Luật sư: Tiền ủng hộ nạn nhân không thể thành tiền riêng cho nhóm thiện nguyện

Công an TP Hải Phòng vào cuộc vụ ủng hộ tiền cho 2 cô gái tự tử.

Liên quan vụ việc hai cô gái tử vong sau khi nhảy cầu Quý Cao (Hải Phòng), nhóm thiện nguyện của ông L.T.A. đứng ra kêu gọi cộng đồng hỗ trợ hai gia đình lo hậu sự. Số tiền được công bố khoảng 1,2 tỷ đồng. Ông L.T.A. cho biết đã rút và trao toàn bộ số tiền này cho hai gia đình, mỗi gia đình 600 triệu đồng; sau đó, hai gia đình tự nguyện chuyển lại khoản tiền cho đội để tiếp tục hỗ trợ những hoàn cảnh khó khăn khác.

Trong khi đó, chị L.T.L., mẹ một người tử vong, cho biết gia đình chỉ nhận 50 triệu đồng. Theo chị L., việc gia đình không nhận khoản tiền còn lại được thực hiện theo những gì ông L.T.A. trao đổi từ trước.

Trước đó, trao đổi với phóng viên, ông L.T.A. cho biết nhóm thiện nguyện do ông đứng ra hoạt động không được tổ chức thành quỹ từ thiện, không đăng ký hoạt động. Thành viên của đội cũng không cố định, tùy từng địa bàn mà có thêm những người tham gia hỗ trợ.

Từ những thông tin trên, phóng viên đặt vấn đề với luật sư Hoàng Văn Hà, Công ty Luật TNHH ARC Hà Nội, về quy định pháp luật đối với hoạt động kêu gọi, tiếp nhận, quản lý và sử dụng tiền đóng góp tự nguyện.

Tiền dư có thể chuyển cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Theo luật sư Hà, pháp luật không cấm cá nhân đứng ra vận động cộng đồng đóng góp để hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, việc vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện phải bảo đảm công khai, minh bạch và đúng mục đích.

Theo Nghị định 93/2021/NĐ-CP, cá nhân vận động phải công khai mục đích, phạm vi, phương thức, hình thức vận động, tài khoản tiếp nhận và thời gian cam kết phân phối; đồng thời thông báo bằng văn bản đến UBND cấp xã nơi cư trú. Cá nhân cũng phải mở tài khoản riêng cho từng cuộc vận động để tiếp nhận, quản lý toàn bộ tiền đóng góp.

Khi phân phối tiền, cá nhân vận động phải thông báo với UBND nơi tiếp nhận hỗ trợ để phối hợp xác định phạm vi, đối tượng, mức và thời gian hỗ trợ, đồng thời thực hiện theo đúng cam kết đã công bố. Cá nhân vận động phải ghi chép đầy đủ kết quả tiếp nhận, phân phối, sử dụng tiền, hiện vật và công khai kết quả theo quy định.

Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm lưu trữ để theo dõi và cung cấp thông tin khi có yêu cầu của tổ chức, cá nhân đóng góp hoặc nhận hỗ trợ và cơ quan có thẩm quyền phục vụ công tác hướng dẫn, theo dõi, thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm.

Đặc biệt, đối với nguồn đóng góp còn dư, cá nhân vận động phải thống nhất với tổ chức, cá nhân đóng góp để có phương án phân phối, sử dụng; hoặc chuyển cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp thực hiện chính sách an sinh xã hội. Việc sử dụng khoản tiền dư phải bảo đảm phù hợp với mục tiêu đã cam kết với người đóng góp.

"Tiền cộng đồng ủng hộ cho 2 gia đình có người tử vong không thể trở thành nguồn tiền riêng để nhóm thiện nguyện tự ý sử dụng cho hoạt động của mình", luật sư Hà nhấn mạnh.

Luật sư Hoàng Văn Hà, Công ty Luật TNHH ARC Hà Nội.

Nếu có gian dối, tác động nhằm chiếm đoạt

Liên quan việc chị L.T.L. cho biết không được thông báo đầy đủ về tổng số tiền cộng đồng đã ủng hộ nhưng vẫn làm theo những gì ông L.T.A. trao đổi từ trước, luật sư Hà cho rằng cần làm rõ người được hỗ trợ có thực sự biết đầy đủ thông tin và tự nguyện đưa ra quyết định hay không.

Trường hợp qua xác minh phát hiện có việc cố tình che giấu số tiền thực tế đã vận động, cung cấp thông tin sai lệch hoặc sử dụng thủ đoạn gian dối khiến người được hỗ trợ không nhận khoản tiền, thì có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý nghiêm trọng hơn.

Theo luật sư Hà, nếu có thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản và đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, có thể xem xét Điều 174 Bộ luật Hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Trường hợp tài sản được giao cho người thực hiện quản lý trên cơ sở quan hệ tin tưởng nhưng sau đó có hành vi chiếm đoạt, nếu đủ dấu hiệu luật định, có thể xem xét Điều 175 Bộ luật Hình sự về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Nếu có hành vi đe dọa hoặc thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần nhằm buộc người được hỗ trợ phải giao lại tài sản, có thể đặt vấn đề về Điều 170 Bộ luật Hình sự về tội cưỡng đoạt tài sản.

Chị L.T.L. cho biết chỉ làm theo những gì ông L.T.A. trao đổi trước đó. Tuy nhiên, ông A. phủ nhận.

Tuy nhiên, luật sư Hà nhấn mạnh không phải mọi hành vi thuyết phục, vận động hay tác động đều cấu thành tội phạm. Để xác định trách nhiệm hình sự phải chứng minh đầy đủ các dấu hiệu cấu thành, đặc biệt là thủ đoạn, mục đích chiếm đoạt và mối quan hệ giữa hành vi tác động với việc người được hỗ trợ không nhận khoản tiền.

"Cần xác minh họ được cung cấp thông tin gì về tổng số tiền đã vận động, ai là người cung cấp thông tin, nội dung trao đổi trước khi đưa ra quyết định và việc chuyển lại tiền có thực sự xuất phát từ ý chí tự nguyện hay không", luật sư Hà phân tích.

Luật sư cho rằng, để đánh giá đầy đủ vụ việc, cần làm rõ toàn bộ quá trình kêu gọi, tiếp nhận, quản lý, trao và chuyển lại khoản tiền; đồng thời xác minh sao kê, chứng từ giao dịch, nội dung kêu gọi và các trao đổi giữa những người liên quan. Đây là căn cứ xác định việc quản lý, sử dụng 1,2 tỷ đồng và việc chuyển lại khoản tiền cho nhóm thiện nguyện có thực sự tự nguyện, đúng mục đích, cam kết của cuộc vận động hay không.

Cuộc trò chuyện giữa phóng viên và chị L.T.L, mẹ của em Đ.T.P.T., xã Ea Hiao, Đắk Lắk.