Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh: Hoàn thiện thể chế, mở rộng công cụ quản trị rủi ro cho nền kinh tế

Các đại biểu Tổ 3 (gồm Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, tỉnh Lạng Sơn, tỉnh Hà Tĩnh) thảo luận tại Tổ về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, chiều 13/11/2026.

Hoàn thiện thể chế để đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường

Chiều 13/11, thảo luận tại Tổ về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, các đại biểu Quốc hội đã tập trung phân tích sự cần thiết phải xây dựng một khuôn khổ pháp lý chuyên biệt cho lĩnh vực giao dịch hàng hóa phái sinh, trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu rộng và chịu tác động trực tiếp từ những biến động của thị trường hàng hóa quốc tế.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) tham gia thảo luận tại Tổ 3, chiều 13/11.

Thảo luận tại Tổ 3, đại biểu Trần Lan Phương (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Theo đại biểu, đây là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế kinh tế thị trường, đáp ứng yêu cầu phát triển các công cụ quản trị rủi ro trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng, chịu tác động trực tiếp từ biến động giá hàng hóa quốc tế.

Thực tế, biến động giá hàng hóa có thể tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu, sản xuất, chế biến và tiêu thụ hàng hóa với thời gian thực hiện hợp đồng kéo dài. Khi giá nguyên liệu, nhiên liệu hoặc giá hàng hóa đầu ra thay đổi, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với những rủi ro về chi phí, doanh thu và hiệu quả kinh doanh.

Trong bối cảnh đó, các công cụ giao dịch hàng hóa phái sinh có ý nghĩa hỗ trợ doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro biến động giá, thay vì chỉ thụ động tiếp nhận những tác động bất lợi từ thị trường.

Đại biểu Trần Lan Phương (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) thảo luận tại Tổ 3 về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh

Chia sẻ quan điểm này, đại biểu Đoàn Thu Hà (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn) cho rằng, trong điều kiện giá nông sản, nguyên liệu và năng lượng biến động mạnh, doanh nghiệp rất cần công cụ để phòng ngừa rủi ro thay vì chỉ chịu tác động thụ động của thị trường. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực có đòn bẩy tài chính, giao dịch xuyên biên giới và nguy cơ lan truyền rủi ro. Vì vậy, dự thảo Luật cần đồng thời đạt hai mục tiêu: vừa hỗ trợ nền kinh tế thực, vừa bảo đảm an toàn thị trường.

Theo định hướng xây dựng, dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh gồm 8 chương, 57 điều, nhằm thiết lập khung khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ, chuyên biệt cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh. Qua đó, tạo cơ sở để doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất sử dụng công cụ phòng ngừa biến động giá gắn với hoạt động sản xuất, chế biến, lưu thông, xuất khẩu và tiêu thụ hàng hóa.

Cùng với đó, dự án Luật hướng đến hoàn thiện hạ tầng giao dịch, thanh toán bù trừ, giao nhận, quản trị rủi ro và giám sát; tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và từng bước nâng cao vai trò của Việt Nam trong hình thành giá hàng hóa quốc tế. Đây cũng là cơ sở để thể chế hóa chủ trương về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển đồng bộ các loại thị trường và chủ động hội nhập quốc tế.

Từ góc độ này, việc xây dựng Luật không chỉ nhằm điều chỉnh một hoạt động giao dịch cụ thể mà còn góp phần hoàn thiện cấu trúc thị trường hàng hóa, tạo thêm công cụ quản trị rủi ro cho các chủ thể trong nền kinh tế.

Đại biểu Đoàn Thu Hà (Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn) thảo luận tại Tổ 3 về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh

Đánh giá cao nỗ lực chuẩn bị, hoàn thiện dự án Luật

Bên cạnh sự thống nhất về tính cần thiết ban hành Luật, một nội dung đáng chú ý trong phiên thảo luận là những đánh giá của đại biểu Quốc hội về quá trình chuẩn bị và hoàn thiện hồ sơ dự án Luật.

Thảo luận tại Tổ 1, đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội) ghi nhận sự chuẩn bị công phu của Chính phủ, Bộ Công Thương khi hồ sơ trình Quốc hội lần này được bổ sung, hoàn thiện với hai dự thảo nghị định và một dự thảo thông tư. Ghi nhận những điểm mới so với hồ sơ gửi đại biểu trước đó, đại biểu cho biết dự thảo Luật đã tăng từ 54 lên 57 điều. Hồ sơ bổ sung dự thảo Nghị định xử phạt; dự thảo Nghị định quy định chi tiết tăng từ 45 lên 63 điều, đồng thời bổ sung danh mục hàng hóa cơ sở, giá trị pháp lý của chứng từ giao nhận và quy định về chứng thư kho.

Đáng chú ý, dự thảo Luật đã xác định Bộ Công Thương là cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực này, đồng thời quy định trách nhiệm của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an và Bộ Quốc phòng. Dự thảo cũng bổ sung các nguyên tắc bảo đảm quốc phòng, an ninh, an ninh tài chính - tiền tệ.

Đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội) phát biểu thảo luận tại Tổ 1, chiều 13/11. Ảnh: ĐBND/Phi Long

Đại biểu Trần Lan Phương (Đoàn ĐBQH Hải Phòng) cũng đánh giá cao việc dự thảo Luật đã tiếp cận tương đối toàn diện. Theo đó, dự thảo không chỉ điều chỉnh hoạt động giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa mà còn đặt ra khuôn khổ pháp lý đối với thị trường phi tập trung, hoạt động thanh toán bù trừ, quản lý ký quỹ, bảo vệ nhà đầu tư và kiểm soát rủi ro hệ thống.

Đây là những cấu phần quan trọng để hình thành một thị trường hàng hóa phái sinh có tổ chức, có cơ chế quản trị rủi ro và có sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, theo đại biểu, từ góc độ pháp luật kinh tế và thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện một số nội dung để Luật vừa thúc đẩy phát triển thị trường, vừa bảo đảm an toàn và khả năng thực thi.

Đại biểu Đoàn Thu Hà cũng lưu ý rằng, hiệu quả của thị trường không chỉ phụ thuộc vào việc hình thành các sản phẩm giao dịch mà còn gắn với khả năng hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất phòng ngừa rủi ro giá. Muốn vậy, cần có hàng hóa được chuẩn hóa, dữ liệu đáng tin cậy, hệ thống kho và chứng từ kho có khả năng kiểm chứng.

Như vậy, yêu cầu đặt ra đối với cơ quan soạn thảo không chỉ là hoàn thiện các quy định về tổ chức, vận hành và quản lý giao dịch, mà còn phải bảo đảm tính đồng bộ giữa khuôn khổ pháp lý với điều kiện thực tế của thị trường hàng hóa.

Đánh giá cao sự cần thiết ban hành Luật, đại biểu Tô Huy Vũ đồng thời nhấn mạnh hiệu quả của đạo luật không nên chỉ được đo bằng khối lượng giao dịch mà cần gắn với khả năng giúp doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro giá.