Luật Giáo dục nghề nghiệp: Doanh nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng trong giáo dục nghề nghiệp

Bổ sung mô hình trường trung học nghề

Luật Giáo dục nghề nghiệp vừa được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ Mười gồm 9 chương, 45 điều, giảm 34 điều so với Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014.

Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc, Luật đã hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm hệ thống pháp luật về giáo dục nghề nghiệp đồng bộ, thống nhất, phù hợp với bối cảnh phát triển mới và yêu cầu hội nhập quốc tế, để tạo chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả của giáo dục nghề nghiệp, đáp ứng nhu cầu của người học, thị trường lao động; yêu cầu về trình độ, kỹ năng nghề nghiệp trong khu vực ASEAN và hội nhập quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc. Ảnh: H.Ngọc

Điểm mới của luật là đã bổ sung mô hình trường trung học nghề cùng với trường THPT giúp hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam phù hợp với chuẩn phân loại giáo dục quốc tế của UNESCO, đồng thời tăng cường khả năng hội nhập với hệ thống giáo dục của nhiều quốc gia phát triển. Sự bổ sung này sẽ góp phần hoàn thiện, chuẩn hóa các bậc trình độ giáo dục nghề nghiệp trong Khung trình độ quốc gia Việt Nam, tạo nền tảng quan trọng cho thiết kế chương trình, phân luồng, liên thông và phát triển người học theo lộ trình bền vững.

Thứ trưởng Nguyễn Văn Phúc cũng nhấn mạnh, “mô hình trung học nghề đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh nguồn nhân lực trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, giúp người học sau khi vừa có nền tảng kiến thức văn hóa phổ thông, vừa có kỹ năng nghề, đủ năng lực tiếp nhận và ứng dụng các công nghệ hiện đại vào công việc, làm việc độc lập, làm việc theo nhóm khi tham gia thị trường lao động, đồng thời có thể học tiếp lên các trình độ cao hơn”.

Luật chuẩn hóa lại hệ thống cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp, phân biệt rõ giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ sở tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp, qua đó tạo cơ sở pháp lý cho việc quy hoạch, đầu tư và phân bổ nguồn lực.

Theo đó, cơ sở giáo dục nghề nghiệp bao gồm: trường cao đẳng, trường trung cấp, trường trung học nghề. Cơ sở tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp bao gồm: trung tâm giáo dục nghề nghiệp, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm khác có chức năng hoạt động giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở giáo dục đại học.

Theo quy định của luật, ngân sách cho giáo dục nghề nghiệp được ưu tiên trong tổng chi ngân sách nhà nước dành cho giáo dục và đào tạo để chuẩn hóa cơ sở giáo dục nghề nghiệp, hiện đại hóa một số trường cao đẳng trọng điểm, chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế phù hợp với định hướng phát triển ngành, nghề ưu tiên tại các trung tâm kinh tế lớn.

Bảo đảm quyền tự chủ đầy đủ, toàn diện cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp

Luật quy định chuẩn chương trình đào tạo bảo đảm phù hợp với mục tiêu và các yêu cầu cụ thể của Khung trình độ quốc gia Việt Nam; thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ trong thiết kế và thực hiện chương trình đào tạo, áp dụng các phương thức tổ chức đào tạo linh hoạt, tạo điều kiện cho người học liên thông, học tập suốt đời.

Luật Giáo dục nghề nghiệp được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ Mười có nhiều điểm mới, bảo đảm hệ thống pháp luật về giáo dục nghề nghiệp đồng bộ, thống nhất, phù hợp với bối cảnh phát triển mới của đất nước. Ảnh minh họa: TTXVN

Trên cơ sở chuẩn chương trình đào tạo, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được trao quyền tự chủ trong việc biên soạn, thẩm định, lựa chọn và ban hành chương trình đào tạo, bảo đảm đáp ứng chuẩn chung và phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Đáng lưu ý, Luật quy định về cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục nghề nghiệp là một thành phần của cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo.

Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm xây dựng, phát triển hệ thống văn bằng số, chứng chỉ số, học liệu số; cung cấp, cập nhật thông tin vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục nghề nghiệp; quản lý, khai thác, sử dụng dữ liệu theo quy định của pháp luật. Cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải đăng ký thông tin về chương trình đào tạo vào cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục nghề nghiệp trước khi tuyển sinh, tổ chức đào tạo.

Lần đầu tiên, Luật quy định rõ vị trí, vai trò của doanh nghiệp trong giáo dục nghề nghiệp. Doanh nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng trong giáo dục nghề nghiệp, đồng hành với Nhà nước, cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng nghề, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

Doanh nghiệp trực tiếp thực hiện hoặc tham gia các hoạt động giáo dục nghề nghiệp theo quy định của pháp luật; doanh nghiệp là cơ sở thực hành, thực tập giúp người học, giảng viên, giáo viên tiếp cận công nghệ, quy trình sản xuất thực tiễn và nâng cao kỹ năng nghề nghiệp.

Luật quy định cụ thể chính sách của Nhà nước với doanh nghiệp, khuyến khích doanh nghiệp hợp tác với cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong giáo dục nghề nghiệp và phát triển kỹ năng nghề; tôn vinh, khen thưởng doanh nghiệp có đóng góp tiêu biểu cho hoạt động giáo dục nghề nghiệp và phát triển kỹ năng nghề; hỗ trợ kinh phí đào tạo cho doanh nghiệp…

Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp cũng được quy định trong luật. Quỹ giúp đào tạo và phát triển kỹ năng cho người lao động của doanh nghiệp, hỗ trợ người lao động của doanh nghiệp học tập, nâng cao trình độ chuyên môn; tài trợ cho cơ sở giáo dục nghề nghiệp có hợp tác với doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp và quy định của pháp luật khác có liên quan.

Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp là quỹ do doanh nghiệp quản lý, giúp doanh nghiệp chủ động nguồn lực và tham gia các hoạt động giáo dục nghề nghiệp một cách thực chất, bền vững. Chính phủ sẽ quy định chi tiết đối tượng, nguồn trích lập, mức trích lập, nhiệm vụ chi của Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp.

Luật thể hiện rõ tinh thần phân cấp trong quản lý nhà nước ở lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, giao quyền chủ động, tự chủ nhiều hơn cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, cấp tỉnh và cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, Luật lần này nhấn mạnh bảo đảm quyền tự chủ đầy đủ, toàn diện cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính gắn với trách nhiệm giải trình, bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, kiểm tra, giám sát của các cơ quan có thẩm quyền. Đây là thay đổi rất lớn trong tư duy quản trị và quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp.

Quyền tự chủ của cơ sở giáo dục nghề nghiệp được thể hiện như: tự chủ xác định số lượng tuyển sinh, phương thức tuyển sinh hàng năm; tự chủ biên soạn, thẩm định, lựa chọn và ban hành chương trình đào tạo bảo đảm đáp ứng chuẩn chương trình đào tạo; tự chủ quyết định việc quy định tổ chức bộ máy đối với phân hiệu; tự chủ tài chính, sử dụng các nguồn thu hợp pháp cho các nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển đội ngũ, đầu tư cơ sở vật chất và các hoạt động giáo dục nghề nghiệp khác…

Luật có hiệu lực thi hành ngay từ ngày 1/1/2026.

Anh Thảo