Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi): Bổ sung các trường hợp không được nhận con nuôi
Quốc hội thông qua Luật Nuôi con nuôi sửa đổi, bổ sung các trường hợp không được nhận con nuôi, làm rõ quyền trẻ em và chính sách hỗ trợ nuôi con nuôi trong nước.
Sáng 20/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) với 463/471 đại biểu có mặt đồng ý. Trước khi Quốc hội tiến hành biểu quyết, thay mặt Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã báo cáo về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật, trong đó làm rõ nhiều nội dung liên quan đến nguyên tắc giải quyết nuôi con nuôi, đối tượng trẻ em được nhận làm con nuôi và điều kiện của người nhận con nuôi.
Bổ sung các trường hợp không được nhận con nuôi
Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã chỉnh lý quy định về điều kiện của người nhận con nuôi theo hướng bổ sung các trường hợp bị cấm nhận con nuôi. Theo đó, tại điểm đ và điểm e khoản 3 Điều 14, dự thảo Luật bổ sung quy định không cho phép nhận con nuôi đối với người đã bị xử lý vi phạm hành chính về phòng, chống bạo lực gia đình, về các hành vi xâm hại trẻ em; người đã từng bị kết án về các tội liên quan trực tiếp đến hoạt động mại dâm như truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy, chứa mại dâm, môi giới mại dâm, mua dâm người dưới 18 tuổi.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng báo cáo về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật Nuôi con nuôi.
Đối với đề xuất quy định độ tuổi tối đa của người nhận con nuôi, Chính phủ cho biết, qua nghiên cứu, chưa có đủ căn cứ thực tiễn để xác định giới hạn độ tuổi này; vấn đề còn nhiều ý kiến khác nhau và chưa nhận được sự đồng thuận của xã hội. Thực tiễn giải quyết việc nuôi con nuôi thời gian qua cơ bản không phát sinh vướng mắc đối với yêu cầu nhận con nuôi của người cao tuổi. Trong trường hợp này, cơ quan có thẩm quyền sẽ đánh giá toàn diện khả năng bảo đảm mái ấm gia đình bền vững cho trẻ em.
Làm rõ đối tượng trẻ em được nhận làm con nuôi
Một nội dung được Chính phủ tiếp thu là bổ sung khái niệm “trẻ em không nơi nương tựa” tại khoản 7 Điều 3 của dự thảo Luật, bảo đảm tương đồng với quy định của pháp luật về trẻ em. Theo đó, chỉ những trẻ em không thể hoặc không được sống trong môi trường gia đình gốc mới được giải quyết cho làm con nuôi.
Đối với đề xuất bổ sung trẻ em di cư, trẻ em lánh nạn, tị nạn chưa xác định được cha, mẹ hoặc không có người chăm sóc vào đối tượng được giải quyết cho làm con nuôi, Chính phủ cho rằng, đây là những trường hợp có nguồn gốc phức tạp, chưa rõ ràng, nên việc giải quyết cho làm con nuôi có thể không bảo đảm chặt chẽ về mặt pháp lý. Những trẻ em này được xác định là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và được chăm sóc bằng các hình thức chăm sóc thay thế khác theo quy định của Luật Trẻ em.
Nhà nước có chính sách hỗ trợ nuôi con nuôi trong nước
Về nguyên tắc giải quyết nuôi con nuôi, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã bổ sung quy định: “Nhà nước có chính sách hỗ trợ việc nuôi con nuôi trong nước phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ”.
Việc bổ sung nhằm khuyến khích công dân Việt Nam nhận trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi cả cha đẻ và mẹ đẻ, trẻ em không nơi nương tựa đang sống tại các mô hình chăm sóc tập trung làm con nuôi; đồng thời tạo cơ sở chính sách để thúc đẩy việc chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt theo hướng gần gũi với môi trường gia đình.

Thủ tướng Lê Minh Hưng và các đại biểu Quốc hội tại phiên họp.

Các đại biểu dự phiên họp.
