Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo ra không gian phát triển mới và phá vỡ 'điểm nghẽn' hiện hữu

Sáng 4-4, UBND TPHCM phối hợp Đại học quốc gia (ĐHQG) TPHCM tổ chức hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt chính sách đột phá và không gian phát triển cho TPHCM trong kỷ nguyên mới. Chủ trì hội thảo có các ông Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TPHCM; PGS-TS Trần Cao Vinh, Phó Giám đốc ĐHQG TPHCM; PGS-TS Hoàng Công Gia Khánh, Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐHQG TPHCM).

Ba nguyên tắc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt

Quang cảnh hội thảo

Phát biểu đề dẫn, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết vừa qua, Bộ Chính trị đã có chủ trương đồng ý tạo điều kiện cho TP.HCM tổng kết toàn diện Nghị quyết 31 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TP đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đồng thời, đồng tình TP xây dựng dự thảo nghị quyết mới thay thế cho Nghị quyết 31, xác định tầm nhìn đến năm 2075- kỷ niệm 100 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Đây là cơ sở rất là quan trọng để nghiên cứu, đề xuất và lập các nội dung, hồ sơ, thủ tục để tiếp tục đề xuất, đề nghị với Trung ương, Bộ Chính trị về xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt; công cụ pháp lý cao, với kỳ vọng TP.HCM sẽ tiếp tục được trao quyền và phân quyền mạnh mẽ, thúc đẩy tăng trưởng hai con số, sự phát triển nhanh và bền vững của TP.

Tử đó, TP sẽ tiến hành đồng thời 3 việc, gồm tổng kết toàn diện Nghị quyết 31; xây dựng dự thảo nghị quyết mới của Trung ương thay thế Nghị quyết 31; nghiên cứu, đề xuất và tham mưu xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. TP xác định rõ yêu cầu đặt ra không chỉ hoàn thiện về thể chế, không phải theo cơ chế đặc thù như những nghị quyết đã được Trung ương, Quốc hội trao như Nghị quyết 54, Nghị quyết 98 và Nghị quyết 260. Thay vào đó phải luật hóa các nghị quyết ở mức độ cao nhất, đủ sức để giải phóng nguồn lực phát triển và tạo không gian phát triển mới, hình thành các động lực tăng trưởng mới cho sự phát triển của TP.

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường phát biểu

Luật Đô thị đặc biệt phải được khẳng định chuyển từ cơ chế đặc thù sang xác định những thể chế vượt trội; từ cơ chế đề xuất, kiến nghị sang cơ chế được trao quyền và trách nhiệm; từ quản lý hành chính sang quản trị một đô thị hiện đại, thông minh. Theo kế hoạch, UBND TP đang khẩn trương để hoàn thiện các nghị quyết. Dự thảo nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 31 dự kiến sẽ được TP hoàn thành và báo cáo trình cho Bộ Chính trị trong tháng 4 này. Bên cạnh đó, TP sẽ chuẩn bị các điều kiện để đề xuất việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.

Từ thực tiễn quản lý và điều hành chính quyền của TP, Phó Chủ tịch Nguyễn Mạnh Cường cho biết TP xác định ba nguyên tắc để xây dựng Luật Đô thị đặc biệt.

Nguyên tắc thứ nhất là chính quyền TP (bao gồm HĐND và UBND) được tiếp tục giao quyền tự chủ thực sự và toàn diện trên các lĩnh vực để thực hiện vai trò quản trị việc vận hành của TP với phương châm là: địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm. Nguyên tắc thứ hai là phải tiếp tục luật hóa những vấn đề thực tiễn đòi hỏi nhưng vẫn chưa có hành lang pháp lý để triển khai; bắt đầu từ những vướng mắc thực tế mà TP đang đối diện và giải quyết hàng ngày. Đó là những điểm nghẽn về quản lý không gian ngầm, tài sản công, dự án đường sắt đô thị, trung tâm tài chính quốc tế… Nguyên tắc thứ ba là tiếp tục phát huy những lĩnh vực, cơ chế, điều kiện đặc thù bằng những quy định pháp luật để các cơ chế, đặc thù của TP được phát huy mạnh mẽ thông qua Luật Đô thị đặc biệt.

TP mong muốn nhận được các ý kiến góp ý, hiến kế của các đại biểu có tính đột phá, thậm chí là vượt ra ngoài các khuôn khổ, cơ chế, chính sách đặc thù hiện hành, kể cả các Nghị quyết 98, Nghị quyết 260, Nghị quyết 222, Nghị quyết 188... về rất nhiều những cơ chế, điều kiện đặc thù cho TP trong thời gian vừa qua.

