Luật Thủ đô (sửa đổi): Cần khung thể chế vượt trội

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) hiện nay gồm 9 chương, 36 điều. Bên cạnh việc kế thừa, hoàn thiện các quy định của Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 (vị trí, vai trò của Thủ đô; thử nghiệm có kiểm soát; vùng Thủ đô...), dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này có các quy định mới đặc thù, đột phá, tạo cơ chế giúp phát triển Thủ đô.

Lễ hội truyền thống làng Phù Lưu Tế (xã Mỹ Đức, TP Hà Nội). Ảnh minh họa: Ngọc Diệp

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) thể chế hóa chủ trương xuyên suốt là phân quyền mạnh mẽ, tối đa, toàn diện cho Hà Nội. Cùng với đó, dự thảo Luật hoàn thiện các quy định để bảo đảm thực hiện hiệu quả và chặt chẽ trong giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình của chính quyền thành phố trong thực hiện các thẩm quyền.

Trên cơ sở đó, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) phân quyền 174 thẩm quyền từ Trung ương chuyển xuống cho chính quyền Thủ đô, trong đó có 107 thẩm quyền phân cho Hội đồng nhân dân; 59 thẩm quyền phân cho Ủy ban nhân dân; 8 thẩm quyền phân cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố.

Theo dự thảo, nhiều thẩm quyền được giao cho thành phố Hà Nội, như: Về tổ chức chính quyền thành phố, giao Hà Nội được chủ động trong quyết định về tổ chức bộ máy chính quyền; vị trí việc làm, chế độ công vụ, chế độ thu nhập, tiền thưởng; chế độ tự chủ toàn diện đối với đơn vị sự nghiệp công lập; chủ động quyết định các chính sách phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; hỗ trợ phát triển hạ tầng, hình thành thị trường, loại hình kinh tế, văn hóa dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Một trong những nội dung sửa đổi của dự thảo Luật là việc giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình. Dự thảo dành 1 chương quy định về giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình nhằm thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực đồng bộ, chặt chẽ trong quá trình thực hiện Luật Thủ đô; bảo đảm việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù đúng thẩm quyền, đúng mục tiêu, minh bạch, hiệu quả và phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc.

Trong đó có quy định trách nhiệm của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội, trách nhiệm của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; trách nhiệm của các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có hoạt động liên kết, phát triển vùng Thủ đô; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và nhân dân Thủ đô; trách nhiệm giải trình của chính quyền thành phố và loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý.

Đường hoa phong linh ở Khu đô thị Park City (phường Dương Nội, TP Hà Nội) thành điểm đến của giới trẻ. Ảnh minh họa: Tuấn Điệp

Theo TS Dương Thị Thanh Mai, chuyên viên cao cấp của Bộ Tư pháp: Tinh thần xuyên suốt và chỉ đạo nhất quán đối với sửa đổi Luật Thủ đô lần này là hai vế rất quan trọng. Một là phân quyền toàn diện, triệt để cho chính quyền Thủ đô, để chính quyền Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và có đủ năng lực để có thể thực hiện được các chính sách đặc thù, nổi trội trong luật. Vế thứ 2 là trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn, đi cùng với cơ chế kiểm soát chặt chẽ về mặt sử dụng quyền lực của chính quyền Thủ đô.

Thành phố Hà Nội đặt mục tiêu tiên phong trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế, phát triển đô thị. Do đó, thành phố đề nghị được trao cơ chế chủ động hơn trong việc ban hành các quy định để triển khai thí điểm những mô hình mới, nhất là các mô hình chưa được quy định cụ thể trong hệ thống pháp luật hiện hành.

Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng là cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội xử lý dứt điểm “5 điểm nghẽn” như: Giao thông, úng ngập, trật tự đô thị, vệ sinh môi trường; đồng thời đẩy mạnh tái thiết, chỉnh trang khu phố cổ, khu nội đô lịch sử, giãn dân khỏi các khu vực quá tải, nâng cao chất lượng sống của người dân.

Nhật Nam