Luật Đô thị đặc biệt: Mở đường để TP HCM bứt phá

Vì vậy, Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng tạo nền tảng thể chế mới để TP HCM đột phá vươn xa

Cần một thể chế ổn định, lâu dài

Từ thực tiễn phát triển và những vướng mắc về thể chế, TP HCM đang đứng trước yêu cầu cấp thiết xây dựng một khung pháp lý ổn định, lâu dài

Lần đầu tiên, TP HCM được đặt trong tiến trình nghiên cứu xây dựng một đạo luật riêng - Luật Đô thị đặc biệt. Trên cơ sở chủ trương của Trung ương, TP HCM đang khẩn trương triển khai đồng bộ các bước, từ tổng kết thực tiễn, xây dựng nghị quyết mới đến đề xuất khung pháp lý ở tầm luật, với yêu cầu vừa chặt chẽ vừa đột phá, tương xứng với quy mô và vai trò của thành phố.

Triển khai 3 nhiệm vụ

Ông Nguyễn Mạnh Cường - Ủy viên Dự khuyết Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TP HCM - cho biết cơ sở chính trị quan trọng cho việc nghiên cứu Luật Đô thị đặc biệt là Bộ Chính trị đồng ý tạo điều kiện để thành phố tổng kết toàn diện Nghị quyết 31/2022 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TP HCM đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; đồng thời xây dựng dự thảo nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 31, xác định tầm nhìn đến năm 2075 - mốc kỷ niệm 100 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Từ cơ sở chính trị quan trọng này, TP HCM sẽ nghiên cứu, đề xuất và lập các nội dung, hồ sơ, thủ tục, tiếp tục báo cáo Trung ương, Bộ Chính trị về việc xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.

"Đây là một công cụ pháp lý cao, với kỳ vọng TP HCM sẽ tiếp tục được trao quyền và phân quyền mạnh mẽ nhằm thúc đẩy tăng trưởng 2 con số và phát triển nhanh, bền vững" - ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.

TP HCM đang triển khai đồng thời 3 nhiệm vụ: tổng kết Nghị quyết 31; xây dựng dự thảo nghị quyết mới của Trung ương thay thế Nghị quyết 31; nghiên cứu, đề xuất, tham mưu xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Việc thực hiện đồng thời 3 nhiệm vụ này là nhằm bảo đảm tính liên thông giữa tổng kết thực tiễn, định hình chủ trương và thể chế hóa bằng pháp luật.

UBND TP HCM đã ban hành kế hoạch cụ thể, yêu cầu rà soát, đánh giá toàn diện các nghị quyết, chương trình, quyết định liên quan, gồm: Nghị quyết 87/2023 của Chính phủ, Chương trình Hành động 36 của Thành ủy và Quyết định 2531/2023 của UBND TP HCM; những cơ chế, chính sách đặc thù đang áp dụng theo các Nghị quyết 98/2023, 260/2025, 188/2025, 222/2025 của Quốc hội... Từ đó, TP HCM sẽ đề xuất các quan điểm, chủ trương, cơ chế, chính sách và giải pháp mới để đưa vào nghị quyết của Trung ương, làm cơ sở thể chế hóa bằng Luật Đô thị đặc biệt.

Về lộ trình, trong tháng 4-2026, TP HCM sẽ hoàn thiện dự thảo báo cáo tổng kết Nghị quyết 31, dự thảo Nghị quyết của Trung ương về xây dựng và phát triển TP HCM. Ngay sau khi các cấp có thẩm quyền thông qua báo cáo tổng kết 2 nghị quyết này, TP HCM sẽ tập trung xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.

Dự kiến vào tháng 7-2026, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt được thẩm định, làm cơ sở trình Chính phủ ban hành Nghị quyết trong tháng 8 về việc trình Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét. Đến tháng 9, dự án luật sẽ được thẩm tra, sau đó Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Lộ trình này thể hiện rõ quyết tâm đẩy nhanh tiến độ xây dựng, hoàn thiện Luật Đô thị đặc biệt nhưng vẫn bảo đảm chặt chẽ.

Phó Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường phát biểu tại hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, tổ chức ngày 4-4

Luật hóa các nghị quyết

Thực tiễn phát triển đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có một khung thể chế mới cho TP HCM.

TP HCM hiện đóng góp hơn 23% trong GDP của cả nước và hơn 30% ngân sách quốc gia, giữ vai trò trung tâm và đầu tàu phát triển kinh tế. Tuy nhiên, cơ chế quản lý hiện nay vẫn mang tính hành chính tập trung, áp dụng chung cho nhiều địa phương, chưa phản ánh đầy đủ đặc thù của một siêu đô thị, nhất là sau khi TP HCM mở rộng quy mô.

Trong bối cảnh đó, Luật Đô thị đặc biệt được định hướng không chỉ kế thừa các cơ chế đặc thù trước đây mà còn phải tạo ra bước chuyển về chất. Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, yêu cầu đặt ra không dừng lại ở việc hoàn thiện về thể chế, cũng như không phải theo cơ chế đặc thù như các Nghị quyết 54, 98 hay 260, mà phải luật hóa ở mức cao nhất, đủ sức giải phóng nguồn lực, tạo không gian và động lực phát triển mới cho thành phố.

"Luật Đô thị đặc biệt phải chuyển từ cơ chế đặc thù sang xác định những thể chế vượt trội; từ cơ chế đề xuất, kiến nghị sang cơ chế được trao quyền và trách nhiệm; từ quản lý hành chính sang quản trị một đô thị hiện đại, thông minh" - ông Nguyễn Mạnh Cường nêu rõ.

Theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội, trong nhiều năm qua, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết cho TP HCM như: Nghị quyết 01/1982, 20/2002, 16/2012, 31/2022. Tuy nhiên, thành phố vẫn chưa phát huy hết tiềm năng, trong đó nguyên nhân quan trọng là vướng mắc thể chế.

Quốc hội cũng đã ban hành các Nghị quyết như 54/2017, 98/2023, 260/2025 để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho TP HCM. Tuy nhiên, cách làm "vướng đâu gỡ đó" khiến hệ thống cơ chế này mang tính sự vụ, ngắn hạn. "TP HCM cần một thể chế ổn định, lâu dài. Đó là lý do phải có một đạo luật riêng" - ông Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh.

Từ chủ trương của Trung ương đến hành động cụ thể của địa phương, quá trình nghiên cứu xây dựng Luật Đô thị đặc biệt đang được triển khai bài bản, khẩn trương. Đây không chỉ là bước hoàn thiện thể chế cho TP HCM mà còn là nỗ lực xây dựng một khuôn khổ pháp lý mới, tương xứng với vai trò đầu tàu kinh tế, mở ra không gian phát triển mới cho thành phố trong giai đoạn mới.