam.

Nhân kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6/1/1946 - 6/1/2026), Báo GD&TĐ có cuộc trò chuyện cùng nghệ nhân Bùi Văn Tự, xoay quanh tác phẩm và những thông điệp ý nghĩa.

Tái hiện khoảnh khắc Bác Hồ bỏ lá phiếu đầu tiên

- Anh có thể giới thiệu về tác phẩm điêu khắc ánh sáng “Sức mạnh của lòng dân”?

- Tác phẩm “Sức mạnh của lòng dân” được tạo tác trên chất liệu đồng, với điểm nhấn là hình tượng 18 chú chim Lạc vươn mình bay lên, đồng loạt hướng về trung tâm - nơi đặt Quốc huy của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Dưới góc chiếu sáng thứ nhất, tác phẩm tạo nên mảng bóng đổ đặc biệt, tái hiện hình ảnh đầy ý nghĩa lịch sử khi Chủ tịch Hồ Chí Minh bỏ lá phiếu đầu tiên trong cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946.

Khi nguồn sáng thay đổi, các mảng bóng hòa quyện lại và hiện lên dòng chữ “Sức mạnh của lòng dân”, khẳng định thông điệp về sự đồng lòng, niềm tin và sức mạnh đại đoàn kết của Nhân dân trong sự nghiệp xây dựng Nhà nước và Quốc hội Việt Nam.

- Điều gì đã truyền cảm hứng để anh lựa chọn hình thức “điêu khắc ánh sáng” cho tác phẩm “Sức mạnh của lòng dân”, đặc biệt là ý tưởng tái hiện bóng đổ Chủ tịch Hồ Chí Minh bỏ lá phiếu đầu tiên năm 1946?

- Xuyên suốt hành trình gắn bó với nghệ thuật điêu khắc ánh sáng, tôi luôn nỗ lực tìm kiếm những câu chuyện và những giá trị có thể chuyển hóa thành ngôn ngữ thị giác, những biểu pháp thể hiện được bản chất của ánh sáng. Trong đó, khoảnh khắc Bác Hồ bỏ lá phiếu đầu tiên trong cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 luôn là hình ảnh mang sức gợi mạnh mẽ đối với tôi. Đó là khoảnh khắc biểu trưng cho “ánh sáng” của một nền dân chủ, một thời khắc thiêng liêng có ý nghĩa lịch sử sâu sắc.

Chính vì vậy, tôi mong muốn tái hiện khoảnh khắc ấy bằng nghệ thuật điêu khắc ánh sáng, với biểu pháp “di hình hoán ảnh”, tức thay đổi góc nhìn để hình ảnh biến chuyển. Từ hình bóng Bác Hồ bỏ lá phiếu, khi ánh sáng xoay chuyển, tác phẩm lại hiện lên thông điệp “Sức mạnh của lòng dân”. Đó cũng là lý do tôi lựa chọn điêu khắc ánh sáng, ở loại hình nghệ thuật này giá trị không nằm ở vật chất hữu hình, mà nằm ở sự kết hợp giữa hình - bóng - ánh sáng, nơi mỗi lần rọi chiếu lại mở ra một ý nghĩa mới.

Hình ảnh Bác Hồ bỏ lá phiếu đầu tiên trong cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 được tái hiện bằng nghệ thuật điêu khắc ánh sáng; và khi dòng sáng thay đổi thì dòng chữ “Sức mạnh của lòng dân” hiện ra. Ảnh: NVCC

Lòng dân là nền móng sức mạnh dân tộc

- Anh có thể chia sẻ về quá trình tạo hình 18 chim Lạc và Quốc huy trong tác phẩm, cũng như thông điệp mà anh muốn gửi gắm qua mối liên kết giữa các biểu tượng lịch sử này?

- Điều đầu tiên truyền cảm hứng cho tôi khi bắt tay vào thực hiện tác phẩm chính là câu nói của Bác Hồ: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Từ tư tưởng ấy, tôi lựa chọn hình tượng 18 chim Lạc tượng trưng cho 18 đời Vua Hùng như một sợi dây kết nối xuyên suốt từ buổi đầu dựng nước đến nền dân chủ hiện đại.

Trong bố cục tác phẩm, Quốc huy được đặt ở vị trí trung tâm, như “trái tim” của toàn bộ khối điêu khắc. Quốc huy không chỉ là biểu tượng của Nhà nước pháp quyền, mà còn là hiện thân của sức mạnh đại đoàn kết dân tộc. Thông qua sự gắn kết giữa chim Lạc và Quốc huy, tôi muốn truyền tải một thông điệp xuyên thời gian: từ cội nguồn Lạc Hồng đến Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hôm nay, lòng dân luôn là nền móng làm nên sức mạnh dân tộc.

Quá trình sáng tạo tác phẩm, nghệ nhân Bùi Văn Tự phải tính toán tỉ mỉ từng thông số kỹ thuật để tạo ra các hình bóng chuẩn xác khi soi rọi qua ánh sáng. Ảnh: NVCC

- Đối với các con số như 1.946mm hay chiều rộng 80cm của tác phẩm có ý nghĩa gì, thưa anh?

- Trong tác phẩm này, mọi con số từ kích thước, thông số kỹ thuật cho đến khoảng cách của từng nguồn sáng đều được tính toán một cách cẩn trọng và tỉ mỉ. Tôi mong rằng những con số ấy không chỉ tồn tại như những giá trị vật lý, mà trở thành biểu pháp, giúp người xem cảm nhận rằng mỗi kích thước, mỗi tỷ lệ đều là một “trang sử” được viết bằng ánh sáng và hình khối.

