Mắc ca Lâm Đồng: Tạo sức bật từ nhãn hiệu chứng nhận và liên kết chuỗi

Lâm Đồng đang nổi lên là một trong những vùng sản xuất mắc ca lớn nhất cả nước. Điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng thuận lợi giúp cây mắc ca phát triển ổn định, cho năng suất và chất lượng cao. Tuy nhiên, khi cạnh tranh ngày càng dựa nhiều vào thương hiệu, chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc, thì lợi thế về sản xuất thôi là chưa đủ.

Trên nền tảng đó, việc xây dựng và khai thác các tài sản sở hữu trí tuệ, đặc biệt là nhãn hiệu chứng nhận “Mắc ca Lâm Đồng”, đang trở thành hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh cho ngành hàng.

Nhãn hiệu chứng nhận tạo nền tảng

Người tiêu dùng hiện nay ngày càng quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc và uy tín thương hiệu của sản phẩm. Xu hướng này đang khiến các công cụ sở hữu trí tuệ trở thành đòn bẩy quan trọng để nâng cao giá trị nông sản. Với ngành mắc ca tại Lâm Đồng, việc xây dựng và bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận được xem là bước đi quan trọng nhằm tạo lợi thế cạnh tranh và nâng cao giá trị thương mại cho sản phẩm.

Nhãn hiệu chứng nhận “Mắc ca Lâm Đồng” tạo nền tảng để các HTX nâng cao giá trị sản phẩm, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tính đến năm 2026, toàn tỉnh có khoảng 16.000 ha mắc ca với sản lượng gần 13.700 tấn, chiếm hơn một phần ba diện tích mắc ca của cả nước. Theo quy hoạch, diện tích mắc ca của địa phương dự kiến đạt khoảng 37.000 ha vào năm 2030, với sản lượng gần 48.000 tấn.

Cùng với mở rộng quy mô sản xuất, Lâm Đồng đang chú trọng nâng cao giá trị ngành hàng thông qua phát triển thương hiệu và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Tháng 2/2026, Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) chính thức cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu số 596110 cho nhãn hiệu chứng nhận “Mắc ca Lâm Đồng”. Đây được xem là dấu mốc quan trọng đối với ngành mắc ca địa phương.

Không chỉ mang ý nghĩa pháp lý, nhãn hiệu chứng nhận còn là một dạng tài sản sở hữu trí tuệ tập thể của ngành hàng. Công cụ này tạo cơ sở để kiểm soát chất lượng sản phẩm, quản lý vùng nguyên liệu và nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc. Khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng và xuất xứ sản phẩm, nhãn hiệu chứng nhận trở thành yếu tố quan trọng để xây dựng niềm tin trên thị trường.

Việc được bảo hộ cũng giúp hạn chế tình trạng hàng giả, hàng nhái, bảo vệ uy tín của sản phẩm mắc ca Lâm Đồng. Đồng thời, đây là lợi thế để sản phẩm tiếp cận các hệ thống phân phối hiện đại và thị trường xuất khẩu.

Theo đánh giá của các đơn vị chuyên môn, những sản phẩm được quản lý chất lượng và nhận diện thương hiệu bài bản thường có giá trị thương mại cao hơn. Với mắc ca Lâm Đồng, giá bán có thể tăng từ 10-20% so với các sản phẩm chưa được chuẩn hóa.

Những lợi thế đó đang tạo động lực để các HTX tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng chuỗi giá trị, thay vì chỉ tập trung vào sản xuất nguyên liệu. Từ nền tảng là nhãn hiệu chứng nhận của ngành hàng, nhiều HTX đã chủ động phát triển nhãn hiệu riêng, ứng dụng truy xuất nguồn gốc, xây dựng sản phẩm OCOP và đầu tư chế biến nhằm gia tăng hiệu quả khai thác tài sản sở hữu trí tuệ. Thực tế tại Lâm Đồng cho thấy xu hướng này đang được cụ thể hóa rõ nét ở nhiều mô hình HTX tiêu biểu.

