Lý do nhiều công nghệ Việt tiềm năng mãi dừng bước ở khâu thử nghiệm

Tại một sự kiện về đổi mới sáng tạo mới đây, ông Edward Lim, Giám đốc Quốc gia NUSX thuộc Đại học Quốc gia Singapore chỉ ra một thay đổi căn bản đang diễn ra tại đảo quốc này:

"Trước đây, khi vận hành các trung tâm đổi mới sáng tạo, chúng tôi tập trung nhiều vào số lượng sự kiện tổ chức hoặc startup được kết nối. Sau đó, chúng tôi chuyển sang đo lường kết quả đầu ra, như số vốn huy động được và các thỏa thuận thương mại giúp startup tiếp cận thị trường quốc tế”.

Theo ông, hiệu quả của hoạt động đổi mới sáng tạo cần được đánh giá bằng kết quả thực tế, thay vì chỉ dựa trên số lượng chương trình hay dự án được hỗ trợ.

Đây cũng là bài toán của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam. Nhiều nghiên cứu đã tạo ra sản phẩm mẫu có tiềm năng, nhưng không thể tiến tới sản xuất hàng loạt do thiếu máy móc, nguồn cung ứng, vốn và đầu ra.

Khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thị trường khiến nhiều dự án khó phát triển sau giai đoạn thử nghiệm.

Ông Edward Lim, Giám đốc Quốc gia NUSX và ông Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ tịch Tập đoàn CNCTech tại một sự kiện đổi mới sáng tạo. Ảnh: Hoàn Phan

Ông Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ tịch Tập đoàn CNCTech, đơn vị đang xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ đến 35 quốc gia, trong đó có nhiều khách hàng bán dẫn, hàng không vũ trụ, ô tô, cho rằng doanh nghiệp cần tham gia sớm hơn vào quá trình này, thay vì chỉ tiếp nhận hoặc mua lại giải pháp khi nghiên cứu đã hoàn tất.

"Nhà nước có nhiều chính sách hỗ trợ ý tưởng, nghiên cứu và làm ra sản phẩm mẫu. Nhưng khâu quan trọng tiếp theo là làm thế nào để sản xuất hàng loạt và đi ra thị trường? Đấy là vai trò của doanh nghiệp", ông Kiên nói.

Để làm được, theo lãnh đạo CNCTech, không chỉ cần đến hạ tầng sản xuất, dây chuyền máy móc, phòng lab chế tạo mẫu thử nghiệm mà còn phải có nền tảng nhà cung cấp, nền tảng phân phối, thương mại hóa. Cuối cùng là câu chuyện tiêu chuẩn quốc tế.

“Trong từng lĩnh vực đều có những tiêu chuẩn khác nhau. Các doanh nghiệp đã lăn lộn như chúng tôi có hiểu biết về tiêu chuẩn để định hướng cho các ý tưởng sáng tạo đi vào thực tiễn”, ông Kiên chia sẻ.

Đây là những nguồn lực mà một nhóm khởi nghiệp thường khó tự xây dựng trong thời gian ngắn.

Từ nhà máy đến thị trường quốc tế

CNCTech là một ví dụ về quá trình tích lũy năng lực sản xuất. Thành lập năm 2008 bởi 7 kỹ sư Đại học Bách khoa Hà Nội và một xưởng gia công phần mềm sản xuất có sự trợ giúp của máy tính (CAM) vỏn vẹn 20 m2, họ từng bước mở rộng sang lĩnh vực sản xuất công nghiệp và phát triển hạ tầng, cung cấp dịch vụ logistics.

Theo thông tin doanh nghiệp cung cấp, CNCTech hiện xuất khẩu linh kiện sang 35 quốc gia, tham gia chuỗi cung ứng các ngành bán dẫn, ô tô và hàng không vũ trụ.

Tập đoàn cũng vận hành hơn 650 ha khu công nghiệp xanh thông minh và phát triển trung tâm logistics quốc tế rộng 67 ha tại Bắc Giang.

Hệ thống hạ tầng này đến nay góp phần thu hút 1,2 tỷ USD vốn đầu tư trong nước và trực tiếp nước ngoài, chủ yếu vào lĩnh vực công nghệ cao.

Để thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường, ông Nguyễn Trung Kiên đề xuất tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, đơn vị nghiên cứu và doanh nghiệp sản xuất.

Theo đó, các ý tưởng công nghệ tiềm năng có thể được cơ quan quản lý, chẳng hạn Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) chọn lọc và kết nối trực tiếp với doanh nghiệp để thẩm định, chế tạo mẫu, hoàn thiện sản phẩm và tìm kiếm đầu ra.

Cách tiếp cận này đặt doanh nghiệp vào quá trình phát triển công nghệ từ sớm, giúp sản phẩm được đánh giá dựa trên nhu cầu thực tế, khả năng sản xuất và tiêu chuẩn của thị trường.

Thay vì chỉ dừng ở nghiệm thu đề tài hay tạo ra sản phẩm mẫu, mục tiêu cuối cùng là thương mại hóa thành công, tiến tới ký kết hợp đồng và xuất khẩu.

Khi doanh nghiệp tham gia từ khâu xác định nhu cầu đến hoàn thiện sản phẩm và kết nối khách hàng, đổi mới sáng tạo có thêm điều kiện chuyển hóa thành giá trị kinh tế, thay vì dừng lại ở kết quả nghiên cứu.