Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Quản lý theo nguy cơ, tạo điều kiện cho sản xuất kinh doanh chân chính

Quang cảnh thảo luận tại tổ 3. Ảnh: Quốc hội Media.

Chiều 24/10, thảo luận tại tổ 3 về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ thời gian chuyển tiếp một cách hợp lý để các doanh nghiệp, cơ quan quản lý có đủ công cụ để thực hiện. Đồng thời, quy định rõ căn cứ, điều kiện và phạm vi áp dụng các biện pháp kiểm tra…

PHÂN ĐỊNH RÕ TRÁCH NHIỆM, ĐẢM BẢO NĂNG LỰC THỰC THI

Góp ý dự án luật, đại biểu Phạm Thu Xanh (Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng) ủng hộ Điều 63 xác định Bộ Y tế là đầu mối thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, theo đại biểu, vai trò này phải đi kèm với thẩm quyền điều phối thực chất.

Do đó, đại biểu đề nghị Điều 63 quy định, Bộ Y tế chủ trì kế hoạch quốc gia theo nguy cơ, yêu cầu các bộ ngành chia sẻ dữ liệu đúng hạn, điều phối cảnh báo truy xuất, thu hồi và xử lý sự cố đi kèm, báo cáo Chính phủ khi phối hợp không được thực hiện hoặc là còn bất đồng. Luật cũng cần xác định cơ quan chủ trì đối với từng nhóm sản phẩm, với loại hình cơ sở và tình huống sự cố gắn với trách nhiệm của người đứng đầu.

Cũng theo đại biểu Phạm Thu Xanh, Điều 71 phải phân định rõ trách nhiệm cấp tỉnh, cấp xã đồng thời đảm bảo nhân lực, kinh phí và năng lực thực thi.

“Một đầu mối không có nghĩa là Bộ y tế sẽ làm thay cho tất cả, càng không có nghĩa khi xảy ra một sự ngộ độc thì trách nhiệm mặc nhiên thuộc về ngành y tế.

Bộ Y tế phải có quyền điều phối và chịu trách nhiệm chung, các bộ ngành địa phương phải cùng chịu trách nhiệm đầy đủ trong các lĩnh vực, địa bàn được giao và cấp có thẩm quyền phải đi đôi với trách nhiệm”, đại biểu nói thêm.

Đại biểu cũng đề cập đến việc phải đảm bảo năng lực kiểm nghiệm, nguồn lực và lộ trình thực thi trong quá trình thực hiện.

Các đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng tham dự phiên thảo luận tại tổ 3. Ảnh: Quốc hội Media.

Dẫn số liệu các vụ ngộ độc thực phẩm thời gian qua, đại biểu Phạm Thu Xanh nhấn mạnh việc phòng ngừa phải bắt đầu từ giám sát, lấy mẫu, thử nghiệm và năng lực phải được xử lý ngay tại cơ sở.

Đại biểu đề nghị triển khai tại các Điều 20, Điều 22 và khoản 1, Điều 71 theo hướng tăng cường năng lực kiểm nghiệm theo vùng, ưu tiên những địa bàn xa trung tâm và ở tuyến cơ sở quy định các tiêu chí về năng lực, tính độc lập, kiểm soát xung đột lợi ích và trách nhiệm về pháp lý của tổ chức thực hiện.

Cần bố trí kinh phí lấy mẫu thử nghiệm theo cấp độ nguy cơ và gắn với giảm tần suất kiểm tra thường quy, nhưng không miễn kiểm tra khi có cảnh báo.

Quy định tại các Điều 53, Điều 73, Điều 74 cần phải gắn với lộ trình với các điều kiện cụ thể các văn bản hướng dẫn, cổng điện tử và chuẩn dữ liệu, quy trình một cửa, ngân sách và tập huấn phải sẵn sàng trước khi quy định mới có hiệu lực. Đồng thời có thời gian chuyển tiếp một cách hợp lý để các doanh nghiệp, cơ quan quản lý có đủ công cụ để thực hiện.

