Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc: Nâng cao tính linh hoạt trong quản lý không gian kiến trúc

Gắn kiến trúc với bảo tồn, phát huy giá trị di sản, văn hóa

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc gồm 3 điều, trong đó, có 14 khoản sửa đổi, bổ sung và 1 khoản bãi bỏ một số khoản, điều. Nội dung luật tập trung cụ thể hóa thẩm quyền quản lý kiến trúc phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực kiến trúc.

Tư duy đột phá của Luật là trao quyền chủ động cho chính quyền địa phương cấp tỉnh và cấp xã, nhằm nâng cao tính linh hoạt trong quản lý không gian kiến trúc.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Ảnh Khánh Duy

Với quy định mới, UBND cấp tỉnh được giao thẩm quyền tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt và ban hành quy chế quản lý kiến trúc trên toàn địa bàn. Đồng thời, Luật cho phép UBND cấp tỉnh phân cấp hoặc ủy quyền cho UBND cấp xã thực hiện các nhiệm vụ này đối với những khu vực có phạm vi hoàn toàn thuộc địa giới hành chính cấp xã, với điều kiện cấp xã phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí về tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ và năng lực chuyên môn.

Đối với quy chế quản lý kiến trúc nông thôn tích hợp trong quy hoạch chung xã, thẩm quyền ban hành thuộc về cơ quan phê duyệt quy hoạch chung xã đó.

Điểm mới của Luật là làm rõ nội hàm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc”, gắn kiến trúc với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, văn hóa vùng miền; khuyến khích phát triển kiến trúc mang bản sắc vùng miền, phù hợp điều kiện tự nhiên, lịch sử, xã hội của từng địa phương để xây dựng các yếu tố nhận diện, đánh giá và bảo vệ công trình kiến trúc có giá trị như một loại hình văn hóa đặc thù.

Luật hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc, đặc biệt là quy chế quản lý kiến trúc, thi tuyển phương án kiến trúc, sửa đổi, bổ sung quy định phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, thống nhất với quy định pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn.

Các nội dung được bổ sung trong Luật như quy định về thi tuyển ý tưởng kiến trúc và tuyển chọn ý tưởng, phương án kiến trúc; bổ sung quy định các công trình không bắt buộc phải thi tuyển kiến trúc; trường hợp cần thiết phải thi tuyển kiến trúc thì người có thẩm quyền quyết định trên cơ sở bảo đảm tiến độ thực hiện của dự án… Luật quy định lồng ghép, bổ sung các yêu cầu phát triển kiến trúc xanh, bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu.

Luật hoàn thiện chế định hành nghề theo chuẩn quốc tế. Phát triển hành nghề kiến trúc trong quá trình hội nhập một cách minh bạch, cạnh tranh; sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến việc cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc bảo đảm đơn giản hóa thủ tục hành chính, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong lĩnh vực kiến trúc.

Thời gian thẩm định quy hoạch không quá 20 ngày

Để thể chế hóa chủ trương, định hướng của Đảng về đột phá, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Luật đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý kiến trúc và hành nghề kiến trúc.

Theo đó, Luật chuyển từ tiền kiểm sang tăng cường hậu kiểm, thúc đẩy phát triển nghề nghiệp liên tục, đồng thời, xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu hành nghề kiến trúc. Cách làm này sẽ góp phần cải cách thủ tục hành chính, nhưng đi đôi là phải nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý trong lĩnh vực kiến trúc.

Các đại biểu tham gia biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Ảnh Khánh Duy

Nhằm giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp, Luật đã thiết lập bước tiến lớn về phương thức quản lý hành chính nhà nước. Cụ thể, đối với công tác thẩm định quy hoạch, Luật quy định thời hạn tối đa là 20 ngày. Việc siết chặt kỷ luật thời gian này không làm suy giảm các yêu cầu khắt khe về nội dung, chất lượng chuyên môn hay trách nhiệm pháp lý của các chủ thể liên quan.

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027. Đồng thời, quy định sửa đổi, bổ sung khoản 4 Điều 40 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 47/2024/QH15: “Thời gian thẩm định nhiệm vụ quy hoạch không quá 15 ngày, thời gian thẩm định quy hoạch không quá 20 ngày kể từ ngày cơ quan thẩm định nhận được đầy đủ hồ sơ.”.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho biết, Luật cũng quy định điều khoản chuyển tiếp đối với các quy chế quản lý kiến trúc, danh mục công trình kiến trúc có giá trị đã được cấp có thẩm quyền ban hành trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành thì tiếp tục là căn cứ, cơ sở để quản lý kiến trúc cho đến khi điều chỉnh theo quy định của Luật này.

Chứng chỉ hành nghề kiến trúc đã được cấp cho cá nhân theo quy định tại Luật số 40/2019/QH14 có giá trị đến khi hết thời hạn sử dụng, trừ trường hợp bị thu hồi theo quy định của Luật này; trường hợp bị mất hoặc hư hỏng thì thực hiện đề nghị cấp lại theo quy định của Luật này.

Cá nhân đảm nhiệm chức danh chủ nhiệm thiết kế xây dựng, chủ trì thiết kế kiến trúc thuộc trường hợp không bắt buộc cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc theo quy định tại Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh được tiếp tục thực hiện trách nhiệm trong hợp đồng thiết kế kiến trúc đến khi kết thúc hợp đồng.