Lừa đảo qua mạng có yếu tố AI ngày càng phức tạp

45% vụ lừa đảo trực tuyến chưa được giải quyết

Trong tiến trình chuyển đổi số của ASEAN, niềm tin số đang trở thành nền tảng quan trọng để người dân, doanh nghiệp và chính phủ tự tin tiếp cận và khai thác các dịch vụ số, qua đó thúc đẩy các mục tiêu của khu vực về kinh tế số, AI và chính phủ số. Hai báo cáo mới của GSMA (Hiệp hội Di động Toàn cầu), được công bố ngày 9/9 tại Digital Trust Summit nằm trong khuôn khổ chuỗi hội nghị M360 ASEAN tại Kuala Lumpur, cho thấy lừa đảo trực tuyến, gian lận và các hình thức đánh lừa trên môi trường số đang trở thành những rào cản đáng kể đối với niềm tin số, đe dọa làm chậm tiến trình số hóa của khu vực.

Hội nghị M360 ASEAN Digital Trust diễn ra ngày 9/9/2026 tại Kuala Lumpur, Malaysia (Ảnh: GSMA)

Theo báo cáo đầu tiên - GSMA ASEAN Consumer Scam Report 2026, khoảng 45% các vụ lừa đảo được báo cáo tại Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam vẫn chưa được giải quyết, mặc dù người tiêu dùng ngày càng chủ động hơn trong việc tự bảo vệ trước các rủi ro lừa đảo.

Báo cáo cũng chỉ ra rằng 8% người tiêu dùng được khảo sát cho biết đã trở thành nạn nhân của lừa đảo trong 12 tháng qua. Trong số này, 68% chịu thiệt hại tài chính, trong đó 82% không thu hồi được bất kỳ khoản tiền nào đã mất và chỉ 10% thu hồi được toàn bộ số tiền bị mất. Những người từng là nạn nhân của lừa đảo có khả năng chuyển đổi tài khoản hoặc nhà cung cấp dịch vụ cao hơn gấp đôi so với những người chưa từng bị ảnh hưởng.

Trong khi đó, báo cáo thứ hai - Digital Nations 2026: Building Trusted Digital Ecosystems in ASEAN, nhấn mạnh rằng niềm tin đang trở thành nền tảng chiến lược cho tương lai số của ASEAN. Khi các quốc gia trong khu vực đẩy mạnh chiến lược phát triển kinh tế số, ứng dụng AI, các chương trình chính phủ số và hội nhập số xuyên biên giới, mức độ tin cậy đối với hạ tầng, dịch vụ và các thể chế số ngày càng quyết định khả năng đưa các sáng kiến số từ chiến lược vào thực tiễn, thúc đẩy ứng dụng, đổi mới sáng tạo, đầu tư và tạo ra tác động kinh tế - xã hội.

Theo báo cáo, các công nghệ mới nổi đang làm thay đổi bản chất của niềm tin số. AI đang tạo điều kiện cho các hình thức tấn công lừa đảo qua mạng ngày càng tinh vi, cùng với công nghệ giả mạo khuôn mặt (deepfake), sao chép giọng nói và giả danh trên môi trường số, khiến cá nhân và tổ chức khó phân biệt giữa các tương tác hợp pháp và hành vi lừa đảo. Do đó, niềm tin số ngày càng phụ thuộc vào khả năng của hệ sinh thái trong việc xác minh danh tính, xác thực thông tin liên lạc, tăng cường khả năng chống chịu và chia sẻ thông tin đáng tin cậy nhằm ngăn chặn rủi ro trước khi gây ra thiệt hại.