Đại biểu nhấn mạnh cần hoàn thiện dự thảo theo hướng: quản lý theo nguy cơ, hậu kiểm có dữ liệu, truy xuất được nguồn gốc và phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm; kiểm soát được thực chất quá trình quảng cáo và đảm bảo đủ năng lực trước khi luật có hiệu lực.

Theo đại biểu, cải cách thủ tục hành chính là rất cần thiết nhưng phải đảm bảo trách nhiệm trong chăm sóc sức khỏe nhân dân và tạo điều kiện cho sản xuất kinh doanh chân chính.

Đồng thời, phát hiện sớm, ngăn chặn nhanh, xử lý nghiêm các vụ thực phẩm không an toàn, đặc biệt là với người bệnh và với các nhóm dễ bị tổn thương. Mức độ bảo vệ phải tương xứng với nguy cơ, với cơ quan quản lý đã được giao thẩm quyền thì chịu trách nhiệm đến cùng.

CẦN QUY ĐỊNH RÕ CĂN CỨ, ĐIỀU KIỆN VÀ PHẠM VI ÁP DỤNG

Đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa (Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng) cho rằng dự thảo luật đã thể hiện rõ định hướng về cải cách thủ tục hành chính, bảo đảm chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên hạ tầng công nghệ số.

Tuy nhiên, để bảo đảm dự thảo luật được thực thi trên thực tế, đề nghị các cơ quan quản lý nhà nước kiểm tra kỹ năng lực vận hành thực tế của hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia tập trung, thống nhất.

Đồng thời, bảo đảm kết nối thông suốt với Ủy ban nhân dân các cấp và liên thông tự động với cơ sở dữ liệu ngành hải quan, doanh nghiệp. Cần ban hành lộ trình bồi dưỡng nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng mẫu cho các cơ sở thử nghiệm ở địa phương đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Đại biểu cũng đề cập về cơ chế quản lý và phân định trách nhiệm pháp lý đối với hoạt động kinh doanh thực phẩm trực tuyến, dịch vụ giao nhận công nghệ.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa quy định đối với mô hình kinh doanh thực phẩm trên môi trường số thì trong dự thảo luật còn một số nội dung chưa bảo đảm tính đồng bộ.

Cụ thể là điểm a khoản 3 Điều 9 và Điều 13 quy định về người bán và sàn thương mại điện tử phải kiểm duyệt, công khai hồ sơ an toàn thực phẩm của sản phẩm.

Tuy nhiên khoản 3 Điều 36 điều chỉnh dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến tức là quy định về bên thứ ba thì chưa có quy định liên thông trách nhiệm với hai chủ thể trên.

“Điều này dẫn đến việc khó phân định ranh giới và nghĩa vụ liên đới bồi thường thiệt hại giữa người bán, chủ sàn và đơn vị giao hàng khi xảy ra sự cố ngộ độc thực phẩm từ chuỗi mua bán trực tuyến này.

Hơn nữa, dưới góc độ khoa học an toàn thực phẩm, quá trình vận chuyển trên đường là mắt xích có nguy cơ cao khiến đồ ăn bị biến chất và tạo điều kiện cho sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh nếu thiếu dụng cụ bảo quản phù hợp. Nhưng dự thảo luật cũng chưa có quy định mang tính chính sách khung điều chỉnh nghĩa vụ bảo quản đối với dịch vụ giao hàng công nghệ", đại biểu phân tích.

Do đó, đại biểu kiến nghị cần sửa đổi các điều luật này theo hướng thiết lập nguyên tắc khung về trách nhiệm bảo đảm điều kiện kỹ thuật an toàn của cơ sở giao nhận trực tuyến và cơ chế liên đới chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại để làm căn cứ cho Chính phủ quy định chi tiết biện pháp thực thi.

Về giới hạn quyền ngăn chặn tại thực địa và luật hóa trách nhiệm bồi thường của cơ quan hậu kiểm, tại điểm c khoản 6 Điều 57 dự thảo luật quy định đoàn kiểm tra chuyên ngành được niêm phong thực phẩm, tạm dừng bán và tạm dừng quảng cáo trong quá trình kiểm tra thực tại thị trường.

