'Ma trận' dòng tiền tại IPA: Hơn 3.500 tỷ đồng từ trái phiếu dùng sai phương án, tiền đi đâu?

“Núi nợ” trái phiếu của IPA

Tại Báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán 2025 của CTCP Tập đoàn Đầu tư I.P.A (Tập đoàn IPA, mã: IPA) cho thấy, tổng nguồn vốn của doanh nghiệp ở mức 11.233 tỷ đồng. Tổng nợ phải trả của IPA ở mức 6.331,6 tỷ đồng, trong đó riêng nợ vay ở mức hơn 6.000 tỷ đồng, tăng tới 59% so với đầu năm và chiếm hơn 50% nguồn vốn.

Thuyết minh cho thấy, IPA có 5.645 tỷ đồng dư nợ trái phiếu. Trong đó, dư nợ trái phiếu dài hạn của IPA là 5.319,8 tỷ đồng, còn phần vay dài hạn đến hạn trả trong vòng 12 tháng là 324,57 tỷ đồng.

Chi tiết các lô trái phiếu cho thấy IPA các lô trái phiếu của doanh nghiệp đều có lãi suất cố định 9,5%/năm và chủ yếu theo hình thức tín chấp, không có tài sản đảm bảo.

Vay nợ tài chính của IPA thời điểm cuối năm 2025.

Riêng năm 2024, IPA phát hành liên tiếp 5 lô trái phiếu trị giá hơn 3.298 tỷ đồng, chủ yếu kỳ hạn 5 năm, lãi suất cố định 9,5%.

Năm 2025, IPA tiếp tục huy động thêm 2.024 tỷ đồng trái phiếu qua hai đợt phát hành mới. Trong đó, ngày 18/11/2025, doanh nghiệp phát hành lô trái phiếu trị giá 1.416 tỷ đồng, kỳ hạn 5 năm, lãi suất 9,5%/năm, do Chứng khoán VietinBank làm đại lý phát hành.

Nguồn vốn thu được được sử dụng để triển khai chương trình đầu tư thông qua mua cổ phần phát hành thêm cho cổ đông hiện hữu của IPAF, qua đó gia tăng sở hữu tại các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bảo hiểm và chứng khoán.

Tiếp đó, ngày 30/12/2025, IPA phát hành thêm lô trái phiếu trị giá 608 tỷ đồng, cũng có kỳ hạn 5 năm và lãi suất 9,5%/năm. Theo thuyết minh báo cáo tài chính, số tiền huy động từ lô này được định hướng đầu tư vào các dự án thuộc lĩnh vực du lịch, kinh doanh khách sạn và nghỉ dưỡng.

Bên cạnh đó, tháng 8/2025 CTCP Năng lượng Bắc Hà (công ty con của IPA) phát hành lô trái phiếu trị giá 325 tỷ đồng, lãi suất 9,5% nhằm cơ cấu lại nợ trái phiếu.

IPA sử dụng hơn 3.500 tỷ đồng trái phiếu không đúng phương án

Mới đây, Thanh tra Chính phủ đã ban hành văn bản số 392/TP-TTCP thông báo kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách pháp luật về phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ và sử dụng nguồn tiền từ phát hành TPDN riêng lẻ.

Trong số các doanh nghiệp được thanh tra, Thanh tra Chính phủ đã nêu rõ các vi phạm trong hoạt động phát hành và sử dụng vốn trái phiếu tại IPA. Doanh nghiệp được xác định có nhiều tồn tại,hạn chế, khuyết điểm, vi phạm liên quan đến việc phát hành và sử dụng nguồn vốn huy động từ trái phiếu.

Thanh tra Chính phủ kết luận IPA sử dụng hơn 3.500 tỷ đồng từ trái phiếu sai mục đích

Cụ thể, hoạt động phát hành và chào bán trái phiếu của IPA chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định. Doanh nghiệp cũng công bố thông tin chưa đầy đủ, trong đó thiếu các nội dung quan trọng như mục đích phát hành cụ thể, thời điểm giải ngân nguồn vốn, ngày dự kiến phát hành cũng như thông tin chi tiết về tài sản bảo đảm.

IPA còn nằm trong danh sách 19 tổ chức phát hành chậm công bố thông tin định kỳ về báo cáo tài chính, tình hình sử dụng tiền thu được từ trái phiếu, tình hình thanh toán gốc và lãi trái phiếu cũng như việc thực hiện các cam kết đối với nhà đầu tư.

Về sử dụng nguồn tiền từ trái phiếu doanh nghiệp, IPA đã sử dụng số tiền thu được từ một số mã trái phiếu không đúng với phương án phê duyệt, công bố thông tin không đúng quy định. Cụ thể, doanh nghiệp này đã sử dụng gần 3.574 tỷ đồng tiền thu từ một số lô trái phiếu không đúng với phương án phát hành đã được phê duyệt, không đúng nội dung đã công bố hoặc chưa phù hợp với quy định pháp luật.

Dòng tiền trái phiếu nghìn tỷ của IPA đi về đâu?

Thay vì phục vụ các mục đích kinh doanh đã cam kết với nhà đầu tư, dòng tiền từ trái phiếu của IPA dường như đã rơi vào một vòng xoáy luẩn quẩn. Theo dòng chảy của hàng nghìn tỷ đồng, điểm đến cuối cùng của nhiều lô trái phiếu thường là CTCP Dịch vụ DStation (trước đây là Trustlink) - một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái của IPA.

