Singapore đẩy mạnh kinh tế tuần hoàn bằng chương trình thu hồi vỏ chai và lon

Thúc đẩy thói quen tái chế thường xuyên

Chương trình này không chỉ là biện pháp tái chế đơn thuần mà còn liên quan đến cách thức sản xuất, phân phối và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất đối với sản phẩm của họ sau khi tiêu dùng.

Thay vì chỉ dựa vào việc phân loại rác thải truyền thống, BCRS sử dụng cơ chế hoàn tiền theo bao bì: người tiêu dùng sẽ trả thêm SGD 0.10 (khoảng 0,078 USD) cho mỗi chai và lon đồ uống khi mua sản phẩm, nhưng có thể nhận lại khoản tiền này khi đem chai lon đã qua sử dụng đến các điểm thu hồi được chỉ định và trả lại. Đây là hình thức được gọi là chương trình hoàn tiền đặt cọc, đã được áp dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia phát triển như Đức, Na Uy hay Australia. Cụ thể, người dân Singapore có thể quẹt thẻ ez-link tại các máy thu hồi tự động để nhận lại khoản tiền đặt cọc. Thẻ ez-link, bao gồm cả thẻ ưu đãi dành cho học sinh, sinh viên và người cao tuổi, sẽ là phương thức hoàn tiền chính trong giai đoạn đầu triển khai Chương trình Thu hồi vỏ chai và lon đồ uống. Đối với những người không sử dụng thẻ ez-link để thanh toán phương tiện giao thông, các phương thức thanh toán kỹ thuật số khác sẽ được công bố trong thời gian tới.

Ảnh minh họa: ecoplasticsinpackaging.com

Không giống các mô hình thu gom rác thải qua việc phân loại ở nhà, BCRS sử dụng máy bán hàng tự động thu hồi ngược và các điểm thu đổi đặt tại các khu vực công cộng, siêu thị và trung tâm mua sắm khắp đảo quốc. Những máy này được thiết kế để nhận chai và lon, quét mã vạch hoặc ký hiệu đặc biệt trên bao bì để xác định là sản phẩm thuộc chương trình và sau đó hoàn tiền cho người dùng. Theo thông tin từ giới chức Singapore, khoảng 1.000 điểm thu hồi sẽ được vận hành ngay khi chương trình khởi động và con số này dự kiến tăng lên 2.000 trong vòng một năm để đảm bảo dễ tiếp cận cho cư dân khắp do Bộ Môi trường và phát triển bền vững Singapore chỉ đạo, với mục tiêu thúc đẩy thói quen tái chế thường xuyên và tạo ra hệ sinh thái thu gom chất lượng cao. Việc áp dụng thêm khoản đặt cọc sau đó hoàn tiền được kỳ vọng “thúc đẩy người dân điều chỉnh thói quen, cùng chung tay bảo vệ môi trường cho các thế hệ tương lai”.

Cơ chế, phạm vi và mục tiêu của chương trình

Trước hết, chương trình BCRS áp dụng cho các đồ uống đóng chai nhựa và lon nhôm, từ 150ml đến 3 lít. Việc áp đặt khoản đặt cọc không bị tính thuế hàng hóa và dịch vụ, nghĩa là khoản tiền hoàn lại sẽ không bị trừ thêm thuế khi được trả lại cho khách hàng. Các chai lon tham gia chương trình sẽ mang mã ký hiệu và mã vạch đặc biệt để máy thu hồi có thể nhận dạng chính xác. Điều này không chỉ phục vụ mục tiêu hoàn tiền mà còn tránh gian lận, ví dụ như các sản phẩm không thuộc chương trình hay từ quốc gia khác.

Chương trình cũng bao gồm giai đoạn chuyển tiếp kéo dài từ ngày 1/4 đến ngày 30/6/2026, nhằm giúp các nhà sản xuất, nhà phân phối và bán lẻ giải phóng lượng hàng tồn kho không mang ký hiệu hoàn tiền cũ trước khi chương trình áp dụng đầy đủ từ ngày 1/7/2026. Đây là bước đi chiến lược để bảo đảm thị trường và chuỗi cung ứng thích ứng với yêu cầu mới mà không gây xáo trộn lớn cho người tiêu dùng.

