Ly hôn thời kinh tế số: Bài cuối - Pháp luật phân chia tài sản ra sao?

Tranh chấp tài sản số ngày càng gia tăng

Sự phát triển của kinh tế số đang làm thay đổi cách thức tạo ra tài sản trong nhiều gia đình. Không chỉ nhà đất hay tiền gửi ngân hàng, những tài sản tồn tại trên môi trường mạng như fanpage bán hàng, gian hàng trên sàn thương mại điện tử hay dữ liệu khách hàng cũng có thể mang lại nguồn thu nhập đáng kể.

Trong nhiều trường hợp, hoạt động kinh doanh online được gây dựng trong nhiều năm, với lượng khách hàng ổn định và doanh thu đều đặn. Tuy nhiên, các tài sản này lại gắn với tài khoản trên các nền tảng số và không phải lúc nào cũng đứng tên người trực tiếp kinh doanh Khi hôn nhân xảy ra mâu thuẫn và dẫn tới ly hôn, việc xác định quyền đối với những tài sản này có thể trở thành vấn đề tranh chấp.

Theo Luật sư Nguyễn Thị Thu Hoài, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, trong thực tiễn giải quyết các vụ việc hôn nhân gia đình gần đây, tranh chấp liên quan đến tài sản hình thành từ kinh doanh online đang xuất hiện ngày càng nhiều. "Nhiều phụ nữ trực tiếp bán hàng, livestream, chăm sóc khách hàng và xây dựng thương hiệu cá nhân trên mạng xã hội. Tuy nhiên tài khoản kinh doanh lại đứng tên chồng hoặc người khác. Khi xảy ra tranh chấp, việc xác định quyền đối với tài sản này không hề đơn giản", luật sư Hoài cho biết.

Luật sư Nguyễn Thị Thu Hoài, Đoàn Luật sư TP Hà Nội

Theo bà Hoài , khó khăn đầu tiên là việc chứng minh nguồn gốc tài sản."Nhiều hoạt động kinh doanh online diễn ra theo hình thức tự phát, không có hợp đồng hay giấy tờ thể hiện quyền sở hữu. Nếu người trực tiếp kinh doanh không còn quyền truy cập tài khoản thì việc thu thập dữ liệu giao dịch hoặc doanh thu để làm chứng cứ trước tòa sẽ gặp nhiều trở ngại", bà nói.

Ngoài ra, việc định giá các tài sản trên môi trường mạng cũng không đơn giản. Giá trị của một fanpage bán hàng hay gian hàng thương mại điện tử có thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố như lượng người theo dõi, dữ liệu khách hàng, doanh thu và khả năng sinh lợi trong tương lai. "Những yếu tố này khiến việc định giá tài sản để phân chia khi ly hôn trở nên phức tạp hơn so với các tài sản truyền thống", luật sư Hoài nhận định.

Tài sản số khi ly hôn được phân chia thế nào?

Phân tích dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Thu Hoài cho rằng pháp luật hiện hành vẫn có cơ sở để xem xét các tranh chấp liên quan đến tài sản hình thành từ hoạt động kinh doanh online. Theo luật sư Hoài, Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định tài sản chung của vợ chồng bao gồm tài sản do vợ chồng tạo ra trong thời kỳ hôn nhân và các nguồn thu nhập từ lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh.

"Vì vậy, nếu hoạt động kinh doanh online được thực hiện trong thời kỳ hôn nhân thì nguồn thu từ hoạt động này về nguyên tắc vẫn có thể được xem xét là tài sản chung của vợ chồng, bất chấp việc tài khoản đứng tên ai", luật sư Hoài phân tích.

Bên cạnh đó, bà Hoài cho biết các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về tài sản và quyền tài sản cũng có thể được áp dụng đối với những tài sản tồn tại trên môi trường số. "Trong một số trường hợp, quyền quản trị hoặc quyền khai thác một tài khoản kinh doanh trên nền tảng số có thể được coi là một dạng quyền tài sản nếu nó mang lại giá trị kinh tế", luật sư Hoài nói.

Theo luật sư, khi giải quyết ly hôn, tòa án sẽ xem xét việc phân chia những tài sản này trong tổng thể khối tài sản chung của vợ chồng. "Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định việc chia tài sản chung khi ly hôn phải căn cứ vào nhiều yếu tố như hoàn cảnh của gia đình, công sức đóng góp của mỗi bên trong việc tạo lập tài sản và lợi ích chính đáng của mỗi bên sau khi ly hôn", bà Hoài phân tích.

Do đó, trong các tranh chấp liên quan đến tài khoản kinh doanh online, tòa án thường phải đánh giá tổng thể quá trình tạo lập và vận hành hoạt động kinh doanh. "Việc phân chia tài sản không chỉ dựa vào việc tài khoản đứng tên ai mà còn phải xem xét quá trình tạo lập tài sản và công sức đóng góp của mỗi bên", luật sư Hoài nói.

Theo Luật sư Hoài, những chứng cứ có thể được xem xét gồm dữ liệu đơn hàng, sao kê giao dịch, lịch sử trao đổi với khách hàng hoặc các thông tin thể hiện quá trình quản lý và vận hành gian hàng, fanpage bán hàng. Những dữ liệu này có thể giúp chứng minh vai trò và mức độ đóng góp của mỗi bên trong việc tạo lập tài sản.

Cũng theo luật sư, việc nhận diện và bảo vệ các tài sản hình thành từ hoạt động kinh doanh online là điều cần thiết. Việc chủ động quản lý tài khoản, lưu giữ dữ liệu giao dịch và các chứng cứ liên quan đến hoạt động kinh doanh không chỉ giúp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi của phụ nữ khi xảy ra tranh chấp.

Quang Chiến