Lý giải nguyên nhân gây ngập ở khu dân cư ven cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu

Ngày 26/9, theo ghi nhận của PV, tình trạng ngập lụt kéo dài tại khu vực sông Buông, đoạn qua phường Phước Tân, TP Đồng Nai đang được các cơ quan chức năng rà soát toàn diện. 

Tình trạng ngập nặng đã xảy ra 2 đợt tại khu dân cư ở Phước Tân, Đồng Nai.

Trước đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đồng Nai có báo cáo nhanh về tình hình ngập lụt. Theo địa phương, một phần nguyên nhân có thể liên quan đến vị trí cống thoát nước qua đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu tại Km 1+950, khi hướng đặt cống lệch so với dòng chảy hiện hữu.

Địa phương cũng kiến nghị đơn vị thi công cao tốc tháo dỡ cầu sắt tạm tại tổ 9A1, nạo vét đất đá ở khu vực thượng lưu và hạ lưu cầu nhằm tạo thông thoáng cho dòng chảy.

Sau phản ánh về tình trạng ngập và các vấn đề liên quan công trình thoát nước của cao tốc, Ban QLDA đầu tư xây dựng công trình giao thông TP Đồng Nai đã báo cáo UBND thành phố về kết quả kiểm tra bước đầu.

Ngày 15/9, Ban QLDA phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND phường Phước Tân khảo sát thực tế tại cống ngang đường Km1+950 và cầu sông Buông Km 2+574.

Qua kiểm tra, đoạn sông Buông qua phường Phước Tân có dòng chảy quanh co, thay đổi liên tục và nằm ở phạm vi cuối nguồn trước khi đổ vào sông Đồng Nai. Khu dân cư tại đây thấp trũng so với các khu vực xung quanh. Lòng sông tại nhiều vị trí xuất hiện đất bồi lắng, cây cối xâm lấn, làm thu hẹp dòng chảy.

Đối với cống ngang cao tốc tại Km 1+950, tuyến cao tốc đoạn qua tổ 9B1, từ Km 1+580 đến Km 2+560, cách bờ phải sông Buông từ 30-200m.

Vị trí cống dưới cao tốc được cho là đặt lệch so với dòng chảy.

Tại Km 1+950, tuyến cắt qua một con suối nhỏ, là nơi tụ thủy của lưu vực qua khu dân cư. Trên cơ sở chuỗi số liệu thủy văn 35 năm, đơn vị tư vấn thiết kế bố trí cống hộp khẩu độ 3x2m tại vị trí này. Đây là điểm trũng nhất nơi tuyến cao tốc cắt qua suối.

Cống được đặt xiên góc 110° so với tuyến cao tốc, theo hướng dòng suối hiện hữu để thoát nước ra sông Buông.

Lưu vực riêng của cống có diện tích khoảng 0,39km², lưu lượng tính toán với tần suất 1% là 10m3/s, được tính với lượng mưa ngày lớn nhất 262mm. Khẩu độ cống được lựa chọn trên cơ sở lưu lượng này.

Tuy nhiên, Ban QLDA cho biết khả năng thoát nước thực tế của cống vẫn cần được tiếp tục kiểm tra, đánh giá.

Đối với cầu sắt tạm được phản ánh là yếu tố làm thu hẹp dòng chảy, hiện nhà thầu Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn vẫn sử dụng công trình này để phục vụ thi công một số hạng mục đường gom.

Cầu và phần mố có thể làm thu hẹp cục bộ mặt cắt thoát nước. Nhà thầu đã cam kết đến ngày 30/9/2026 tháo dỡ cầu tạm, thanh thải vật liệu liên quan đến mố cầu và hoàn trả hiện trạng sông Buông.

Khu dân cư nằm trong vùng trũng ven sông Buông.

Ban QLDA cho biết, vấn đề thoát nước tại khu phố Miễu, nay là Hương Phước, đã được các cơ quan chức năng kiểm tra nhiều lần từ năm 2025.

Theo hồ sơ được Ban QLDA dẫn lại, tình trạng ngập tại các tổ 9B1, 9A, 9B, 9C, khu phố Miễu và Hương Phước đã xảy ra nhiều năm, trước thời điểm triển khai cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu.

Trận lũ năm 2008 khiến khu dân cư ngập sâu khoảng 1,5-2m. Các năm 2016, 2019 và 2022 tiếp tục xảy ra ngập. Đến tháng 10/2024, nước sông Buông tràn bờ, nhiều khu vực ngập sâu từ 1-1,7m, thời gian kéo dài đến 48 giờ.

Một trong những nguyên nhân gây ngập được xác định bước đầu là sông Buông bị bồi lấp, lòng sông nông, dòng chảy thu hẹp, không bảo đảm khả năng tiêu thoát nước.

Ở phía thượng lưu, khu vực mỏ đá Tân Cang 7, lòng sông được ghi nhận nông, đất bồi lắng và cây cối xâm lấn gây cản trở dòng chảy. Trong khi đó, tại hạ lưu khu vực QL51, dòng chảy bị thu hẹp khiến khả năng tiêu thoát giảm, có thể dềnh ngược vào khu dân cư.

Nước từ thượng lưu tràn bờ kết hợp với dòng nước dềnh từ hạ lưu khiến tình trạng ngập trở nên nghiêm trọng hơn.

Đoạn sông Buông đi ngang qua khu dân cư tại phường Phước Tân, TP Đồng Nai.

Ngoài các yếu tố trên, khu dân cư nằm trong vùng trũng thấp của lưu vực, cao độ tự nhiên khoảng +4,0 - +4,5m. Mật độ xây dựng tăng do đô thị hóa, sông suối bị lấn chiếm và hệ thống thoát nước nội khu chưa hoàn chỉnh cũng góp phần làm gia tăng mức độ ảnh hưởng.

Riêng đối với mức độ ảnh hưởng của cống Km 1+950 đến khả năng tiêu thoát lũ cục bộ, Ban QLDA sẽ tiếp tục khảo sát, thu thập số liệu thủy lực, thủy văn thực tế, kết hợp địa hình hiện trạng để tính toán cụ thể và đề xuất giải pháp nếu xác định có ảnh hưởng.

Đơn vị này kết luận bước đầu các hạng mục công trình được thi công theo hồ sơ đã được cấp có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt.

Trước mắt, Ban QLDA đề nghị nhà thầu thi công gói thầu số 18 tháo dỡ cầu tạm Bailey, thanh thải toàn bộ vật liệu tại mố cầu và hoàn trả hiện trạng lòng sông Buông chậm nhất ngày 30/9/2026.

Đồng thời, đơn vị sẽ tổ chức đo đạc, đo vẽ mặt cắt thoát nước trước và sau tuyến cao tốc; đánh giá khả năng thoát nước thực tế của cống Km 1+950 so với lưu lượng để có phương án xử lý cụ thể nếu phát hiện ảnh hưởng.

Về lâu dài, phương án được đưa ra là cải tạo, nạo vét và mở rộng tuyến sông Buông nhằm nâng khả năng tiêu thoát nước cho toàn lưu vực. Trong đó, dự kiến cải tạo, mở rộng sông Buông đoạn từ Km 63+700 đến Km 70+590, chiều dài 6.890m; xây dựng mới, cải tạo rạch Bà Bướm với tổng chiều dài khoảng 2.930m.

Tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 4.374 tỷ đồng, thuộc dự án nhóm A.

Ban QLDA cũng kiến nghị UBND TP Đồng Nai giao cơ quan chuyên môn chủ trì kiểm tra liên ngành để làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm liên quan đến tình trạng ngập.