Lưới tàng hình bủa vây đàn chim yến

Những chiếc bẫy treo lơ lửng

Nắng tháng Sáu như đổ lửa xuống những cánh đồng ven biển xã Ninh Hải, tỉnh Khánh Hòa. Trên nền trời xanh thẳm, từng đàn chim yến vẫn miệt mài chao lượn, lao vun vút trong không trung để tìm kiếm thức ăn rồi vội vã quay về tổ nuôi con non.

Đó là vòng đời quen thuộc diễn ra hàng chục năm nay, góp phần tạo nên nguồn tài nguyên quý giá được ví như “vàng trắng” của địa phương.

Đội phản ứng nhanh của Công ty Yến sào Khánh Hòa tuần tra, ngăn chặn nạn đánh bắt yến trái phép

Theo chân lực lượng tuần tra bảo vệ chim yến, chúng tôi có mặt tại nhiều khu vực được xem là “điểm nóng” về tình trạng săn bắt chim yến trái phép ở xã Ninh Hải. Từ xa, khung cảnh cánh đồng vẫn hiện lên bình yên với những thửa ruộng trải dài và những hàng cây thấp ven đường.

Nhưng khi tiến sâu vào bên trong, những dấu hiệu bất thường dần xuất hiện. Hàng loạt cọc tre cao từ 5 - 7m được dựng lên giữa đồng. Nối giữa các cọc là những tấm lưới cước mỏng, kéo dài hàng chục mét. Nếu không quan sát kỹ, rất khó phát hiện sự tồn tại của những tấm lưới này bởi chúng gần như hòa lẫn vào nền trời.

Bên dưới các điểm giăng lưới là những chiếc loa công suất lớn liên tục phát ra âm thanh chim yến gọi đàn. Tiếng kêu quen thuộc ấy vốn là tín hiệu giúp chim nhận biết đồng loại và tìm về nơi cư trú. Nhưng trong trường hợp này, nó lại trở thành công cụ dẫn dụ hiệu quả cho những người săn bắt.

Chỉ ít phút sau khi tiếng loa vang lên, một đàn chim yến từ xa lao tới. Chúng sà thấp xuống theo phản xạ tự nhiên. Bất ngờ, một cá thể va mạnh vào lưới cước. Tiếng đập cánh vang lên dồn dập giữa không trung. Con chim cố vùng vẫy để thoát thân nhưng càng giãy giụa, lớp cước càng siết chặt quanh đôi cánh nhỏ bé. Chỉ sau vài phút, nó kiệt sức và treo lơ lửng giữa trời.

Chim yến bị đánh bắt trái phép khiến số lượng, sản lượng yến tại Khánh Hòa suy giảm mạnh

Giữa lúc một số cá thể chim vẫn đang mắc kẹt trên lưới, nhóm nhân viên thuộc Đội phản ứng nhanh của Công ty TNHH MTV Yến sào Khánh Hòa (gọi tắt Công ty Yến sào Khánh Hòa) nhanh chóng có mặt. Mang theo dụng cụ chuyên dụng, họ tiếp cận từng vị trí giăng bẫy để tháo gỡ chim còn sống.

Trên tay ông Nguyễn Sỹ Ninh - Trưởng phòng Quản lý bảo vệ Công ty Yến sào Khánh Hòa là một cá thể chim yến vừa được giải cứu. Đôi cánh nhỏ vẫn run lên vì kiệt sức sau nhiều giờ mắc lưới dưới nắng nóng. Ông nhẹ nhàng gỡ từng sợi cước còn vướng trên lông chim rồi đặt nó vào chiếc lồng cứu hộ.

“Nhìn bên ngoài chỉ là một con chim nhỏ, nhưng phía sau nó có thể là cả một tổ chim non đang chờ bố mẹ mang thức ăn về. Nếu chim bố hoặc chim mẹ chết trên lưới, những con non trong tổ gần như không thể sống sót”, ông Ninh chia sẻ.

Hàng loạt chim yến ở Khánh Hòa chết ngay trên lưới

Theo ông Nguyễn Sỹ Ninh, hoạt động săn bắt chim yến những năm gần đây có xu hướng gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Nhiều đối tượng sử dụng hệ thống loa dẫn dụ hiện đại và bố trí lưới tại các khu vực chim thường xuyên qua lại.