HTX nâng giá trị bằng OCOP và truy xuất nguồn gốc

Tại xã Quảng Trực, HTX Long Việt đang trở thành một trong những mô hình tiêu biểu trong phát triển chuỗi giá trị mắc ca. HTX hiện có 44 thành viên và hơn 100 hộ liên kết. Trong số này, khoảng 60% là đồng bào dân tộc M’nông tại chỗ.

Sau nhiều năm phát triển, HTX đã hình thành vùng nguyên liệu hơn 700 ha. Trong đó có khoảng 200 ha mắc ca đang cho thu hoạch ổn định với sản lượng khoảng 200 tấn mỗi năm.

Theo bà Nguyễn Thị Thùy Dung, Chủ tịch HĐQT HTX Long Việt, phần lớn người dân địa phương có đất sản xuất nhưng còn hạn chế về vốn và kỹ thuật. Đây là nguyên nhân khiến nhiều hộ chưa khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai.

Để hỗ trợ người dân, HTX chủ động cung cấp cây giống, phân bón và cho trả chậm. Chỉ trong khoảng ba năm gần đây, HTX đã hỗ trợ khoảng 10.000 cây giống mắc ca cho các hộ liên kết.

Song song với đó, cán bộ kỹ thuật của HTX thường xuyên hướng dẫn nông dân từ khâu trồng, chăm sóc đến thu hoạch. Mỗi năm, HTX tổ chức mua chung khoảng 150 tấn phân bón hữu cơ và gần 1.000 chai thuốc bảo vệ thực vật sinh học để giảm chi phí sản xuất, đồng thời đảm bảo chất lượng đồng đều cho vùng nguyên liệu.

Việc duy trì vùng nguyên liệu đồng nhất về chất lượng giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và đảm bảo chất lượng sản phẩm. Đây cũng là nền tảng quan trọng để giữ vững uy tín thương hiệu và đáp ứng các tiêu chí gắn với nhãn hiệu chứng nhận “Mắc ca Lâm Đồng”.

Người dân cũng được hướng dẫn nhận diện quả già, thu hoạch đúng thời điểm để nâng cao chất lượng hạt mắc ca. HTX cam kết thu mua với giá cao hơn thị trường từ 3.000-5.000 đồng/kg nhằm khuyến khích các hộ tuân thủ quy trình sản xuất.

Không dừng lại ở sản xuất nguyên liệu, HTX Long Việt đầu tư mạnh vào khâu sơ chế và chế biến. Hệ thống kho lạnh, máy tách vỏ xanh, máy chẻ hạt và máy sấy được đưa vào vận hành nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm sau thu hoạch.

Các sản phẩm sau chế biến được gửi kiểm nghiệm chất lượng và đánh giá thành phần dinh dưỡng. Kết quả phân tích trở thành cơ sở để HTX tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất.

Đáng chú ý, HTX đã xây dựng nhãn hiệu hàng hóa riêng, đồng thời gắn tem truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm trước khi đưa ra thị trường. Đây là bước đi quan trọng trong quá trình thương mại hóa tài sản sở hữu trí tuệ, giúp sản phẩm được nhận diện rõ ràng hơn và gia tăng niềm tin của người tiêu dùng.

Năm 2025, sản phẩm mắc ca sấy của HTX được công nhận OCOP 4 sao. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị thương mại cho sản phẩm.

Hiện nay, mỗi năm HTX cung cấp ra thị trường khoảng 20 tấn mắc ca thành phẩm đã được đóng gói và gắn nhãn nhận diện. Sản phẩm không chỉ tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành mà còn nhận được các đơn hàng xuất khẩu sang Trung Quốc.

Theo bà Dung, mục tiêu của HTX là xây dựng thương hiệu mắc ca gắn với sinh kế bền vững của đồng bào M’nông. Chứng nhận OCOP 4 sao cùng hệ thống nhận diện sản phẩm sẽ là nền tảng để HTX tiếp tục mở rộng thị trường trong thời gian tới.

Liên kết khoa học công nghệ để nâng sức cạnh tranh

Bên cạnh HTX Long Việt, HTX Mắc ca Cao Nguyên Lâm Viên cũng đang cho thấy hiệu quả của mô hình liên kết chuỗi trong phát triển ngành hàng mắc ca.