Đối với quy định về thu hồi, hủy bỏ quyết định nuôi con nuôi, Chính phủ giữ phương án giao cơ quan hành chính thực hiện. Theo giải trình, quyết định nuôi con nuôi là quyết định hành chính nên việc giao cơ quan hành chính thu hồi, hủy bỏ là phù hợp, bảo đảm nhanh chóng, hiệu quả và sớm bảo vệ lợi ích của trẻ em trong các trường hợp vi phạm điều cấm. Các căn cứ thu hồi, hủy bỏ đã được quy định rõ ràng, cụ thể nên không cần thiết phải giải quyết thông qua thủ tục tố tụng tại Tòa án.
Xác định rõ thời điểm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi
Về hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi, Chính phủ đã chỉnh lý khoản 1 Điều 26, xác định rõ thời điểm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa cha nuôi, mẹ nuôi và con nuôi. Cụ thể, kể từ ngày quyết định nuôi con nuôi có hiệu lực thi hành, giữa cha nuôi, mẹ nuôi và con nuôi có đầy đủ các quyền, nghĩa vụ của cha, mẹ và con; giữa con nuôi và các thành viên khác trong gia đình cha nuôi, mẹ nuôi cũng có các quyền, nghĩa vụ đối với nhau theo quy định của pháp luật.
Đối với đề xuất không cho con nuôi hưởng thừa kế theo pháp luật đối với di sản của cha đẻ, mẹ đẻ và ngược lại, Chính phủ cho biết, Bộ luật Dân sự năm 2015 vẫn quy định con đã được cho làm con nuôi được hưởng thừa kế theo pháp luật đối với di sản của cha, mẹ đẻ và ngược lại. Quy định này được kế thừa qua nhiều thời kỳ pháp luật, thể hiện tính nhân văn, ghi nhận mối quan hệ huyết thống tự nhiên và khẳng định việc nuôi con nuôi không làm mất đi quan hệ giữa cha mẹ đẻ và con đẻ.
Riêng trường hợp Tòa án chấm dứt việc nuôi con nuôi khi con nuôi chưa thành niên mà cả cha nuôi, mẹ nuôi đều chết hoặc cha nuôi, mẹ nuôi là người độc thân chết, dự thảo Luật quy định con nuôi vẫn được thừa kế di sản của cha nuôi, mẹ nuôi. Đây là nội dung nhằm bổ sung quy định mà Bộ luật Dân sự hiện hành chưa điều chỉnh.
Theo Điều 5 Luật Nuôi con nuôi vừa được Quốc hội thông qua, các hành vi bị nghiêm cấm gồm:
1. Lợi dụng việc nuôi con nuôi để trục lợi, bóc lột sức lao động, xâm hại tình dục; ngược đãi, hành hạ con nuôi; xúc phạm danh dự, nhân phẩm của con nuôi; mua, bán trẻ em hoặc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật khác.
2. Lợi dụng việc nuôi con nuôi để trốn tránh việc thực hiện trách nhiệm pháp lý, che giấu quan hệ huyết thống, vi phạm pháp luật, trái đạo đức xã hội, phong tục tập quán, truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc.
3. Làm giả, cố ý làm sai lệch nội dung giấy tờ; sử dụng giấy tờ giả; che giấu thông tin, cung cấp thông tin không đúng sự thật để giải quyết nuôi con nuôi.
4. Cung cấp thông tin; môi giới việc cho, nhận con nuôi trái pháp luật.
5. Anh, chị, em ruột, anh, chị, em con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì nhận nhau làm con nuôi; ông bà nội, ông bà ngoại, anh, chị, em ruột của ông bà nội, ông bà ngoại nhận cháu làm con nuôi.
6. Ép buộc, đe dọa, mua chuộc bằng tiền, lợi ích vật chất hoặc phi vật chất để có được sự đồng ý cho làm con nuôi; yêu cầu trả tiền, lợi ích vật chất hoặc phi vật chất để đồng ý cho làm con nuôi hoặc giải quyết nuôi con nuôi.
7. Không thực hiện trách nhiệm chuyển sang hình thức nuôi con nuôi đối với trẻ em đang được chăm sóc, nuôi dưỡng tại cơ sở trợ giúp xã hội có nhu cầu được nhận làm con nuôi.
