Lý do Bộ GD-ĐT đề xuất dừng cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ từ năm 2027

Chứng chỉ ngoại ngữ vẫn được sử dụng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển ĐH 2027.

Ngày 21-9, ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD-ĐT đã trả lời báo chí về đề xuất bỏ cộng điểm IELTS từ năm 2027 trong tuyển sinh đại học.

Nhiều phụ huynh, học sinh hiểu đề xuất này của Bộ GD-ĐT là “bỏ điểm cộng IELTS”, vậy có phải từ năm 2027, chứng chỉ ngoại ngữ và giải học sinh giỏi sẽ không còn giá trị trong tuyển sinh đại học?

Cách nói “bỏ IELTS” hoặc “không còn xét chứng chỉ ngoại ngữ” là không chính xác. Dự thảo không loại bỏ chứng chỉ ngoại ngữ khỏi tuyển sinh và cũng không phủ nhận thành tích học sinh giỏi.

Chứng chỉ ngoại ngữ vẫn được sử dụng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai; chứng minh yêu cầu ngoại ngữ đầu vào của chương trình đào tạo bằng tiếng nước ngoài; hoặc xét công nhận học phần, chuẩn đầu ra. Thí sinh đoạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn được xét tuyển thẳng nếu đáp ứng điều kiện của quy chế. Từ năm 2027, xét tuyển thẳng cũng không tính vào giới hạn ba phương thức của mỗi ngành.

Nội dung đề xuất thay đổi là không cộng thêm điểm ngoài thang đánh giá chính do từng trường tự quy định. Nguyên tắc là một năng lực phải được đánh giá đúng vị trí, ghi nhận một lần và theo cùng quy tắc đối với mọi thí sinh dự tuyển vào cùng một ngành.

Nếu ngoại ngữ là năng lực đầu vào cần thiết, cơ sở đào tạo phải đưa ngoại ngữ thành một hợp phần chính thức của phương thức xét tuyển. Ngược lại, nếu ngành chỉ xét Toán, Vật lý, Hóa học, việc cộng điểm chứng chỉ tiếng Anh sẽ đưa một tiêu chí không thuộc yêu cầu đầu vào vào để làm thay đổi thứ tự thí sinh. Trường hợp tổ hợp đã có môn tiếng Anh mà thí sinh lại tiếp tục được cộng điểm nhờ chứng chỉ tiếng Anh cũng phát sinh bất hợp lý: cùng một năng lực ngoại ngữ nhưng được ghi nhận hai lần.

Vì sao việc sử dụng chứng chỉ và điểm cộng lại cần được rà soát và kiểm soát chặt chẽ hơn vào thời điểm này, thưa ông?

Một ngành đào tạo phải có tiêu chí tuyển sinh thống nhất và điểm đầu vào giữa các phương thức phải tương đương. Từ năm 2023, Bộ đã yêu cầu quy đổi tương đương; năm 2026 tiếp tục khống chế điểm cộng tối đa 10% tổng điểm xét tuyển. Tuy nhiên, khi mỗi trường tự quy đổi và tự xác định điểm cộng, sự khác biệt vẫn rất lớn. Đề xuất bỏ điểm cộng là bước tiếp theo của lộ trình kiểm soát và chuẩn hóa.

Dữ liệu tuyển sinh năm 2026 cho thấy hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm (trên 35.900 thí sinh dùng IELTS). Riêng mức IELTS 6.0 phổ biến nhất với 8.318 thí sinh nhưng lại được các trường quy định thành 26 mức điểm cộng khác nhau. Ở nhóm ngành thuộc tốp 5% điểm chuẩn cao, hơn 30% người nhập học có điểm cộng; tỷ lệ này ở nhóm ngoài tốp 25% chỉ là 9,51%. Đặc biệt, trong ba phương thức không có cấu phần ngoại ngữ riêng, có tới 51,42% thí sinh có điểm cộng sở hữu điểm gốc thấp hơn mức trúng tuyển của ngành.

Thực tế hiện nay, nhiều ngành điểm chuẩn khoảng 28 nhưng cho cộng tới 1,5 điểm, khiến hàng nghìn thí sinh đạt 26,5 - 28 điểm gốc vẫn không trúng tuyển chỉ vì không có điều kiện thi chứng chỉ đắt đỏ. Công bằng trong tuyển sinh không phải là chia đều lợi thế, mà là bảo đảm thí sinh cùng dự tuyển vào một ngành được đánh giá bằng cùng tiêu chí. Tự chủ tuyển sinh phải đi cùng trách nhiệm giải trình, không thể hợp thức hóa tiêu chí làm sai lệch cạnh tranh bình đẳng.

Nhiều phụ huynh lo lắng học sinh đã đầu tư nhiều thời gian, chi phí sẽ bị thiệt thòi, thậm chí làm giảm động lực học tiếng Anh. Bộ nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

Chúng tôi chia sẻ với tâm lý của phụ huynh và học sinh. Tuy nhiên, cần khẳng định quyền sử dụng chứng chỉ để chứng minh năng lực và giá trị của việc học tiếng Anh hoàn toàn không mất đi. Nếu ngành học cần ngoại ngữ, chứng chỉ vẫn được quy đổi thay thế môn thi hoặc xác nhận điều kiện đầu vào. Tiếng Anh là cần thiết cho quá trình học đại học và nghề nghiệp sau này, hoàn toàn không lãng phí.

Không nên đồng nhất “không được cộng điểm” với “học ngoại ngữ không còn giá trị”. Nếu chứng chỉ chủ yếu được theo đuổi để lấy lợi thế điểm số, việc học dễ chuyển từ phát triển năng lực sang luyện thi để đạt mốc điểm. Chính sách mới đưa động lực học tập trở lại đúng mục tiêu: học thật, sử dụng được và tạo lợi thế lâu dài.

Tuyển sinh đại học là quá trình lựa chọn đúng người học cho đúng ngành học trên cơ sở năng lực thực chất. Dự thảo không loại bỏ chứng chỉ, không hạ thấp thành tích học sinh giỏi, mà đưa mọi thí sinh dự tuyển vào cùng một ngành về một thước đo công bằng, minh bạch và có thể kiểm chứng.