Lựa chọn cây trồng-chìa khóa cho bài toán khí hậu của Pháp

Một cây tuyết tùng Atlas lá kim cổ thụ giữa rừng Fontainebleau thuộc tỉnh Seine-et-Marne, vùng thủ đô Île-de-France.

Khảo sát của Cơ quan Lâm nghiệp quốc gia Pháp (ONF) cho thấy tỷ lệ cây rừng bị suy kiệt đã tăng mạnh, từ mức trung bình 1,5% mỗi năm lên 10-15% kể từ năm 2024. Các khu rừng ở miền Đông Bắc và miền Trung nước này chịu ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng do đất giữ nước kém. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature Climate Change năm 2022 cũng cảnh báo gần 2/3 số cây thuộc nhiều loài phổ biến tại các đô thị của Pháp có thể bị đe dọa vào năm 2050.

Một con đường xuyên rừng Fontainebleau thuộc tỉnh Seine-et-Marne, vùng thủ đô Île-de-France, với thảm thực vật khô vàng dưới tác động của thời tiết nắng nóng.

Trước thực trạng này, các nhà khoa học Pháp đang triển khai hai hướng nghiên cứu chính. Hướng thứ nhất là hỗ trợ các loài cây di chuyển từ vùng khí hậu nóng lên những khu vực phía Bắc. Trong tự nhiên, cây cối có thể mở rộng phạm vi phân bố khoảng 100 m mỗi năm, nhưng tốc độ này được đánh giá là quá chậm so với biến đổi khí hậu hiện nay.

Được khởi động năm 2024 với sự tham gia của Pháp, Bỉ và Đức, dự án châu Âu MigFoRest đang thử nghiệm giải pháp này. Tại hai khu rừng Compiègne, phía Bắc Paris, và Petite Charnie thuộc tỉnh Sarthe, các giống sồi có khả năng chịu nóng và hạn tốt hơn, được đưa từ Italy, Hungary, Bulgaria và Tây Ban Nha đến trồng thử nghiệm.

Một cây tùng bách khổng lồ (Giant sequoia) được bảo vệ trong rừng Fontainebleau thuộc tỉnh Seine-et-Marne, vùng thủ đô Île-de-France.

Theo bà Brigitte Musch, phụ trách nguồn gen của ONF, cách làm này vừa giúp đa dạng hóa thành phần cây rừng, vừa tạo điều kiện hình thành những tổ hợp gene mới khi cây được đưa đến lai tự nhiên với các giống bản địa.

Hướng nghiên cứu thứ hai là đưa các loài cây từ những khu vực xa xôi trên thế giới vào trồng thử nghiệm. ONF hiện vận hành 756 khu thử nghiệm với khoảng 30 loài cây lá rộng và cây lá kim, trong đó có tuyết tùng California, thông Calabria của Italy, linh sam Thổ Nhĩ Kỳ, sồi Bắc Mỹ và cây argan có nguồn gốc từ Maroc nổi tiếng về khả năng chịu hạn.

Con đường rợp bóng cây xanh xuyên qua rừng Meudon ở tỉnh Hauts-de-Seine, phía Tây Nam thủ đô Paris.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh việc lựa chọn giống cây không chỉ dựa vào khả năng chịu nóng. Chúng còn phải thích nghi với những đợt mưa kéo dài, chống chịu sâu bệnh và không gây nguy cơ xâm lấn hệ sinh thái địa phương.

Không chỉ trong rừng, các đô thị Pháp cũng đang tìm kiếm những giống cây phù hợp với khí hậu tương lai. Dự án Avec, được triển khai giai đoạn 2023-2025, đã đánh giá 1.300 loài cây thân gỗ, cây bụi và cây leo theo khả năng làm mát không khí, chịu nóng và chịu hạn. Kết quả được sử dụng để xây dựng các công cụ hỗ trợ lựa chọn cây xanh cho từng khu vực đô thị.

Theo ông Benjamin Pierrache, chuyên gia thuộc tổ chức nghiên cứu cây xanh đô thị Plante & Cité, việc lựa chọn cây trồng cần được tính toán riêng cho từng địa điểm, phù hợp với điều kiện môi trường và mục đích sử dụng. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng tại các đô thị, nơi cây xanh phải thích nghi với đất đai khô cứng, không gian phát triển của rễ bị hạn chế do hệ thống hạ tầng ngầm, đồng thời chịu tác động của ô nhiễm không khí và nhiệt độ cao.