Ma trận chữa 'bách bệnh' phản khoa học (Kỳ 4): Nguyễn Tiến Nam bị bắt và chiêu 'né' của Bơ thực vật

"Thần y" Nguyễn Tiến Nam bị bắt để điều tra tội lừa đảo

Công an TP Hà Nội đã bắt giữ ông Nguyễn Tiến Nam (SN 1958, trú tại xã Bình Minh, TP Hà Nội) - chủ cơ sở chữa bệnh bằng nước ở thôn Đìa, xã Bình Minh cùng 7 người liên quan để điều tra hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Theo cơ quan điều tra, từ năm 2018, dù không có chuyên môn hay giấy phép hành nghề khám chữa bệnh, ông Nguyễn Tiến Nam vẫn tự nhận có thể chữa "bách bệnh" bằng nước ion kiềm. Nhóm đối tượng sử dụng mạng xã hội đăng tải nhiều video quảng cáo chữa khỏi cả những bệnh nan y nhằm thu hút bệnh nhân.

Đối tượng Nguyễn Tiến Nam bị bắt giữ để điều tra hành vi lừa đảo gần 100 tỷ đồng.

Khi người bệnh đến cơ sở, ông Nam thu 200.000 đồng/người/ngày tiền "điều trị", người nhà đi cùng bị thu 100.000 đồng/ngày. Với người không đến trực tiếp, các đối tượng tư vấn mua máy lọc nước ion kiềm giá từ 3-40 triệu đồng. Bước đầu, cơ quan điều tra xác định số tiền giao dịch liên quan đến hoạt động lừa đảo lên tới gần 100 tỷ đồng.

Trước đó, Báo Sức khỏe và Đời sống đã có loạt bài về việc tự ý "mổ" u cho người dân đến cơ sở chữa bệnh bằng nước của ông Nguyễn Tiến Nam với nhiều dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng về quy định khám chữa bệnh, tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho người dân.

Hình ảnh một ca can thiệp khối u trên ngực cho nữ bệnh nhân tại cơ sở chữa bệnh bằng nước của ông Nguyễn Tiến Nam.

Trong Kỳ 3 của tuyến bài "Ma trận chữa 'bách bệnh' phản khoa học", Báo Sức khỏe và Đời sống cũng đã phản ánh việc trên TikTok xuất hiện tài khoản "Chữa bệnh bằng nước (Thiên y)" với hàng chục nghìn lượt theo dõi. Tài khoản này thường xuyên đăng tải video ghi lại cảnh người bệnh đến "điều trị bằng nước" tại cơ sở của ông Nguyễn Tiến Nam ở xã Bình Minh, Hà Nội.

Chiêu "né" luật của tài khoản Bơ thực vật

"Đây là trải nghiệm cá nhân, chỉ mang tính tham khảo, không kêu gọi hay ép buộc. Đây không phải là thuốc, không thay thế thuốc chữa bệnh hoặc các phương pháp điều trị y khoa" là dòng chữ xuất hiện trong nhiều video của Bơ thực vật" – tài khoản có hơn 918.000 lượt theo dõi, thường xuyên đăng tải nội dung về "tự chữa lành", "thải độc", uống chanh muối chữa "bách bệnh".

Thoạt nhìn, đây giống như một lời "miễn trừ trách nhiệm" nhằm tránh gây hiểu nhầm cho người xem. Tuy nhiên, phía sau những dòng chữ này lại là hàng loạt nội dung mang tính dẫn dắt, cổ súy cho các phương pháp chữa bệnh chưa được kiểm chứng khoa học, thậm chí phủ nhận vai trò của y học hiện đại.

Dòng chữ xuất hiện trong nhiều video của tài khoản mạng xã hội "Bơ thực vật".

Ghi nhận của phóng viên Báo Sức khỏe và Đời sống cho thấy, trong nhiều video đăng tải trên Facebook, tài khoản "Bơ thực vật" thường mở đầu bằng các câu chuyện như "từng bị bệnh nặng", "bệnh viện trả về", "thuốc Tây chỉ chữa phần ngọn"… trước khi dẫn dắt người xem đến các phương pháp "tự chữa lành", "thải độc tự nhiên", phơi nắng hay uống chanh muối để chữa bệnh.

