Lý do khiến Mỹ bất ngờ 'đảo chiều' về kế hoạch giải phóng dầu khẩn cấp
Chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhanh chóng thay đổi lập trường về việc can thiệp thị trường dầu mỏ thông qua giải phóng dự trữ dầu khẩn cấp, đồng thời thúc đẩy các đồng minh tham gia động thái này chỉ trong vòng vài giờ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trong bài phát biểu về chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, tại Washington DC. Ảnh: ANI/TTXVN
Theo Tạp chí Phố Wall (WSJ), sự thay đổi trên đã khiến nhiều đồng minh của Mỹ bất ngờ, khi Washington chuyển từ quan điểm phản đối một đợt can thiệp quy mô lớn vào thị trường dầu mỏ sang tích cực vận động các đối tác thực hiện biện pháp này.
Căng thẳng trên thị trường dầu mỏ toàn cầu dường như phần nào dịu bớt trong ngày 10/3, trong bối cảnh các chính phủ phương Tây và các nước đồng minh thảo luận khả năng giải phóng một lượng lớn dầu dự trữ khẩn cấp nhằm ổn định giá năng lượng. Tổng thống Trump cho rằng cuộc chiến với Iran có thể sớm kết thúc, trong khi một số quốc gia châu Âu đặt câu hỏi liệu các chính phủ có nên can thiệp vào thị trường dầu mỏ hay không.
Theo các quan chức liên quan, sáng 10/3, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã thông báo với các đối tác trong Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) rằng Nhà Trắng cho rằng việc can thiệp quy mô lớn vào thị trường dầu mỏ là chưa cần thiết, do giá dầu gần đây đã giảm xuống dưới mức 90 USD/thùng.
Tuy nhiên, chưa đầy hai giờ sau, các quan chức Mỹ đã đảo ngược lập trường trước đó và kêu gọi các đối tác tiến hành một đợt xả dầu quy mô lớn. Ngày 12/3, chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố sẽ giải phóng khoảng 172 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược. Một quan chức cấp cao cho biết sự thay đổi quyết định này xuất phát từ việc Tổng thống Trump điều chỉnh quan điểm sau khi tham khảo ý kiến các cố vấn.
Theo quan chức này, lập trường ban đầu của Bộ trưởng Wright phản ánh quan điểm của Tổng thống Trump vào thời điểm đầu ngày. Tuy nhiên, sau khi được các cố vấn cho rằng việc giải phóng dự trữ dầu có thể giúp kiềm chế biến động giá năng lượng, Tổng thống Trump đã yêu cầu Bộ trưởng Wright thúc đẩy các đối tác phối hợp can thiệp thị trường.
Sau sự thay đổi lập trường của Washington, 32 quốc gia thành viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã nhất trí giải phóng lượng dầu dự trữ khẩn cấp lớn nhất trong lịch sử của tổ chức này. Quyết định được đưa ra trong thời gian ngắn hơn so với thông lệ của IEA, vốn thường dành khoảng 48 giờ để các nước thành viên xem xét các đề xuất liên quan.
Tổng lượng dầu dự kiến được giải phóng khoảng 400 triệu thùng, cao hơn gấp đôi so với các đợt xả dầu trước đây. Động thái này diễn ra trong bối cảnh kho dự trữ dầu chiến lược của Mỹ hiện chỉ đạt khoảng 60% công suất, dù Tổng thống Trump từng cam kết sẽ bổ sung đầy đủ lượng dự trữ này.
Việc giải phóng dự trữ dầu chủ yếu xuất phát từ lo ngại trong chính quyền Mỹ rằng Eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng tại Vịnh Ba Tư cung cấp khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu, có thể bị đóng cửa trong nhiều tuần hoặc lâu hơn.
Ban đầu, một số quốc gia thành viên IEA tỏ ra thận trọng với đề xuất trên, cho rằng một đợt can thiệp quy mô lớn có thể không giúp giảm giá dầu đáng kể nếu tuyến vận chuyển này vẫn bị gián đoạn. Tuy nhiên, sau đó các nước đã đồng ý với đề xuất của Mỹ nhằm tránh nguy cơ thị trường năng lượng biến động mạnh hơn.