Mục tiêu dài hạn của BCRS là đạt được tỷ lệ thu hồi 80% các chai và lon đồ uống trong vòng 3 năm, mức độ được cho là đem lại lượng nguyên liệu tái chế dồi dào và sạch sẽ để đưa vào chu trình sản xuất mới, giảm lượng rác đưa đến các bãi chôn lấp và lò đốt. Điều này cũng góp phần giảm khí thải carbon và áp lực lên bãi chôn lấp Semakau, bãi chôn lấp rác thải duy nhất của Singapore, vốn đang trong lộ trình gia hạn thời gian sử dụng đến năm 2035.

Chương trình do công ty phi lợi nhuận chuyên trách mang tên Beverage Container Return Scheme Ltd. (BCRS Ltd.) vận hành, và do Cơ quan Môi trường quốc gia Singapore cấp phép. Đây là một liên minh các nhà sản xuất đồ uống, trong đó có những thương hiệu lớn như Coca-Cola Singapore Beverages, F&N Foods và Pokka. Họ chịu trách nhiệm thiết kế, vận hành và quản lý các điểm thu hồi, quy trình hoàn tiền và logistics thu gom, phân loại để tái chế trong suốt thời gian hoạt động theo giấy phép (từ 1/4/2026 đến 31/3/2033).

Việc áp dụng mô hình mở rộng trách nhiệm nhà sản xuất đã được Singapore hoạch định từ nhiều năm trước và được xem như trọng tâm chính sách xử lý chất thải bao bì trong tương lai. Theo phát biểu từ Bộ Phát triển bền vững và môi trường, chương trình này là một phần của chiến lược quản lý bao bì rác thải dựa trên EPR, buộc nhà sản xuất chịu trách nhiệm về thu gom và xử lý các sản phẩm khi kết thúc vòng đời, thay vì chỉ dựa vào người tiêu dùng hoặc các chính sách quản lý rác thải truyền thống.

Tác động đa chiều

Việc triển khai BCRS không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động tới hành vi tiêu dùng và chi phí sản xuất, giá bán đồ uống. Khi chương trình được thảo luận và xây dựng, đã có những lo ngại từ phía các nhà bán lẻ và nhập khẩu về khả năng gia tăng giá bán lẻ do chi phí tuân thủ chương trình, bao gồm chi phí in nhãn mới, đăng ký và phí sản xuất mà họ phải đóng cho BCRS Ltd để tài trợ hoạt động thu gom. Một số nhà kinh doanh cảnh báo giá đồ uống có thể tăng khoảng 25 – 60 cents ở kênh bán lẻ, hơn mức hoàn tiền 10 cents, nếu các chi phí khác không được kiểm soát chặt.

Tuy nhiên, phía chính quyền và các chuyên gia nhận định rằng áp lực cạnh tranh giữa các hãng và nhà bán lẻ sẽ giới hạn mức tăng giá lên người tiêu dùng, và đa số đồ uống chỉ tăng nhẹ hoặc không tăng quá nhiều so với khoản đặt cọc hoàn tiền ban đầu. Điều này cũng được kỳ vọng giảm thiểu phản ứng tiêu cực từ người tiêu dùng, đặc biệt nhóm người thường xuyên mua nước đóng chai hoặc lon.

Một khía cạnh xã hội quan trọng khác là tính tiếp cận của hệ thống thu hồi với cư dân, đặc biệt là nhóm người cao tuổi hoặc cư dân ở khu vực ít trung tâm thương mại. Theo báo cáo, 90% cư dân sống trong các khu nhà HDB sẽ chỉ cách điểm thu hồi không quá 5 phút đi bộ, điều này được xem như một trong những yếu tố quyết định giúp chương trình thành công ngay từ những ngày đầu.

Không chỉ vậy, chương trình còn được coi là công cụ giáo dục cộng đồng, thúc đẩy người Singapore hình thành thói quen tái chế thường xuyên, qua đó gắn kết với các chiến dịch khác như giảm túi nhựa, quản lý rác thải hữu cơ và nâng cao nhận thức về tiêu dùng bền vững. Theo khảo sát trước đây, đa số người dân Singapore ủng hộ một chương trình thu hồi như vậy, cho thấy sự đồng thuận xã hội đối với các biện pháp thân thiện môi trường tăng lên theo thời gian.

Ngọc Minh