Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng: Đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh

Chính trị viên Ban chỉ huy quân sự cấp xã là sĩ quan chính quy

Một điểm mới đáng chú ý là luật bổ sung chức danh Chính trị viên Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam.

Theo Kết luận số 234-KL/TW ngày 10/1/2026 của Bộ Chính trị về Đề án điều chỉnh tổ chức biên chế Ban chỉ huy quân sự xã, phường, đặc khu đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới đã xác định cơ cấu, tổ chức Ban chỉ huy quân sự cấp xã gồm: “Chỉ huy trưởng, Phó Chỉ huy trưởng, Chính trị viên phó, Trợ lý (tác huấn, quân lực, chính trị…) là sĩ quan” và quy định: “Chức danh Chính trị viên Ban chỉ huy quân sự cấp xã do đồng chí Bí thư Đảng ủy cấp xã kiêm nhiệm”.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng, chiều 23/8/2026. Ảnh: Hồ Long

Thực hiện kết luận nêu trên, Bộ Quốc phòng đã thành lập Ban chỉ huy quân sự cấp xã là đơn vị thường trực của Quân đội, được tổ chức tương đương cấp Tiểu đoàn và bố trí Chính trị viên phó Ban chỉ huy quân sự cấp xã là thực hiện đúng Kết luận số 234-KL/TW. Mặt khác, nhiệm vụ công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam, trong đó có cấp xã là nội dung rất quan trọng trong hoạt động lãnh đạo của Đảng nhằm giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên; xây dựng cấp ủy, tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, xây dựng tổ chức chỉ huy, tổ chức quần chúng vững mạnh, nâng cao tinh thần cảnh giác, ý thức trách nhiệm, lập trường tư tưởng, bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, ý chí quyết tâm trong thực hiện nhiệm vụ được giao cho cán bộ sĩ quan, quân nhân, lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên đi vào nền nếp, thực chất, có chiều sâu, nâng cao chất lượng, kết quả tham mưu lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng địa phương; giúp cấp ủy, chính quyền cấp xã xử lý nhanh chóng, chính xác các tình huống quốc phòng, an ninh ngay từ cơ sở, không để bị động, bất ngờ. Vì vậy, việc quy định chức vụ Chính trị viên phó Ban chỉ huy quân sự cấp xã là phù hợp với tình hình thực hiện nhiệm vụ của Ban chỉ huy quân sự cấp xã và để bảo đảm sắp xếp, kiện toàn đầy đủ chức vụ, chức danh cán bộ chính trị ở các cấp trong Quân đội.

Quy định này nhằm nâng cao năng lực tổ chức thực hiện nhiệm vụ quốc phòng tại địa bàn cơ sở. Trong điều kiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng ngày càng đòi hỏi tính chuyên nghiệp, việc bố trí cán bộ có trình độ, được đào tạo trong môi trường quân đội sẽ góp phần nâng cao chất lượng tham mưu, chỉ huy và tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Về lực lượng phòng không, luật quy định, lực lượng phòng không cấp xã gồm lực lượng phòng không kiêm nhiệm thuộc Ban chỉ huy quân sự cấp xã và lực lượng do dân quân đảm nhiệm được tổ chức thành trung đội súng máy phòng không, các tổ bắn mục tiêu bay thấp và tổ chế áp tàu bay không người lái, phương tiện bay khác. Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy quân sự cấp xã, Chỉ huy đơn vị Bộ đội Biên phòng ở khu vực biên giới đình chỉ bay đối với tàu bay không người lái, phương tiện bay khác trong phạm vi địa bàn quản lý, trừ tàu bay không người lái, phương tiện bay khác của Bộ Công an hoạt động ngoài khu vực, mục tiêu do quân đội quản lý.

Bên cạnh đó, luật cũng quy định, Ban chỉ huy quân sự cấp xã thực hiện đăng ký quân nhân dự bị cho công dân cư trú tại địa phương; phối hợp với cơ quan, tổ chức quản lý quân nhân dự bị đang lao động, học tập, làm việc tại cơ quan, tổ chức trên địa bàn. Luật cũng quy định Ban chỉ huy quân sự cấp xã là cơ quan quân sự địa phương trực thuộc Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ chỉ huy quân sự cấp tỉnh; là cơ quan thường trực công tác quốc phòng ở cấp xã; có con dấu, tài khoản, trụ sở riêng. Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, mối quan hệ công tác, tổ chức, biên chế của Ban chỉ huy quân sự cấp xã; mẫu con dấu, tổ chức khắc dấu, đăng ký, quản lý, sử dụng con dấu của Ban chỉ huy quân sự cấp xã thực hiện theo quy định của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng.

Luật cũng quy định rõ, kinh phí bảo đảm cho việc tổ chức và hoạt động của Ban chỉ huy quân sự cấp xã từ nguồn ngân sách nhà nước và nguồn tài chính hợp pháp khác theo quy định của pháp luật; ngân sách địa phương bảo đảm nguồn kinh phí xây dựng trụ sở làm việc, thao trường, bãi tập; ngân sách trung ương hỗ trợ kinh phí thực hiện cho các địa phương có khó khăn về ngân sách.

Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện nghĩa vụ quân sự

Luật cũng sửa đổi nhiều quy định liên quan đến nghĩa vụ quân sự, góp phần khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn tổ chức tuyển quân khi chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo đó, luật quy định rõ khái niệm “trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự” là hành vi không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi nhập ngũ; quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu.

Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng, chiều 23/8/2026. Ảnh: Phạm Thắng

Đáng chú ý, nếu như Luật Nghĩa vụ quân sự hiện hành quy định “gian dối trong khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự” là một trong những hành vi bị nghiêm cấm thì Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng đã bổ sung thêm quy định: “gian dối trong đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển nghĩa vụ quân sự, khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự” vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Việc bổ sung quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính nghiêm minh, công bằng và minh bạch của công tác tuyển quân. Nếu làm rõ các hành vi gian dối ngay từ các khâu đầu tiên giúp khắc phục tình trạng lợi dụng kẽ hở trong quy trình để né tránh hoặc làm sai lệch kết quả thực hiện nghĩa vụ quân sự. Qua đó, việc tuyển chọn công dân nhập ngũ có thể được thực hiện đúng đối tượng, đúng tiêu chuẩn, bảo đảm chất lượng nguồn nhân lực phục vụ trong Quân đội. Đây cũng là cơ sở để nâng cao trách nhiệm của công dân trong thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc, đồng thời bảo đảm nguyên tắc mọi công dân trong độ tuổi, đủ điều kiện theo luật định đều được xem xét thực hiện nghĩa vụ quân sự một cách bình đẳng.

Ở một khía cạnh khác, việc bổ sung quy định này là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan, địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp cố tình gian dối. Đây không chỉ là biện pháp bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước về nghĩa vụ quân sự, mà còn góp phần củng cố ý thức thượng tôn pháp luật, trách nhiệm công dân và sự công bằng trong thực hiện nghĩa vụ với Tổ quốc.

Với nhiều sửa đổi, bổ sung quan trọng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng tạo hành lang pháp lý mới để các cơ quan quân sự tổ chức, vận hành phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Quan trọng hơn, đây là bước tiếp tục hoàn thiện nền tảng pháp lý để xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc từ cơ sở, xây dựng Quân đội tinh, gọn, mạnh và chủ động bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.