Luật Trí tuệ nhân tạo: Bảo đảm phát triển AI an toàn, có trách nhiệm và vì con người

Quy định toàn diện các hoạt động liên quan đến AI

Luật gồm 8 chương, 35 điều, được xây dựng theo hướng luật khung, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, tập trung vào các nguyên tắc nền tảng và trao quyền linh hoạt cho Chính phủ quy định chi tiết đối với việc phát triển, ứng dụng và quản lý AI an toàn, tin cậy và bền vững, bảo đảm khả năng thích ứng với tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh giới thiệu các điểm mới của các Luật trong lĩnh vực khoa học, công nghệ. Ảnh: T. Chi

Luật quy định toàn diện các hoạt động liên quan đến nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam, ngoại trừ các hoạt động AI phục vụ riêng cho mục đích quốc phòng, an ninh quốc gia và cơ yếu do tính chất đặc thù.

Về phát triển hạ tầng, Luật quy định tập trung vào chiến lược xây dựng hạ tầng AI quốc gia như một hệ sinh thái thống nhất, bao gồm năng lực tính toán, dữ liệu dùng chung và nền tảng huấn luyện, kiểm thử và môi trường thử nghiệm; mô hình nền tảng do Nhà nước định hướng và điều phối.

Luật quy định việc thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia về AI tại Trung tâm dữ liệu quốc gia theo nguyên tắc mở và an toàn, đồng thời, khuyến khích chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành và khu vực tư nhân.

Đặc biệt, Nhà nước ưu tiên nguồn lực để làm chủ công nghệ lõi, phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số, thúc đẩy mã nguồn mở nhằm bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian số. Các ứng dụng AI trong lĩnh vực thiết yếu bắt buộc phải triển khai trên hạ tầng quốc gia để bảo đảm an ninh và khả năng kiểm soát.

Về ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực, Luật cụ thể hóa các chính sách thúc đẩy hệ sinh thái AI thông qua chiến lược.

Đáng chú ý, Luật áp dụng đối với mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam cũng như tổ chức, cá nhân nước ngoài tham gia hoạt động AI trên lãnh thổ Việt Nam. Quy định này thiết lập cơ chế quản lý các hoạt động xuyên biên giới, qua đó khẳng định rõ chủ quyền quốc gia trong không gian số và lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Các quy định của Luật bảo đảm nguyên tắc "quản lý để phát triển", cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phù hợp với thông lệ quốc tế và hỗ trợ Việt Nam chủ độnghội nhập với các chuẩn mực công nghệ mới.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo ngày 10/12/2025. Ảnh: Quang Khánh

Theo đó, Luật quy định cơ chế quản lý dựa trên mức độ rủi ro của hệ thống AI, phân loại thành ba cấp độ rủi ro: rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp; dựa trên tiêu chí về mức độ tác động đến quyền con người, an toàn, an ninh, phạm vi người sử dụng và quy mô ảnh hưởng của hệ thống.

Luật quy định nghĩa vụ của nhà cung cấp trong việc tự phân loại và thông báo kết quả cho cơ quan có thẩm quyền đối với hệ thống có rủi ro trung bình và cao. Các trách nhiệm về minh bạch được quy định chi tiết, yêu cầu nhận diện tương tác với trí tuệ nhân tạo và gắn nhãn nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra.

Ngoài ra, Luật còn thiết lập các quy định về quản lý và xử lý sự cố, quy trình đánh giá sự phù hợp bắt buộc đối với hệ thống rủi ro cao trước khi đưa vào sử dụng, nhằm bảo đảm an toàn và tuân thủ pháp luật.

Luật Trí tuệ nhân tạo cũng thiết lập cơ chế xử lý vi phạm và trách nhiệm bồi thường thiệt hại rõ ràng. Theo Điều 29 Luật này, tổ chức, cá nhân vi phạm quy định của luật tùy theo tính chất, mức độ sẽ bị xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự và phải bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật dân sự.

Đáng lưu ý, ngay cả trong trường hợp hệ thống AI rủi ro cao được vận hành đúng quy định nhưng vẫn phát sinh thiệt hại, bên triển khai vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại. Quy định này góp phần nâng cao trách nhiệm xã hội của các chủ thể tham gia phát triển và ứng dụng AI.

Nguồn: Shutterstock

Trường hợp hệ thống trí tuệ nhân tạo bị bên thứ ba xâm nhập, chiếm quyền điều khiển hoặc can thiệp trái pháp luật thì bên thứ ba phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Trường hợp bên triển khai, nhà cung cấp có lỗi trong việc để hệ thống bị xâm nhập, chiếm quyền điều khiển hoặc can thiệp trái pháp luật thì phải liên đới bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật về dân sự.

Một nguyên tắc xuyên suốt của Luật là định hướng lấy con người làm trung tâm. AI được xác định là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò quyết định của con người; việc phát triển và ứng dụng AI phải bảo đảm an toàn, minh bạch, có trách nhiệm, vì lợi ích của con người, gắn chặt với bảo vệ lợi ích quốc gia và quyền, lợi ích hợp pháp của công dân.

Điều 7 Luật Trí tuệ nhân tạo quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động trí tuệ nhân tạo. Trong đó, đáng chú ý là việc cấm lợi dụng AI để lừa dối, thao túng nhận thức con người; khai thác điểm yếu của các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật; tạo ra hoặc phổ biến nội dung giả mạo gây nguy hại nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.

Luật cũng nghiêm cấm thu thập, xử lý, sử dụng dữ liệu trái quy định pháp luật; cản trở hoặc làm sai lệch cơ chế giám sát, kiểm soát của con người đối với hệ thống AI; che giấu thông tin bắt buộc phải công khai, minh bạch trong hoạt động AI.

Về tác động dài hạn, Luật Trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng tạo ra bước đột phá chiến lược giúp Việt Nam chuyển từ quốc gia tiêu thụ sang quốc gia kiến tạo giá trị, thông qua việc giải quyết các điểm nghẽn cốt lõi về thể chế, hạ tầng, dữ liệu và tài chính.

Về kinh tế, Luật thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thông qua các cơ chế ưu đãi, quỹ phát triển AI.

Về xã hội, Luật góp phần xác lập hành lang pháp lý nhân văn, bảo vệ quyền lợi công dân trước các rủi ro đạo đức do AI gây ra.

Nhật An