Phát biểu tại Digital Trust Summit nằm trong khuôn khổ M360 ASEAN, ông Julian Gorman, Giám đốc Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của GSMA, cho biết: “Chỉ cung cấp quyền tiếp cận thôi là chưa đủ. Khi các nền kinh tế số ASEAN ngày càng phát triển, người dân cần có niềm tin rằng các dịch vụ số an toàn, đáng tin cậy và có trách nhiệm. Những phát hiện từ các báo cáo này cho thấy niềm tin số ngày càng trở thành điều kiện tiên quyết để người dân tham gia vào môi trường số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng. Những quốc gia xây dựng được niềm tin đối với hạ tầng, dịch vụ và các thể chế số sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc hiện thực hóa các mục tiêu số. Để làm được điều này, chính phủ, các nhà mạng di động, nền tảng số, tổ chức tài chính và các bên liên quan khác cần phối hợp chặt chẽ để xác minh danh tính, xác thực thông tin liên lạc và ngăn chặn gian lận trước khi thiệt hại xảy ra".

Ông Julian Gorman, Giám đốc Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của GSMA, phát biểu tại Digital Trust Summit nằm trong khuôn khổ M360 ASEAN (Ảnh: GSMA)

Những nội dung chính từ Báo cáo GSMA ASEAN Consumer Scam 2026: 96% người tiêu dùng lo ngại trở thành nạn nhân của lừa đảo hoặc bị tấn công mạng. Gần 9/10 người tiêu dùng nhận diện được ít nhất một hình thức AI được sử dụng trong các vụ lừa đảo. 69% nạn nhân đã báo cáo vụ việc, song khoảng 45% số vụ được báo cáo vẫn chưa được giải quyết.

Các ứng dụng tin nhắn hiện là kênh phổ biến nhất mà người tiêu dùng gặp phải lừa đảo, chiếm 41% tổng số các vụ việc.

Mối lo ngại của người tiêu dùng về tình trạng lừa đảo trên các nền tảng số lớn đang gia tăng trên toàn khu vực. Lừa đảo đang ngày càng phổ biến dưới các hình thức như đầu tư, tiền điện tử, mua sắm trực tuyến và tuyển dụng việc làm, với thủ đoạn khiến nạn nhân tự chuyển tiền cho kẻ lừa đảo.

Các nhà mạng di động góp phần xây dựng hệ sinh thái số đáng tin cậy

Báo cáo Digital Nations 2026 đã chỉ ra bốn nền tảng liên kết chặt chẽ với niềm tin số. Đó là danh tính số: Khả năng xác minh danh tính của cá nhân và tổ chức trong môi trường số.

Thông tin liên lạc: Mức độ tin cậy về nguồn gốc và độ chính xác của các tương tác số.

Hạ tầng vững chắc và khả năng ứng phó: Hạ tầng cùng các giải pháp an ninh mạng giúp các dịch vụ số duy trì hoạt động liên tục và an toàn trước các sự cố, nguy cơ tấn công.

Chia sẻ thông tin: Khả năng xây dựng, chia sẻ và khai thác các nguồn thông tin đáng tin cậy nhằm tăng cường an ninh, khả năng ứng phó và bảo vệ các hệ thống số.

Báo cáo nhấn mạnh rằng việc củng cố những nền tảng này đòi hỏi sự phối hợp giữa chính phủ, cơ quan quản lý, các nhà mạng di động, tổ chức tài chính, nền tảng số và các bên liên quan trong hệ sinh thái. Từ vai trò truyền thống là cung cấp dịch vụ kết nối, các nhà mạng di động ngày càng đóng góp vào cả bốn nền tảng của niềm tin số thông qua xác minh danh tính, bảo đảm an ninh mạng, phòng chống gian lận, cung cấp dịch vụ xác thực và chia sẻ thông tin đáng tin cậy. Trên toàn ASEAN, các nhà mạng đang hỗ trợ chính phủ, doanh nghiệp và người dân tham gia vào nền kinh tế số một cách an toàn và chủ động hơn.

Quan trọng hơn, việc tăng cường hợp tác trong khu vực có thể giúp phát huy hiệu quả của các sáng kiến cấp quốc gia, tạo điều kiện để các quốc gia chia sẻ kinh nghiệm, củng cố khả năng ứng phó trước các rủi ro và xây dựng niềm tin vững chắc hơn vào tiến trình chuyển đổi số của ASEAN.