Đáng chú ý, dù liên tục đưa ra nhiều phát ngôn gây tranh cãi liên quan đến các bệnh lý nghiêm trọng như ung thư, tiểu đường, tim mạch hay huyết áp, các video vẫn gắn kèm dòng chữ "trải nghiệm cá nhân", "chỉ mang tính tham khảo", "không ép buộc ai làm theo", "không thay thế điều trị y khoa"…

Động thái này xuất hiện sau khi Bộ Y tế đề xuất xử phạt từ 10 – 20 triệu đồng đối với hành vi phát tán thông tin sai lệch về khám chữa bệnh; đồng thời đề xuất mức phạt từ 20 – 30 triệu đồng với hành vi tạo dựng, lan truyền nội dung chưa được kiểm chứng hoặc xúi giục người bệnh từ bỏ điều trị.

Liên quan đến vấn đề này, luật sư Nguyễn Văn Nam – Đoàn luật sư TP Hà Nội cho rằng việc gắn dòng chữ "trải nghiệm cá nhân", "không thay thế thuốc chữa bệnh" không đồng nghĩa với việc được miễn trừ trách nhiệm pháp lý nếu nội dung video vẫn mang tính quảng bá, dẫn dắt hoặc cung cấp thông tin sai lệch về chữa bệnh.

Theo luật sư Nam, pháp luật hiện hành không chỉ xem xét câu chữ thể hiện bên ngoài mà còn đánh giá bản chất nội dung, mục đích truyền tải và tác động thực tế tới người xem.

Luật sư Nguyễn Văn Nam – Đoàn luật sư TP Hà Nội cho rằng việc gắn dòng chữ "trải nghiệm cá nhân", không đồng nghĩa với việc được miễn trừ trách nhiệm pháp lý.

"Nếu một cá nhân liên tục đăng tải video khẳng định một phương pháp có thể chữa ung thư, tiểu đường hay nhiều bệnh lý khác, kèm hình ảnh người bệnh 'khỏi bệnh', 'teo khối u', từ đó dẫn dắt người xem tin theo hoặc tìm đến sử dụng dịch vụ, mua sản phẩm thì vẫn có dấu hiệu quảng bá, tư vấn chữa bệnh trái quy định, dù có gắn dòng chữ 'trải nghiệm cá nhân'", luật sư Nam phân tích.

Theo luật sư Nam, Luật Khám bệnh, chữa bệnh nghiêm cấm hành vi cung cấp thông tin gian dối, sai sự thật hoặc quảng cáo vượt quá phạm vi chuyên môn trong hoạt động khám chữa bệnh. Đồng thời, Luật Quảng cáo cũng quy định nghiêm cấm quảng cáo gây hiểu nhầm về công dụng sản phẩm, dịch vụ đối với sức khỏe con người.

Đặc biệt, với các nội dung lan truyền trên mạng xã hội, nếu có dấu hiệu đưa thông tin sai sự thật, gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng hoặc xúi giục người bệnh từ bỏ điều trị chính thống, cơ quan chức năng hoàn toàn có thể xem xét xử lý hành chính, thậm chí xử lý hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Luật sư Nguyễn Văn Nam nhận định nguy hiểm lớn nhất của các video "trải nghiệm chữa bệnh" nằm ở việc đánh trúng tâm lý của người bệnh nặng, người già hoặc những người đang tuyệt vọng vì điều trị kéo dài.

"Họ không bán thuốc theo kiểu truyền thống mà bán niềm tin, bán hy vọng sống. Những video giàu cảm xúc, có người thật xuất hiện, có câu chuyện khỏi bệnh sẽ tạo hiệu ứng tâm lý rất mạnh, khiến nhiều người dễ mất khả năng phản biện", luật sư Nam nói.