Luật Nhà ở sửa đổi: Chung cư phải xây lại, quyền lợi của chủ căn hộ sẽ thế nào?
Chung cư hết thời hạn sử dụng theo thiết kế không đồng nghĩa quyền tài sản của chủ căn hộ tự động chấm dứt. Khi tòa nhà phải xây lại, quyền lợi của chủ sở hữu gắn với quyền sử dụng đất, phương án bồi thường, tái định cư và nghĩa vụ tài chính theo quy định.
Sáng 21/11/2026, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI thông qua Luật Nhà ở (sửa đổi), với 467/485 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, theo đó luật sẽ gồm 13 chương, 129 điều, có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Quyền tài sản hợp pháp của chủ căn hộ được bảo đảm trong cả vòng đời tòa nhà. Ảnh: Pexels
Với nhiều gia đình, căn hộ là khoản tích lũy sau nhiều năm làm việc. Bên cạnh nhu cầu ở, quyền mua bán, tặng cho, để lại tài sản cho con cháu và cách giải quyết quyền lợi khi tòa nhà xuống cấp là những vấn đề được quan tâm.
Phân biệt tuổi thọ công trình với quyền sở hữu căn hộ
Theo Luật Nhà ở (sửa đổi) vừa được thông qua, thời hạn sử dụng căn hộ, nhà chung cư được xác định theo pháp luật về xây dựng, gắn với bảo đảm quyền tài sản. Khi hết thời hạn sử dụng theo hồ sơ thiết kế, nhà chung cư phải được kiểm định để xác định việc tiếp tục sử dụng.
Trong pháp luật hiện hành, thời hạn sử dụng nhà chung cư cũng được xác định theo hồ sơ thiết kế và kết quả kiểm định thực tế. Vì vậy, cần phân biệt mốc thời gian đánh giá chất lượng công trình với quyền sở hữu hợp pháp của người có căn hộ.
Các quyền giao dịch và thừa kế nhà ở đã được ghi nhận trong Luật Nhà ở hiện hành. Đối với chủ sở hữu là tổ chức, cá nhân trong nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, luật quy định quyền bán, cho thuê, tặng cho, để thừa kế, thế chấp, góp vốn bằng nhà ở và các quyền khác theo pháp luật. Quyền của chủ sở hữu là tổ chức, cá nhân nước ngoài được quy định riêng.
Việc thực hiện các quyền này phải đáp ứng điều kiện tương ứng với từng loại giao dịch. Bởi vậy, không nên hiểu quyền sở hữu căn hộ đồng nghĩa với việc mọi giao dịch đều được thực hiện trong bất kỳ tình trạng pháp lý nào của nhà ở.
Quyền sử dụng đất sẽ thế nào khi chung cư phải xây dựng lại?
Bên cạnh căn hộ, quyền sử dụng phần đất có nhà chung cư là nội dung cần được xác định trong hồ sơ pháp lý. Theo Luật Đất đai 2024, đất ở thuộc trường hợp sử dụng ổn định lâu dài. Thời hạn sử dụng đất cần được phân biệt với thời hạn sử dụng của công trình xây dựng trên đất.
Luật Nhà ở (sửa đổi) vừa được thông qua quy định, khi chung cư thuộc diện phải phá dỡ, các chủ sở hữu được sử dụng diện tích đất có nhà chung cư để cải tạo, xây dựng lại và thực hiện các quyền của người sử dụng đất theo pháp luật; kinh phí do chủ sở hữu đóng góp theo quy định. Như vậy, kể cả khi tòa nhà phải xây dựng lại, chủ căn hộ vẫn giữ quyền sử dụng đất để cùng nhau cải tạo, xây dựng lại tòa nhà.
Mặt khác, việc tòa nhà phải phá dỡ không đồng nghĩa quyền tài sản hợp pháp của chủ căn hộ tự động chấm dứt. Quyền sử dụng đất để cải tạo, xây dựng lại là một nội dung bảo đảm quyền lợi của chủ sở hữu khi công trình không còn đủ điều kiện sử dụng. Việc thực hiện quyền này gắn với các điều kiện và nghĩa vụ tương ứng theo pháp luật.
Ngoài ra, các quy định về quyền giao dịch, thừa kế và quyền sử dụng đất sẽ tạo cơ sở bảo vệ quyền tài sản hợp pháp của chủ căn hộ. Khi chung cư phải xây dựng lại, quyền lợi của chủ sở hữu được giải quyết theo pháp luật, gắn với phương án bồi thường, tái định cư và nghĩa vụ tương ứng. Sự rõ ràng về quyền lợi và trách nhiệm giúp người dân có thêm căn cứ khi lựa chọn chung cư làm nơi ở và tài sản tích lũy lâu dài cho gia đình.