Để hạn chế nguy cơ lạm dụng thẩm quyền, tránh ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và chuỗi cung ứng thực phẩm; nhất là đối với các mặt hàng mà thời hạn sử dụng ngắn thì đề nghị cần quy định rõ căn cứ, điều kiện và phạm vi áp dụng các biện pháp này.

Cụ thể là đề nghị nghiên cứu chỉnh lý Điều 57 theo hai nội dung sau.

Thứ nhất là về điều kiện áp dụng biện pháp ngăn chặn tại thực địa, quy định rõ căn cứ và phạm vi áp dụng các biện pháp niêm phong thực phẩm, tạm dừng bán, tạm dừng quảng cáo.

Các biện pháp này chỉ nên được áp dụng khi có kết quả kiểm tra đo nhanh bằng thiết bị kỹ thuật cho thấy thực phẩm chứa chất cấm, tác nhân gây ô nhiễm vượt ngưỡng nguy hiểm hoặc có căn cứ xác định cơ sở liên quan trực tiếp đến vụ việc ngộ độc thực phẩm cấp tính.

Thứ hai là về trách nhiệm bồi thường thiệt hại và cơ chế kiểm nghiệm đối chứng, bổ sung quy định về trách nhiệm bồi thường theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước khi việc áp dụng biện pháp ngăn chặn trái pháp luật gây thiệt hại.

Đồng thời, nghiên cứu cơ chế cho phép tổ chức, cá nhân đề nghị kiểm nghiệm mẫu đối chứng tại tổ chức thử nghiệm độc lập có đủ điều kiện theo quy định nhằm bảo đảm tính khách quan và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

KIẾN NGHỊ CƠ CHẾ GIÁM SÁT VỚI BẾP ĂN TRƯỜNG HỌC

Đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa cũng đề cập đến quy định đối với tiêu chuẩn dinh dưỡng học đường và cơ chế giám sát thực tế bếp ăn trường học.

Theo đó, Khoản 4 Điều 60 và khoản 2 Điều 10 dự thảo luật đã quy định trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc lồng ghép giáo dục về an toàn thực phẩm, đồng thời xác định trách nhiệm giám sát các cơ sở cung cấp suất ăn của Ủy ban nhân dân cấp xã.

Tuy nhiên, Điều 34 dự thảo luật chủ yếu quy định về điều kiện cơ sở vật chất và vệ sinh trong chế biến, bảo quản thực phẩm, chưa quy định cụ thể về yêu cầu dinh dưỡng đối với suất ăn học đường và cơ chế giám sát quá trình chế biến, cung cấp suất ăn tại cơ sở giáo dục.

Để bảo đảm an toàn thực phẩm, nâng cao chất lượng dinh dưỡng học đường và bảo vệ sức khỏe trẻ em, đề nghị nghiên cứu bổ sung hai quy định.

Thứ nhất là bổ sung khoản 5 vào Điều 34 về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với nội dung: cơ sở chế biến dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể cung cấp suất ăn học đường trong các cơ sở giáo dục phải tuân thủ tháp dinh dưỡng học đường theo từng độ tuổi do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành.

Thực hiện lưu mẫu thức ăn điện tử gồm hình ảnh công thức phối trộn và nhật ký nhiệt độ lưu trữ cập nhật trực tuyến hàng ngày lên hệ thống thông tin dữ liệu về an toàn thực phẩm quốc gia.

Thứ hai là bổ sung điểm p vào khoản 1 Điều 71 về trách nhiệm quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân các cấp với nội dung quy định cơ chế cho phép ban đại diện cha mẹ học sinh của cơ sở giáo dục được quyền truy cập hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm chuyên ngành để nắm giám sát trực tuyến nguồn gốc nguyên liệu đầu vào và nhật ký lưu mẫu thức ăn của bếp ăn học đường trên địa bàn…