Lừa đảo trực tuyến gia tăng, Việt Nam thiệt hại hơn 8.000 tỷ đồng trong năm 2025

Việt Nam đối mặt làn sóng lừa đảo số

Ngày 29/4 tại Kuala Lumpur (Malaysia), Quỹ ASEAN công bố sáng kiến “Scam Ready ASEAN” trong khuôn khổ Đối thoại an toàn trực tuyến Google 2026, nhằm tăng cường phòng, chống lừa đảo trực tuyến trên toàn khu vực.

Tiến sĩ Piti Srisangnam, Giám đốc Điều hành Quỹ ASEAN phát biểu tại sự kiện. Ảnh: BTC

Việc công bố sáng kiến diễn ra trong bối cảnh lừa đảo trực tuyến gia tăng mạnh tại Đông Nam Á, trong đó Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động rõ nét. Theo số liệu từ Bộ Công an, năm 2025, các vụ lừa đảo trên không gian mạng tại Việt Nam đã gây thiệt hại hơn 8.000 tỷ đồng.

Các hình thức lừa đảo phổ biến gồm giả mạo (phishing), tấn công phi kỹ thuật (social engineering), giả mạo danh tính, gian lận đầu tư và lừa đảo thanh toán qua mã QR. Các thủ đoạn ngày càng tinh vi, có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng thanh toán số, khiến việc nhận diện trở nên khó khăn hơn.

Không chỉ tập trung ở một nhóm đối tượng, lừa đảo trực tuyến đang lan rộng tới mọi tầng lớp xã hội, từ người trẻ, hộ gia đình đến người cao tuổi và cả những người mới tiếp cận môi trường số. Điều này phản ánh khoảng trống về kỹ năng số và nhận thức an toàn thông tin trong cộng đồng.

Ở quy mô khu vực, mức độ thiệt hại cũng rất đáng chú ý. Năm 2024, Đông Nam Á ước tính thiệt hại khoảng 23,6 tỷ USD do lừa đảo trực tuyến, cho thấy tính chất xuyên biên giới và mức độ phức tạp của các hành vi gian lận.

Tiến sĩ Piti Srisangnam, Giám đốc Điều hành Quỹ ASEAN, nhận định: “Nạn lừa đảo trực tuyến giờ đây đã trở thành thách thức chung xuyên biên giới, là mối đe dọa thường trực đối với mọi lĩnh vực và thành phần trong xã hội, không chỉ gây thiệt hại cá nhân mà còn làm suy giảm niềm tin vào không gian số”.

Trước thực trạng này, Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp như hoàn thiện khung pháp lý về an ninh mạng, đẩy mạnh tuyên truyền và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng, tổ chức tài chính và truyền thông. Tuy nhiên, trong bối cảnh lừa đảo mang tính xuyên biên giới, các giải pháp trong nước cần gắn với hợp tác khu vực để đạt hiệu quả.

Xây dựng lá chắn an ninh mạng ASEAN

Trong bối cảnh áp lực từ lừa đảo trực tuyến gia tăng, sáng kiến Scam Ready ASEAN được triển khai nhằm chuyển từ cách tiếp cận “phản ứng” sang “phòng ngừa chủ động” với trọng tâm là nâng cao năng lực cho cộng đồng.

Sáng kiến Scam Ready ASEAN chính thức được ra mắt ngày 29/4. Ảnh: BTC

Chương trình nhận tài trợ 5 triệu USD từ Google.org, đặt mục tiêu trang bị kỹ năng nhận diện và ứng phó với các hình thức lừa đảo cho 3 triệu người dân ASEAN. Đây được xem là một trong những sáng kiến phòng vệ kỹ thuật số quy mô lớn nhất khu vực.

Theo kế hoạch, chiến dịch sẽ phối hợp với 20 tổ chức tại 11 quốc gia thành viên để triển khai mô hình “đào tạo giảng viên”, huy động 2.000 giảng viên nòng cốt, qua đó cung cấp đào tạo trực tiếp cho hơn 550.000 người dân. Các công cụ tương tác như trò chơi “Be Scam Ready” cũng được đưa vào nhằm nâng cao hiệu quả tiếp cận.

Bên cạnh đó, chuỗi sáu phiên đối thoại chính sách cấp quốc gia và ba phiên cấp khu vực sẽ được tổ chức nhằm thúc đẩy phối hợp giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và doanh nghiệp công nghệ, hướng tới xây dựng cơ chế phòng chống lừa đảo liên ngành.

Bà Sapna Chadha, Phó Chủ tịch Google khu vực Đông Nam Á, cho biết: “Niềm tin chính là nền tảng cho sự thành công của nền kinh tế số tại Đông Nam Á, chúng tôi nỗ lực tăng cường hàng rào bảo mật, đồng thời hỗ trợ các sáng kiến như Scam Ready ASEAN nhằm đảm bảo mỗi công dân đều được trang bị kiến thức cần thiết để tự bảo vệ mình”.

Ở cấp độ khu vực, ASEAN đã triển khai các bước đi chiến lược như thành lập Nhóm công tác chống lừa đảo tại Hội nghị Bộ trưởng Kỹ thuật số ASEAN lần thứ 4 năm 2024, nhằm tăng cường phối hợp giữa các trung tâm chống lừa đảo quốc gia.

Tiếp nối các nỗ lực này, Scam Ready ASEAN được kỳ vọng sẽ cụ thể hóa các cam kết chính sách thành hành động dài hạn, huy động sự tham gia của chính phủ, khu vực tư nhân và cộng đồng trong cuộc chiến chống lừa đảo trực tuyến.

Từ thực tế tại Việt Nam đến bức tranh khu vực, có thể thấy lừa đảo trực tuyến đang trở thành mối đe dọa chung, đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện. Việc kết hợp giữa nâng cao nhận thức, hoàn thiện chính sách và tăng cường hợp tác quốc tế sẽ là yếu tố then chốt để bảo vệ người dân và củng cố niềm tin vào môi trường số trong dài hạn.