Luật Thuế thu nhập cá nhân - Bài 1: Sửa luật mới chỉ là điểm khởi đầu

Ảnh minh họa: AI

Vì sao phải sửa luật?

Nhiều năm qua, cứ mỗi lần giá cả sinh hoạt tăng, câu chuyện về mức giảm trừ gia cảnh và bậc thuế lại trở thành chủ đề được nhắc đến tại nghị trường và các diễn đàn góp ý chính sách. Trên cơ sở đó, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi). Tuy nhiên, điều được quan tâm không chỉ là những nội dung vừa được điều chỉnh, mà là vì sao việc sửa luật lại trở thành yêu cầu ở thời điểm này.

Trao đổi với Báo Phụ nữ Việt Nam, chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Minh Phong cho rằng, bất kỳ chính sách thuế nào cũng được xây dựng trên cơ sở những điều kiện kinh tế - xã hội của từng giai đoạn. Vì vậy, khi những điều kiện đó thay đổi thì việc rà soát, điều chỉnh chính sách là yêu cầu tất yếu. Luật Thuế thu nhập cá nhân cũng không nằm ngoài quy luật đó.

Thời điểm luật được ban hành và những lần sửa đổi trước đây đều xuất phát từ điều kiện phát triển của nền kinh tế và mức sống của người dân trong từng giai đoạn. Sau nhiều năm thực hiện, các yếu tố như thu nhập, chỉ số giá tiêu dùng, chi phí sinh hoạt hay yêu cầu phát triển kinh tế đã có nhiều thay đổi.

Chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Minh Phong

Theo ông Phong, khi những căn cứ làm cơ sở xây dựng chính sách không còn như trước, việc sửa luật là điều bình thường nhằm bảo đảm chính sách tiếp tục phù hợp với thực tiễn, chứ không phải phủ nhận những quy định trước đây.

Thực tế, những tranh luận quanh Luật Thuế thu nhập cá nhân không phải đến lần sửa đổi này mới xuất hiện. Trong nhiều kỳ họp Quốc hội, các diễn đàn góp ý chính sách hay mỗi khi giá cả sinh hoạt biến động, câu chuyện về mức giảm trừ gia cảnh, khoảng cách giữa các bậc thuế hay ngưỡng chịu thuế lại được nhắc đến.

Không ít ý kiến cho rằng, thu nhập của người lao động có thể tăng theo thời gian nhưng chi phí cho nhà ở, giáo dục, y tế, nuôi con... cũng tăng nhanh không kém, khiến khoảng cách giữa chính sách và thực tế đời sống ngày càng bộc lộ rõ hơn. Đó cũng là một trong những lý do khiến yêu cầu sửa đổi Luật Thuế thu nhập cá nhân được đặt ra sau nhiều năm thực hiện.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, chính sách thuế không phải là những quy định bất biến. Nếu sau một thời gian áp dụng, mức sống của người dân tiếp tục thay đổi thì việc nghiên cứu, điều chỉnh chính sách sẽ lại được đặt ra. Điều quan trọng không phải luật được sửa một lần hay nhiều lần, mà là mỗi lần sửa đổi có bám sát những biến động của đời sống kinh tế - xã hội và đáp ứng được yêu cầu từ thực tiễn.

Luật đã chạm đúng bất cập?

Việc Quốc hội thông qua Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nhiều vướng mắc tồn tại trong quá trình thực hiện chính sách nhiều năm qua. Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Minh Phong, để trả lời liệu lần sửa đổi này đã thực sự "đúng và đủ" hay chưa cần nhìn vào mục tiêu mà luật hướng tới, thay vì chỉ nhìn vào số lượng điều khoản được sửa.

Theo vị chuyên gia, điều quan trọng không phải luật được sửa nhiều hay ít, mà là những nội dung sửa đổi có đi đúng những bất cập của thực tiễn hay không. Nếu những vấn đề từng khiến chính sách nhiều năm liên tục được kiến nghị sửa đổi đã được xử lý, đó là tín hiệu tích cực. Ngược lại, nếu các bất cập cốt lõi vẫn còn hoặc nhanh chóng bộc lộ những khoảng trống mới khi luật đi vào cuộc sống thì việc tiếp tục sửa đổi sẽ là điều khó tránh khỏi.

Thực tế, ngay trong quá trình xây dựng dự thảo luật, nhiều ý kiến vẫn tiếp tục đề nghị nghiên cứu sâu hơn về mức giảm trừ gia cảnh, khoảng cách giữa các bậc thuế, phương pháp xác định thu nhập chịu thuế cũng như cơ chế điều chỉnh chính sách khi mức sống và chỉ số giá tiêu dùng biến động. Điều đó cho thấy, dù luật đã được sửa đổi, vẫn còn không ít vấn đề được đặt ra và cần tiếp tục được kiểm chứng trong quá trình thực hiện.

TS Nguyễn Minh Phong cho rằng, hiệu quả của một đạo luật không được quyết định tại thời điểm thông qua, mà được kiểm chứng trong quá trình tổ chức thực hiện. Những quy định mới chỉ phát huy giá trị khi đi vào cuộc sống, qua đó cho thấy có giải quyết được những vấn đề mà người dân, doanh nghiệp và thực tiễn quản lý đang đặt ra hay không.

Theo ông, mỗi lần sửa luật đều hướng tới việc xử lý những vấn đề nổi lên trong một giai đoạn nhất định, chứ không thể kỳ vọng chỉ một lần sửa đổi sẽ giải quyết toàn bộ những bất cập đã tích lũy qua nhiều năm. Vì vậy, nếu trong quá trình thực hiện tiếp tục phát sinh những vướng mắc mới hoặc bối cảnh kinh tế - xã hội thay đổi, việc nghiên cứu, điều chỉnh chính sách sẽ lại được đặt ra như một yêu cầu bình thường của quá trình hoàn thiện pháp luật.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, hiệu quả của lần sửa đổi này sẽ cần thời gian để kiểm chứng. Nhưng ngay từ những nội dung vừa được thông qua, vẫn còn một câu hỏi đáng để nhìn lại: Những thay đổi của Luật Thuế thu nhập cá nhân đã thực sự đi đúng những bất cập khiến chính sách phải sửa sau nhiều năm thực hiện hay chưa?