Theo các tài liệu thanh tra trước đó của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, phần lớn số tiền huy động từ trái phiếu của IPA được sử dụng để cho CTCP Dịch vụ và Đầu tư Trustlink vay.

Hoạt động cho vay nói trên cũng là một trong những căn cứ khiến IPA bị xử phạt hành chính 137,5 triệu đồng trong tổng số 400 triệu đồng tiền phạt liên quan đến nhiều vi phạm. Theo cơ quan quản lý, Trustlink đồng thời là cổ đông của IPA, căn cứ danh sách cổ đông do Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam chốt tại các thời điểm 29/4/2022, 8/5/2023 và 23/5/2024.

Dữ liệu tài chính cho thấy trái phiếu riêng lẻ giữ vai trò đáng kể trong cơ cấu nợ của IPA. Cuối năm 2020, dư nợ trái phiếu ngắn và dài hạn chiếm khoảng 41% tổng nợ phải trả. Những năm tiếp theo, tỷ lệ này dao động từ 48,2% đến 75%, trước khi tăng lên hơn 88% vào cuối năm 2025. Khi đó, dư nợ trái phiếu của IPA cùng công ty con đạt trên 5.600 tỷ đồng.

Trong giai đoạn 2020-2024, doanh nghiệp đã huy động tổng cộng 6.048 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ qua 21 đợt phát hành. Riêng số vốn huy động trong giai đoạn 2020-2022, phần lớn được ghi nhận đã chuyển cho Trustlink vay.

Theo nội dung thanh tra, toàn bộ các lô trái phiếu phát hành trong giai đoạn 2020-2022 đều bị xác định sử dụng không đúng mục đích.

Cụ thể, với các lô trái phiếu IPA202002, IPA202003, IPA202004, IPA202005, IPA202006 và IPA202007, tổng giá trị 300 tỷ đồng, phát hành từ ngày 29/7/2020 đến 14/8/2020, IPA đã dùng toàn bộ số tiền thu được để cho Trustlink vay với lãi suất 11%/năm.

Sau khi tất toán các khoản vay này, doanh nghiệp tiếp tục sử dụng 207 tỷ đồng để hợp tác đầu tư với Công ty Galaxy Land, đồng thời chi 128,68 tỷ đồng đặt cọc và thanh toán tiền mua cổ phần tại CTCP Đầu tư và Phát triển Nam Cần Thơ từ CTCP Tập đoàn CEO.

Ở nhóm trái phiếu IPA202008, IPA202009, IPA2020010 và IPA202011, tổng giá trị 200 tỷ đồng, kỳ hạn 2 năm, lãi suất cố định 10,5%/năm, số tiền huy động tiếp tục được cho Trustlink vay. Sau khi thu hồi vốn, IPA chuyển 300 tỷ đồng góp vốn vào CTCP Đầu tư và Phát triển Nam Cần Thơ.

Đối với lô IPAH2124001 phát hành ngày 30/3/2021, giá trị 300 tỷ đồng, kỳ hạn 3 năm, lãi suất 10,5%/năm, toàn bộ nguồn vốn cũng được chuyển sang Trustlink thông qua các hợp đồng vay.

Ngoài ra, IPA còn sử dụng một phần hoặc toàn bộ số tiền từ các lô trái phiếu khác để cho Trustlink vay, gồm: IPAH2124002 trị giá 1.000 tỷ đồng (phát hành ngày 15/11/2021, kỳ hạn 3 năm, lãi suất 9,5%/năm); IPAH2124003 trị giá 1.000 tỷ đồng (phát hành ngày 20/12/2021, kỳ hạn 3 năm, lãi suất 9,5%/năm); và IPAH2225001 trị giá 1.000 tỷ đồng (phát hành ngày 25/2/2022, kỳ hạn 3 năm, lãi suất 9,5%/năm).

Đáng chú ý, trái chủ của cả ba lô trái phiếu quy mô lớn nêu trên là VNDirect, doanh nghiệp chủ chốt trong hệ sinh thái IPA.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán năm 2025, Trustlink (CTCP Dịch vụ DStation) là công ty con gián tiếp của IPA với tỷ lệ lợi ích 73,22% và tỷ lệ quyền biểu quyết 80,02%.

Báo cáo tài chính cũng cho thấy, cuối năm IPA ghi nhận khoản cho vay ngắn hạn đối với Trustlink gần 632,7 tỷ đồng. Thuyết minh cho thấy, đây là các khoản vay có thời hạn không quá 12 tháng, lãi suất dao động từ 3,5% đến 10%/năm và được bảo đảm bằng các quyền tài sản cũng như tài sản hình thành từ khoản vay.

Nhìn từ những dự án chậm tiến độ kéo dài nhiều năm, cùng các khoản đầu tư dở dang còn nằm trên sổ sách, câu hỏi không chỉ nằm ở hiệu quả sử dụng vốn của Tập đoàn IPA mà còn là năng lực triển khai thực tế của chủ đầu tư.

Khi quỹ đất đã được giao nhưng dự án chưa thể đưa vào khai thác đúng kế hoạch, nguồn lực đất đai của địa phương bị “đóng băng”, làm chậm cơ hội phát triển kinh tế, hạ tầng và nhu cầu an cư của người dân. Trong bối cảnh đất đai là tài nguyên hữu hạn, việc nhiều dự án kéo dài qua nhiều năm càng đặt ra yêu cầu phải rà soát trách nhiệm, năng lực thực hiện và cơ chế xử lý dứt điểm để tránh lãng phí nguồn lực xã hội.