Sau khi bắt được chim, chúng được bán cho các đầu nậu hoặc các cơ sở có nhu cầu sử dụng chim sống để dẫn dụ đàn yến về nhà yến mới xây dựng. Một số cá thể khác bị đưa vào các quán ăn dưới nhiều tên gọi khác nhau nhằm tránh sự chú ý của cơ quan chức năng.

“Chúng tôi từng phát hiện nhiều trường hợp chim yến bị giết thịt hoặc bán phục vụ hoạt động phóng sinh. Có những đường dây thu mua với số lượng lớn, hoạt động khá chuyên nghiệp”, ông Ninh cho biết.

“Lâu đài tỷ đồng” vắng bóng chủ nhân

Ông Long cho biết sản lượng tổ yến tại cơ sở giảm từ 30 - 35% so với giai đoạn trước

Rời cánh đồng xã Ninh Hải, chúng tôi tìm đến một số nhà yến tại phường Bảo An, tỉnh Khánh Hòa - nơi nhiều chủ cơ sở đang đối mặt với tình trạng suy giảm số lượng chim về cư trú. Tại cơ sở Yến sào Long Mai, ông Nguyễn Khánh Long dẫn chúng tôi lên tầng cao nhất của nhà yến.

Không gian bên trong được thiết kế đúng tiêu chuẩn với hệ thống giá tổ, âm thanh dẫn dụ và độ ẩm phù hợp cho chim sinh sống. Tuy nhiên, điều dễ nhận thấy là sự vắng lặng khác thường. Nếu như vài năm trước, nơi đây luôn vang lên tiếng chim ríu rít thì nay số lượng chim xuất hiện đã giảm đáng kể.

Ông Nguyễn Khánh Long nhặt một xác chim khô còn sót lại trên đoạn lưới vừa được tháo bỏ rồi trầm ngâm nói: “Mỗi con chim mất đi là một tổn thất rất lớn. Không chỉ mất một cá thể trưởng thành mà còn có thể kéo theo cả đàn chim non trong tổ. Những năm gần đây, số lượng chim định cư giảm rõ rệt”.

Theo ông Nguyễn Khánh Long, sản lượng tổ yến tại nhiều cơ sở tư nhân đã giảm từ 30 - 35% so với giai đoạn trước. Nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố như môi trường sống thay đổi, nguồn thức ăn tự nhiên suy giảm, biến đổi khí hậu và đặc biệt là tình trạng săn bắt trái phép. “Có những đàn chim bỏ đi nơi khác hoặc không quay trở lại sau mùa sinh sản. Chủ nhà yến đầu tư hàng tỷ đồng nhưng rất khó kiểm soát những tác động từ bên ngoài”, ông Long chia sẻ.

Không riêng ông Long, nhiều chủ nhà yến khác cũng đang chung tâm trạng lo lắng. Bà Trần Thị Lan (chủ một nhà yến tại phường Bảo An), cho biết: Gia đình đã đầu tư hơn 2,5 tỷ đồng để xây dựng cơ sở nuôi chim yến. Những năm đầu, đàn chim phát triển rất tốt. Mỗi chiều, hàng trăm cá thể bay kín bầu trời trước khi trở về tổ. Nhưng vài năm gần đây, số lượng chim giảm dần.

“Có những hôm sáng chim bay đi rất đông nhưng chiều trở về chỉ còn một phần. Nhìn những hàng tổ trống trên tường mà xót xa. Chúng tôi không biết bao nhiêu con đã chết ngoài đồng hay mắc vào những tấm lưới bẫy”, bà Lan chia sẻ.

Theo bà Trần Thị Lan, việc mất đi chim trưởng thành không chỉ ảnh hưởng đến sản lượng tổ yến hiện tại mà còn tác động trực tiếp đến khả năng tái tạo đàn trong tương lai. Nếu tình trạng săn bắt trái phép tiếp tục kéo dài, sẽ có nguy cơ làm suy giảm quần thể chim yến tại Khánh Hòa.