Được thành lập năm 2023, HTX lựa chọn hướng đi tập trung vào nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển thị trường. Hạt mắc ca được đưa vào chế biến ngay sau thu hoạch. Nhờ đó, giá trị sản phẩm tăng lên đáng kể so với hình thức bán nguyên liệu thô.

Nhiều HTX tại Lâm Đồng đầu tư chế biến, phát triển sản phẩm OCOP và liên kết chuỗi nhằm gia tăng giá trị cho tài sản sở hữu trí tuệ gắn với sản phẩm mắc ca.

Ngay trong năm đầu hoạt động, sản phẩm mắc ca sấy của HTX đã được công nhận OCOP 3 sao. Chứng nhận này giúp sản phẩm mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài tỉnh. Sản lượng tiêu thụ hiện đạt khoảng 4-5 tấn mỗi năm.

Ông Phạm Văn Tuyên, Chủ tịch HĐQT HTX, cho biết quá trình phát triển ban đầu gặp không ít khó khăn do hạn chế về nguồn lực và thiết bị. Tuy nhiên, HTX kiên trì đầu tư vào chất lượng sản phẩm và xây dựng mạng lưới liên kết với nông dân.

Từ 7 thành viên ban đầu, đến nay HTX đã kết nối hơn 100 hộ sản xuất trong và ngoài địa phương tham gia liên kết. HTX cũng được cấp chứng nhận VietGAP cho vùng trồng mắc ca và đang hướng tới các tiêu chuẩn sản xuất hữu cơ.

Điểm nổi bật của mô hình này là chú trọng hợp tác với các đơn vị khoa học kỹ thuật trong quá trình sản xuất. Theo HTX, chất lượng sản phẩm và vùng nguyên liệu là điều kiện quan trọng để xây dựng thương hiệu bền vững, đồng thời gia tăng giá trị cho các tài sản sở hữu trí tuệ gắn với sản phẩm mắc ca.

Trước khi phát triển sản phẩm, HTX chủ động kết nối với các đơn vị chuyển giao công nghệ để hỗ trợ nông dân tiếp cận quy trình canh tác tiên tiến.

Hằng năm, HTX phối hợp với chuyên gia và kỹ sư nông nghiệp tổ chức nhiều lớp tập huấn kỹ thuật cho thành viên và người dân. Các nội dung đào tạo tập trung vào sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hướng hữu cơ, canh tác bền vững và giảm phát thải khí nhà kính.

Nhờ những hoạt động này, chất lượng vùng nguyên liệu từng bước được nâng cao. Đây là yếu tố quan trọng giúp sản phẩm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường, đồng thời tạo nền tảng để HTX phát triển thương hiệu và mở rộng khả năng khai thác giá trị từ các tài sản sở hữu trí tuệ đã xây dựng.

Khoa học công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất và các hoạt động liên kết chuỗi đang tạo động lực để nhiều HTX nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhờ đó, các HTX từng bước chuyển từ bán nguyên liệu sang cung cấp sản phẩm có giá trị gia tăng cao, gắn với thương hiệu và hệ thống nhận diện rõ ràng trên thị trường.

Thực tiễn phát triển của các HTX mắc ca tại Lâm Đồng cho thấy nhãn hiệu chứng nhận đang cho thấy vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị ngành hàng. Đây không chỉ là công cụ nhận diện sản phẩm mà còn là tài sản sở hữu trí tuệ có giá trị thương mại. Khi được kết hợp với vùng nguyên liệu đạt chuẩn, hệ thống truy xuất nguồn gốc, sản phẩm OCOP, hoạt động chế biến và liên kết chuỗi, giá trị của tài sản sở hữu trí tuệ được chuyển hóa thành những lợi ích kinh tế cụ thể.

Từ nhãn hiệu chứng nhận “Mắc ca Lâm Đồng” đến các nhãn hiệu hàng hóa của HTX, các công cụ sở hữu trí tuệ đang góp phần nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm trên thị trường. Đó cũng là nền tảng để mở rộng thị trường tiêu thụ và gia tăng thu nhập cho người sản xuất. Đồng thời, đây là hướng đi quan trọng để ngành mắc ca Lâm Đồng từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản chất lượng cao của Việt Nam.