Phó Chủ tịch TP.HCM đề nghị cần làm rõ mô hình thể chế đô thị đặc biệt với mức độ phân quyền, phân cấp thực chất gắn với trách nhiệm giải trình của chính quyền TP. Đó là đề xuất về cơ chế tài chính, ngân sách vượt trội và tiệm cận với thông lệ quốc tế trong điều kiện hiện nay. Đồng thời, mở rộng không gian phát triển (bao gồm không gian đô thị, không gian ngầm, không gian số, liên kết vùng) và thậm chí là không gian tầm thấp. Hay là hình thành, thiết kế các cơ chế thử nghiệm chính sách theo cơ chế sandbox với các mô hình và cách điều hành kinh tế mới. Lãnh đạo TP mong muốn các ý kiến không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện cơ chế hiện có mà còn đề xuất những ý tưởng mới, cách tiếp cận mới để có thể tạo ra những bước ngoặt về thể chế cho sự phát triển của đô thị.

Ba trụ cột nền tảng của Luật Đô thị đặc biệt

PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách- ĐHQG TPHCM phát biểu

Trình bày tham luận “Định vị vị trí phát triển cho TP.HCM: Nền tảng xây dựng Luật Đô thị đặc biệt”, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách- ĐHQG TPHCM, đưa ra 7 định vị phát triển của TPHCM đáp ứng yêu cầu trong kỷ nguyên mới. Cụ thể, thứ nhất, TP phải được tổ chức như trung tâm điều phối các nguồn lực chiến lược của vùng và của quốc gia. Thứ hai, TP phải được định hình là hạt nhân của nền kinh tế tri thức, trung tâm nghiên cứu khoa học công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Thứ ba, TP phải được xác lập là cực hội nhập quốc tế và đầu mối định vị quốc gia trong không gia kinh tế toàn cầu. thứ tư, TP phải xác định là trung tâm phát triển khu vực tư nhân, doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp quốc gia. Thứ năm, TP phải phát triển đô thị theo hướng đô thị có khả năng chống chịu cao và phát triển bền vững. Thứ sáu, TP phải phát triển theo định hướng lấy con người và chất lượng sống làm trung tâm, xác định rõ mục tiêu cuối cùng là nâng cao toàn diện đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Thứ bảy, TP phải được phát triển như không gian thể chế và mô hình quản trị tiên phong.

Từ đó, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình xác định 3 trụ cột nền tảng của đạo luật Đô thị đặc biệt. Đó là thứ nhất, trao quyền tự chủ thực chất là được toàn diện trong tổ chức quản trị bộ máy; quyết định dứt điểm các vấn đề quy hoạch; tự chủ trong đầu tư và tài chính. Thứ hai, thiết lập cơ chế thử nghiệm thể chế (Sandbox) là cho phép TP đi trước và thử nghiệm các vấn đề mới; áp dụng ngay cho các mô hình kinh tế mới; làm bệ phóng ngay cho các công nghệ chưa có tiền lệ. Thứ ba, khung pháp lý quốc tế và IFC (tâm tài chính quốc tế) là xây dựng khung pháp lý có sức cạnh tranh quốc tế; hiện thực hóa mục tiêu trung tâm tài chính quốc tế. Theo PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình giải quyết triệt để ba trụ cột này sẽ tạo ra không gian phát triển mới và phá vỡ điểm nghẽn hiện hữu và thiết lập niềm tin vững chắc cho nhà đầu tư.

Các đại biểu dự hội thảo

Trình bày tham luận qua trực tuyến, PGS-TS Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, cho rằng luật phải được thiết kế riêng, đặc biệt với TPHCM để đáp ứng sự phát triển của thành phố, cũng là đáp ứng sự phát triển của vùng và cả nước. Từ đó, chuyên gia đề xuất cần xác định TPHCM không chỉ là siêu đô thị đơn lẻ mà có vai trò quan trọng với vùng và quốc gia, phạm vi của luật cần bao trùm một hệ sinh thái chính sách toàn diện, trong đó các cấu phần lớn được liên kết bởi một logic phát triển thống nhất. Luật cần quy định về việc xây dựng quy hoạch tổng thể thành phố và bảo đảm quy hoạch có địa vị pháp lý đủ mạnh để thực sự dẫn dắt phát triển, không chỉ dừng ở chức năng quản lý không gian.

Bên cạnh đó, phân cấp, phân quyền toàn diện được xem là “trái tim của thiết kế thể chế”. Bởi không có phân cấp, phân quyền thực chất thì không thể có cơ chế phát triển đột phá. Phạm vi phân quyền cần đủ rộng, bao phủ các lĩnh vực. Cấu trúc bộ máy chính quyền đô thị đặc thù, thiết kế mô hình tổ chức chính quyền linh hoạt, phù hợp với tính chất và cấu trúc không gian đặc thù của một siêu đô thị.