Luật Thương mại điện tử: Bảo đảm sự liên thông giữa phát triển thị trường và quản lý nhà nước

Theo Bộ Công Thương, thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, với tốc độ tăng trưởng trung bình 20 - 30%/năm trong cả giai đoạn, đóng góp khoảng 11% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng của cả nước năm 2025. Cùng đó, TMĐT ngày càng trở thành một động lực quan trọng của kinh tế số, tác động sâu rộng đến phương thức sản xuất, phân phối và tiêu dùng.

Tuy nhiên, hiện nay hoạt động TMĐT chủ yếu được điều chỉnh bởi Nghị định số 52/2013/NĐ-CP và Nghị định số 85/2021/NĐ-CP. Do chỉ được ban hành ở cấp nghị định, hai văn bản này chưa đủ hiệu lực pháp lý để điều chỉnh toàn diện các vấn đề quan trọng, mang tính đa ngành, phức tạp ngày càng gia tăng trong lĩnh vực TMĐT.

Thực tiễn triển khai cho thấy còn tồn tại nhiều bất cập, nổi bật là sự xuất hiện nhanh chóng của các mô hình kinh doanh mới, đa dạng về chủ thể, phức tạp về bản chất, như hoạt động livestream bán hàng, gây khó khăn trong công tác quản lý thuế, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Bên cạnh đó, hạn chế trong kiểm soát và xử lý vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng kém chất lượng, đặc biệt là các vấn đề về định danh người bán, truy vết và xử lý trách nhiệm pháp lý...

Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ Công Thương, cơ quan chủ trì soạn thảo Luật TMĐT đã phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cùng các cơ quan, tổ chức liên quan để xây dựng Dự án Luật theo đúng trình tự, thủ tục quy định. Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật TMĐT. Luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026.

Bộ Công Thương cho biết, Luật TMĐT được thiết kế gồm 7 chương, 41 điều với bố cục được xây dựng theo hướng logic, bao quát toàn diện các chủ thể, mô hình và hoạt động TMĐT, đồng thời bảo đảm sự liên thông giữa phát triển thị trường và quản lý nhà nước. Đáng lưu ý, Luật TMĐT được xây dựng theo định hướng kiến tạo phát triển, tăng cường hiệu quả quản lý và bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp, người tiêu dùng với một số nội dung mới, nổi bật.

Cụ thể, định vị pháp lý rõ ràng các mô hình nền tảng TMĐT. Luật lần đầu tiên phân loại cụ thể 4 loại hình nền tảng gồm nền tảng TMĐT kinh doanh trực tiếp; nền tảng TMĐT trung gian; mạng xã hội hoạt động TMĐT và nền tảng TMĐT tích hợp. Việc phân loại này là cơ sở quan trọng để xác định chính xác trách nhiệm pháp lý tương ứng của từng chủ thể, phù hợp với vai trò và mức độ can thiệp trong giao dịch.

Cùng đó, bổ sung quy định về livestream bán hàng và tiếp thị liên kết. Đây là các nội dung hoàn toàn mới nhằm lấp đầy khoảng trống pháp lý. Theo đó, chủ quản nền tảng có trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người livestream, thiết lập cơ chế tiếp nhận và giải quyết phản ánh, khiếu nại trong suốt quá trình livestream và lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh theo quy định.

Người livestream không được cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng hàng hóa. Đối với hoạt động tiếp thị liên kết, tổ chức cung cấp dịch vụ phải xác thực danh tính người tiếp thị và có trách nhiệm ngăn chặn các liên kết đến hàng hóa, dịch vụ vi phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, nhằm tăng cường bảo vệ người tiêu dùng và minh bạch thông tin trên môi trường số, Luật yêu cầu các nền tảng TMĐT công khai đầy đủ thông tin về chủ sở hữu, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia, cũng như các tiêu chí chính của thuật toán ưu tiên hiển thị hàng hóa. Người bán chỉ được phép hoạt động sau khi đã được xác thực danh tính điện tử, góp phần nâng cao niềm tin và mức độ an toàn cho người tiêu dùng.

T.Bình