Luật trí tuệ nhân tạo chính thức có hiệu lực: Định vị Việt Nam trong trật tự công nghệ toàn cầu

Từ ngày 1/3/2026, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 chính thức có hiệu lực, đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam có một đạo luật chuyên ngành điều chỉnh toàn diện hoạt động nghiên cứu, phát triển, triển khai và quản lý trí tuệ nhân tạo (AI).
Sự kiện này được giới chuyên gia đánh giá là bước đi chiến lược, nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý cho công nghệ cốt lõi của kỷ nguyên số.

Thiết lập hành lang pháp lý cho công nghệ nền tảng

Trong bối cảnh AI đang thâm nhập sâu vào mọi lĩnh vực từ tài chính, y tế, giáo dục đến hành chính công, việc ban hành luật riêng được xem là yêu cầu tất yếu. Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 tạo nền tảng pháp lý để quản lý rủi ro, bảo vệ quyền con người, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ.

Một trong những điểm đáng chú ý là cách tiếp cận quản lý dựa trên mức độ rủi ro. Theo đó, hệ thống AI được phân loại thành các nhóm rủi ro thấp, rủi ro cao và nhóm bị cấm. Các hệ thống có nguy cơ ảnh hưởng lớn đến quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức sẽ phải trải qua quy trình đánh giá, kiểm định và giám sát chặt chẽ hơn.

Cách tiếp cận này tương đồng với xu hướng quốc tế, trong đó tiêu biểu là Đạo luật Trí tuệ nhân tạo của Liên minh châu Âu, cho thấy Việt Nam đang tiệm cận các chuẩn mực quản trị AI tiên tiến trên thế giới.

Luật trí tuệ nhân tạo đặt con người ở trung tâm

Luật quy định rõ nguyên tắc “con người kiểm soát AI”, yêu cầu mọi hệ thống trí tuệ nhân tạo phải bảo đảm khả năng giám sát, can thiệp và dừng hoạt động khi cần thiết. Việc trao quyền tự quyết hoàn toàn cho hệ thống AI trong các lĩnh vực nhạy cảm là không được phép.

Đồng thời, các tổ chức phát triển và triển khai AI phải tuân thủ yêu cầu minh bạch, giải trình, lưu trữ dữ liệu phục vụ kiểm tra, đánh giá. Người dân có quyền được biết khi mình đang tương tác với hệ thống AI, cũng như quyền khiếu nại nếu quyết định do AI đưa ra gây ảnh hưởng tiêu cực.

Các hành vi lợi dụng AI để xâm phạm quyền riêng tư, thao túng nhận thức, gây phương hại đến an ninh quốc gia hoặc nhóm yếu thế đều bị nghiêm cấm.

Thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Không chỉ đặt ra các hàng rào pháp lý, Luật Trí tuệ nhân tạo còn mở cơ chế hỗ trợ phát triển. Các chính sách sandbox thử nghiệm công nghệ, ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, khuyến khích nghiên cứu, chuyển giao công nghệ được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho hệ sinh thái AI nội địa.

Giới chuyên gia cho rằng cách tiếp cận “quản lý đi đôi với khuyến khích” sẽ giúp Việt Nam vừa kiểm soát được rủi ro, vừa không làm chậm nhịp đổi mới sáng tạo - yếu tố then chốt trong cạnh tranh công nghệ toàn cầu.

Bước đi chiến lược trong kỷ nguyên số

Việc Luật Trí tuệ nhân tạo chính thức có hiệu lực không chỉ mang ý nghĩa hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nước, mà còn góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Trong bối cảnh các quốc gia đang chạy đua xây dựng khung quản trị AI, sự chủ động về pháp lý giúp Việt Nam tránh nguy cơ bị động trước làn sóng công nghệ mới.

Với hành lang pháp lý rõ ràng, môi trường minh bạch và định hướng phát triển bền vững, Việt Nam đang từng bước định vị mình trong trật tự công nghệ toàn cầu - nơi AI không chỉ là công cụ, mà là nền tảng của tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đỗ Tho