Theo WSJ, sự thay đổi nhanh chóng trong lập trường can thiệp thị trường cũng phản ánh những thách thức trong quá trình ra quyết định của chính quyền Tổng thống Trump trong bối cảnh căng thẳng với Iran.
Ông Arnab Datta, Giám đốc điều hành phụ trách chính sách tại tổ chức nghiên cứu Employ America, cho rằng các biện pháp chuẩn bị cho những tác động đối với thị trường năng lượng dường như chưa được xây dựng đầy đủ.
Trong khi đó, một số chuyên gia bày tỏ hoài nghi về khả năng việc giải phóng 400 triệu thùng dầu có thể duy trì giá dầu dưới ngưỡng 100 USD/thùng. Theo các quan chức, lượng dầu này tương đương khoảng 20 ngày vận chuyển qua Eo biển Hormuz.
Thông tin chi tiết về kế hoạch giải phóng dự trữ dầu vẫn còn hạn chế và tốc độ đưa dầu ra thị trường sẽ quyết định mức độ tác động đến giá năng lượng. IEA cho biết sẽ công bố thêm chi tiết trong thời gian tới.
Giá dầu thế giới đã tăng hơn 5% trong ngày 11/3, trong đó phần lớn mức tăng diễn ra sau khi WSJ đưa tin về kế hoạch can thiệp thị trường quy mô lớn của IEA.
Ông Hamad Hussain, nhà kinh tế tại công ty nghiên cứu Capital Economics ở London, nhận định rằng tốc độ các nước thành viên IEA có thể cung cấp dầu dự trữ ra thị trường khó có thể ngay lập tức bù đắp sự thiếu hụt nguồn cung tại Trung Đông, ngay cả khi xung đột sớm kết thúc.
Theo kế hoạch, Mỹ sẽ cung cấp phần lớn lượng dầu được giải phóng, với hơn 170 triệu thùng trong tổng số 400 triệu thùng. Nếu toàn bộ số dầu này được đưa ra thị trường, lượng dầu trong kho dự trữ chiến lược của Mỹ có thể giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2008.
Các nguồn tin cho biết việc Iran đe dọa đóng cửa Eo biển Hormuz đã làm thay đổi đáng kể các tính toán liên quan đến khả năng can thiệp thị trường dầu mỏ. Các quan chức đã phải nhanh chóng đưa ra biện pháp ứng phó với nguy cơ cú sốc kinh tế, dù trước đó chưa có sự chuẩn bị đầy đủ về ngoại giao hoặc tham vấn các đồng minh chủ chốt.
Một số quốc gia thành viên, trong đó có Đức, nền kinh tế lớn nhất châu Âu, ban đầu tỏ ra do dự đối với đề xuất xả dầu quy mô lớn. Tuy nhiên, các nước châu Á như Nhật Bản, vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn dầu nhập khẩu từ khu vực Vùng Vịnh, đã ủng hộ kế hoạch này.
Quy mô của kế hoạch hiện nay vượt xa đợt giải phóng dầu toàn cầu trước đó với 182 triệu thùng được triển khai sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát năm 2022.
Theo một bộ trưởng năng lượng châu Âu, Nhật Bản dự kiến giải phóng khoảng 30,5 triệu thùng dầu, Canada 23,6 triệu thùng, Đức 19,5 triệu thùng và Pháp khoảng 14,5 triệu thùng. Các quốc gia thành viên khác của IEA sẽ đóng góp khối lượng nhỏ hơn.
Trong quá trình thảo luận, nhiều bộ trưởng năng lượng đã làm việc suốt đêm để trao đổi với các đối tác và tham khảo ý kiến chuyên gia trong lĩnh vực năng lượng. Một số nhà phân tích cảnh báo việc sử dụng các biện pháp can thiệp mạnh ngay từ giai đoạn đầu có thể gửi tín hiệu tiêu cực tới thị trường.
Tuy nhiên, cuối cùng các chính phủ đã thống nhất triển khai kế hoạch nhằm tránh những dấu hiệu bất đồng có thể làm gia tăng biến động trên thị trường năng lượng. Theo các quan chức, lượng dầu dự trữ này sẽ được đưa ra thị trường dần trong vài tháng tới nhằm giảm thiểu tác động đối với nguồn cung và giá cả.
