Luật mới về xác thực tài khoản: Người dùng được bảo vệ ra sao khi hệ thống báo lỗi?
Luật Định danh và xác thực điện tử vừa được thông qua yêu cầu gắn tài khoản giao dịch trong nhiều lĩnh vực với danh tính điện tử quốc gia. Cùng với nghĩa vụ xác thực, luật đặt ra một bảo đảm đáng chú ý: không được từ chối quyền tiếp cận dịch vụ chỉ vì một lần xác thực thất bại mà thiếu cơ chế xem xét lại.
Chiều 20.11, Quốc hội thông qua Luật Định danh và xác thực điện tử, có hiệu lực từ ngày 1.7.2027. Luật quy định việc xác thực, liên kết tài khoản giao dịch điện tử với danh tính điện tử quốc gia trong các lĩnh vực như ngân hàng, chứng khoán, viễn thông, thương mại điện tử và mạng xã hội. Chính phủ được giao quy định lộ trình thực hiện.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Định danh và xác thực điện tử ngày 20.11. Ảnh: Quốc hội
Đáng chú ý, khi xác thực không thành công, cơ quan, tổ chức thực hiện phải thông báo lý do và hướng dẫn khắc phục. Việc từ chối quyền tiếp cận dịch vụ chỉ dựa trên một lần xác thực thất bại, không có cơ chế xem xét lại, không được chấp nhận.
Một lần báo lỗi không thể là câu trả lời cuối cùng
Đây là chi tiết gần với trải nghiệm sử dụng dịch vụ hơn những khái niệm lớn về định danh. Một giao dịch bị dừng có thể kéo theo việc thanh toán chậm, hồ sơ chưa hoàn tất hoặc người dùng phải đi lại. Nếu màn hình chỉ hiện thông báo thất bại mà không chỉ ra cách giải quyết, toàn bộ phần khó khăn bị đẩy về phía người dân.
Quy định mới đặt trách nhiệm giải thích và hỗ trợ vào chính đơn vị tổ chức xác thực. Về thực thi, một kênh tiếp nhận có người xử lý, một hướng dẫn đủ dễ hiểu và một cơ chế xem xét lại sẽ quyết định người dùng có thực sự đi tiếp được hay không. Sự thuận tiện của dịch vụ số cần được đo cả ở lúc hệ thống gặp trục trặc.
Dữ liệu đã có, không bắt người dân làm lại từ đầu
Luật xác lập nguyên tắc không thu thập lại dữ liệu đã có khi đủ điều kiện khai thác; không yêu cầu xuất trình giấy tờ đã được định danh điện tử. Khi thông tin trong cơ sở dữ liệu đầy đủ, chính xác, danh tính điện tử và mã định danh quốc gia được tạo lập mà không yêu cầu người dân, doanh nghiệp đăng ký lại. Danh tính điện tử được tạo lập hợp pháp trước khi luật có hiệu lực tiếp tục có giá trị sử dụng.
Với dữ liệu cá nhân, chủ thể được quyền kiểm soát việc sử dụng danh tính, quyết định phạm vi, đối tượng và thời hạn chia sẻ thông tin theo quy định. Luật cũng nghiêm cấm mua bán, thuê, cho thuê danh tính điện tử và sử dụng trái phép dữ liệu định danh.
Từ những quy định này, có thể thấy yêu cầu xác thực phải đi cùng trách nhiệm bảo vệ người được xác thực. Gắn tài khoản với đúng chủ thể giúp tăng khả năng xác định trách nhiệm; việc thu thập, khai thác thông tin cũng cần có giới hạn và mục đích rõ ràng.
Một môi trường số đáng tin cậy không thể chỉ yêu cầu người dùng chứng minh mình là ai. Nó còn phải trả lời được dữ liệu của họ được dùng thế nào, và ai sẽ hỗ trợ khi một thông báo lỗi bất ngờ ngăn họ tiếp cận dịch vụ.