Chẳng hạn, chiều cao 1.946mm gợi nhắc dấu mốc lịch sử của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946; chiều rộng 80cm tượng trưng cho 80 năm hình thành và phát triển của Quốc hội Việt Nam. Còn khoảng cách đặt đèn 2.025mm lại mang ý nghĩa kết nối với năm 2025, như thời khắc hôm nay chúng ta soi chiếu và tri ân những khoảnh khắc mở đầu cho nền dân chủ của dân tộc. Khoảng cách này đóng vai trò như một “tọa độ ánh sáng”, bảo đảm hình bóng tạo ra đạt độ chuẩn xác tuyệt đối. Điều này yêu cầu quá trình tính toán phải tỉ mỉ đến từng chi tiết nhỏ nhất.

- Anh gặp những khó khăn nào khi phải kết hợp chất liệu kim loại với ánh sáng?

- Trong quá trình thực hiện tác phẩm, tôi gặp không ít khó khăn. Chất liệu chính là kim loại đồng - sắt, vốn đòi hỏi phương pháp gia công gò - hàn, dễ tạo ra biến dạng nhiệt rất lớn. Chỉ cần sai lệch 1 - 2cm là toàn bộ tính toán ban đầu sẽ không còn chính xác, đặc biệt là với tác phẩm phụ thuộc nhiều vào sự chuẩn chỉnh của góc chiếu sáng và hình bóng. Bên cạnh đó, bề mặt đồng có tính phản quang cao, nên tôi phải kiểm soát ánh sáng sao cho độ phản chiếu không phá vỡ hình bóng cần thể hiện.

Tóm lại, toàn bộ hành trình sáng tác tác phẩm này là quá trình tìm kiếm điểm cân bằng giữa cái hữu hình và cái vô hình, giữa vật liệu kim loại nặng và hình bóng nhẹ như ánh sáng, giữa kỹ thuật chính xác và cảm xúc nghệ thuật.

Nghệ nhân Bùi Văn Tự trao tặng tác phẩm cho Bảo tàng Quốc hội Việt Nam. Ảnh: NVCC

Lan tỏa giá trị văn hóa – lịch sử

- Anh kỳ vọng công chúng sẽ tiếp nhận và cảm nhận tác phẩm ra sao khi được trưng bày tại Nhà Quốc hội?

- Được đóng góp một phần nhỏ bé vào không gian thiêng liêng và trang trọng của Quốc hội là vinh dự lớn trong hành trình sáng tác nghệ thuật điêu khắc ánh sáng của tôi. Khi tác phẩm được đặt trong không gian ấy, nó không còn thuộc về riêng tôi nữa, mà trở thành tài sản tinh thần của Nhân dân.

Tôi hy vọng tác phẩm sẽ trở thành một điểm nhấn, một điểm dừng đầy ý nghĩa để mỗi người, khi dõi nhìn, có thể hồi tưởng về khoảnh khắc lịch sử trọng đại ấy, và thấy chính mình trong dòng chảy lịch sử của dân tộc.

- Với tư cách là nghệ nhân gắn bó lâu dài với chất liệu kim loại và ngôn ngữ ánh sáng, anh nhìn nhận thế nào về vai trò của nghệ thuật đương đại trong việc kể lại lịch sử và lan tỏa giá trị dân chủ đến công chúng hôm nay?

- Với tôi, thế hệ trẻ hôm nay được thừa hưởng những giá trị truyền thống và lịch sử vô cùng quý báu, nhưng đồng thời cũng mang trên vai trách nhiệm đưa vào đó hơi thở đương đại, sự sáng tạo và cách tiếp cận mới. Chính vì vậy, tôi luôn tự nhắc mình phải nỗ lực không ngừng, liên tục tìm tòi, đổi mới, để có thể kể lại những câu chuyện văn hóa - lịch sử theo cách chạm được tới cộng đồng.

Tôi hy vọng nghệ thuật có thể đi vào những tầng sâu của tâm thức, những nơi mà đôi khi ngôn ngữ hay lời nói khó chạm tới. Và tôi tin rằng đó cũng là một phần trách nhiệm của thế hệ trẻ, đặc biệt là những người làm nghệ thuật - tiếp nối di sản, thổi vào đó sức sống mới và lan tỏa những giá trị văn hóa, lịch sử tới công chúng.

- Sau tác phẩm này, anh có ấp ủ một dự án nghệ thuật ánh sáng nào tiếp tục khai thác chủ đề lịch sử - văn hóa dân tộc không?

- Tôi vừa trở về từ Seun (Hàn Quốc), nơi tôi có cơ hội giới thiệu một bộ sưu tập nghệ thuật với chủ đề về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó là một trải nghiệm giàu cảm xúc, bởi tôi luôn mong muốn lan tỏa lịch sử, văn hóa, thiên nhiên, con người và vẻ đẹp Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

Song song với đó, tôi cũng đang xây dựng một số dự án hướng đến việc tạo ra những bộ sưu tập triển lãm về tình yêu và trách nhiệm của con người đối với thiên nhiên - môi trường. Tôi lựa chọn những vật liệu tưởng như đã hết giá trị, chính là rác thải để biến chúng thành những tác phẩm mang tính cảnh báo và kêu gọi cộng đồng chung tay bảo vệ môi trường.

Dự kiến trong năm 2026, tôi sẽ thực hiện nhiều triển lãm mới. Một trong những triển lãm mà tôi đang ấp ủ là dự án về giá trị văn hóa - tâm linh của người Việt, được thể hiện trong một không gian nghệ thuật mang tên “Kim tứ bình đan”. Đây sẽ là nơi tôi tiếp tục tìm kiếm cách kể chuyện bằng ánh sáng, chất liệu và cảm xúc để chạm tới chiều sâu văn hóa dân tộc.

Trần Hòa (Thực hiện)