Lý do không xử lý hình sự 4 tiếp viên xách hành lý trong có tuýp kem chứa ma túy?

Tiếp viên bị lợi dụng vận chuyển ma túy

Từ vụ việc, nhiều ý kiến đặt ra về ranh giới pháp lý trong tội “Vận chuyển trái phép chất ma túy”, đặc biệt là yếu tố lỗi cố ý trong cấu thành tội phạm.

Trong chuyên án VN10 liên quan 4 tiếp viên hàng không xách ma túy từ Pháp về Việt Nam, cơ quan tiến hành tố tụng tại TP Hồ Chí Minh vừa xác định, 4 nữ tiếp viên hàng không chỉ bị lợi dụng vận chuyển ma túy từ Pháp về Việt Nam.

Trong vali hành lý của 4 nữ tiếp viên trên chuyến bay VN10 có nhiều tuýp kem đánh răng bất thường. Ảnh: Hải quan TP Hồ Chí Minh

Cụ thể, ngày 16-3-2023, Chi cục Hải quan sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất qua công tác soi chiếu phát hiện trong vali hành lý của 4 nữ tiếp viên trên chuyến bay VN10 có nhiều tuýp kem đánh răng bất thường, nên đã thông báo cho Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Bộ Công an và Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an TP Hồ Chí Minh.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện trong các vali có tổng cộng 327 tuýp kem đánh răng chưa mở nắp, mỗi tuýp được đựng trong một hộp riêng, trong đó có 157 tuýp chứa tổng cộng 2.973,37 gam ma túy loại Ketamine và 8.312 gam ma túy loại MDMA.

Ngày 17-3-2023, Chi cục Hải quan sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất chuyển hồ sơ vụ việc cho Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hồ Chí Minh thụ lý điều tra theo thẩm quyền. Sau khi tiếp nhận, cơ quan điều tra đã xác minh, ra quyết định khởi tố vụ án vận chuyển trái phép chất ma túy và xác lập chuyên án truy xét mang bí số VN10 để mở rộng điều tra các đường dây, băng nhóm liên quan.

Qua truy xét, ngày 3-4-2023, Cơ quan Công an xác định, 4 nữ tiếp viên hàng không bị lợi dụng vận chuyển ma túy từ Pháp về Việt Nam. Đồng thời, cơ quan chức năng làm rõ đối tượng Hữu Sơn chính là Hà Danh Nậm, đang bị truy nã, đã vận chuyển trót lọt 6 chuyến hàng chứa ma túy tổng hợp được cất giấu trong các tuýp kem đánh răng, hộp thực phẩm chức năng, lợi dụng người Việt Nam học tập, định cư tại Pháp nhận gom hàng và vận chuyển về Việt Nam qua sân bay quốc tế Nội Bài.

Các chuyến hàng của Hà Danh Nậm được tập trung về một đầu mối tại tỉnh Đồng Nai do Hoàng Sỹ Thắng tiếp nhận, sau đó tách lẻ và phân phối cho các đầu mối tiêu thụ.

Đối với 4 nữ tiếp viên hàng không, đây là lần đầu được phân công bay chặng Việt Nam - Pháp. Các tiếp viên đồng ý vận chuyển 60kg hàng hóa tiêu dùng từ Pháp về Việt Nam để hưởng tiền công 6,5 euro mỗi kg, tương đương khoảng 169.000 đồng.

Các tiếp viên không quen biết, không liên lạc và không giao dịch chuyển, nhận tiền với Hà Danh Nậm, Hoàng Sỹ Thắng và các bị can khác đã bị bắt giữ trước đó, nên không có căn cứ xử lý về tội "Vận chuyển trái phép chất ma túy".

Những tuýp kem đánh răng chứa ma túy trong hành lý của 4 tiếp viên. Ảnh: Hải quan TP Hồ Chí Minh

Không đủ yếu tố lỗi cố ý để cấu thành tội phạm

Từ vụ việc, nhiều ý kiến đặt ra câu hỏi vì sao 4 tiếp viên hàng không không bị xử lý hình sự về tội “Vận chuyển trái phép chất ma túy”?

Theo phân tích của luật sư Đỗ Thị Thanh Nhàn, Công ty Luật E&D, tội danh "Vận chuyển trái phép chất ma túy" được quy định tại Điều 250 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Điều 250 Bộ Luật này quy định: "Người nào vận chuyển trái phép chất ma túy mà không nhằm mục đích sản xuất, mua bán, tàng trữ trái phép chất ma túy thuộc một trong các trường hợp luật định thì bị xử lý hình sự với các mức hình phạt tương ứng".

Luật sư cho biết, để cấu thành tội “Vận chuyển trái phép chất ma túy”, cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh được yếu tố lỗi cố ý của người thực hiện hành vi, bao gồm lỗi cố ý trực tiếp hoặc lỗi cố ý gián tiếp.

Cụ thể, người bị coi là phạm tội khi có một trong các dấu hiệu: biết rõ hàng hóa là ma túy nhưng vẫn vận chuyển để nhận lợi ích; không biết chắc chắn nhưng nhận thấy dấu hiệu bất thường mà vẫn chấp nhận rủi ro; hoặc có hành vi tiêu hủy chứng cứ khi bị kiểm tra.

Bên cạnh đó, theo nguyên tắc suy đoán vô tội và quy định về “Sự kiện bất ngờ” tại Điều 20 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, người thực hiện hành vi không phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không biết và không buộc phải biết hậu quả của hành vi, trong trường hợp này là việc hàng hóa chứa ma túy.

Luật sư Đỗ Thị Thanh Nhàn phân tích, các nữ tiếp viên sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thỏa mãn các điều kiện như không biết và không thể biết hàng hóa chứa ma túy do được cất giấu tinh vi; hàng hóa được đóng gói nguyên vẹn, không có dấu hiệu bất thường; có thái độ hợp tác, khai báo trung thực; không có biểu hiện gian dối khi qua cửa khẩu; và không có chứng cứ chứng minh mối liên hệ với đường dây tội phạm.

Đối chiếu với vụ án VN10, cơ quan chức năng xác định ma túy được giấu trong các tuýp kem đánh răng đóng gói nguyên vẹn, không thể phát hiện bằng cảm quan thông thường. Tiền công vận chuyển phù hợp với mức chi trả đối với hàng hóa tiêu dùng thông thường, không có dấu hiệu bất thường. Đồng thời, quá trình điều tra mở rộng đã làm rõ đường dây tội phạm do Hà Danh Nậm cầm đầu với thủ đoạn lợi dụng người vận chuyển thay vì thuê người vận chuyển ma túy.

Do đó, trong trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng không chứng minh được 4 nữ tiếp viên biết số hàng hóa được thuê vận chuyển là ma túy thì không đủ các yếu tố cấu thành tội "Vận chuyển trái phép chất ma túy", thiếu yếu tố “lỗi cố ý” – mặt chủ quan trong cấu thành tội phạm.