Mạch nguồn văn hóa ven sông Thu Bồn

Các bậc cao niên thực hiện nghi thức cúng tế truyền thống tại lễ hội Bà Chiêm Sơn

Việc lễ hội được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là sự ghi nhận xứng đáng đối với một di sản lâu đời đang được gìn giữ bền bỉ trong đời sống bản địa. Dịp này, chính quyền và nhân dân địa phương đã trang trọng tổ chức lễ đón Bằng chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho lễ hội.

Sức sống lễ hội Bà Chiêm Sơn mỗi độ xuân về

Lễ hội Bà Chiêm Sơn gắn liền với tín ngưỡng thờ Bà tại Dinh Bà Chiêm Sơn (thôn Chiêm Sơn, xã Duy Xuyên, TP Đà Nẵng). Được tổ chức từ ngày mùng 10 đến 12 tháng Giêng hằng năm, lễ hội nhằm tưởng nhớ, tri ân Bà Chiêm Sơn (còn gọi là Bô Bô Thái Dương phu nhân) - người đã có công phù trợ, che chở, hộ quốc an dân cho cộng đồng cư dân làng Chiêm Sơn nói riêng và khu vực ven sông Thu Bồn nói chung. Ngày 3.6.2025, lễ hội Bà Chiêm Sơn đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (loại hình lễ hội truyền thống) theo Quyết định số 1663/QĐ- BVHTT&DL của Bộ VHTTDL.

Tại lễ hội năm 2026, bên cạnh các nghi thức truyền thống như: Lễ túc yết, lễ kỵ, lễ tế Bà, lễ rước kiệu và lễ đại tế, phần hội cũng diễn ra với nhiều hoạt động đặc sắc như hội trại, trò chơi dân gian, chợ đêm…, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.

Phát biểu tại buổi lễ trao Bằng chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia lễ hội Bà Chiêm Sơn, bà Nguyễn Thị Anh Thi, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng đã ghi nhận, biểu dương trí tuệ, tấm lòng và trách nhiệm của các cấp chính quyền cùng cộng đồng nhân dân địa phương trong thời gian qua đã không ngừng chung sức, đồng lòng bảo tồn, phát huy giá trị của di sản văn hóa lễ hội truyền thống Bà Chiêm Sơn.

Đặc biệt, bà Nguyễn Thị Anh Thi trân trọng và ghi nhận sự đóng góp của cộng đồng nhân dân thôn Chiêm Sơn cùng các nghệ nhân đã tham gia thực hành, trao truyền và phát huy giá trị của lễ hội. Những giá trị này không chỉ thuộc về nhân dân địa phương mà còn đóng góp vào sự phát triển chung của thành phố và đất nước.

Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng cũng đề nghị các cấp chính quyền, các ngành và nhân dân tiếp tục quan tâm, thực hiện hiệu quả các nội dung trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Cần tăng cường quản lý, quán triệt sâu sắc chủ trương của Đảng, Nhà nước nhằm phát huy tính tự giác và ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong việc tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Đồng thời, cần tăng cường vai trò của người cao tuổi và các nghệ nhân trong việc bảo tồn, thực hành và phát huy giá trị văn hóa; triển khai chính sách đãi ngộ, tôn vinh nghệ nhân, tạo điều kiện thuận lợi để họ trao truyền di sản cho các thế hệ kế tiếp. Song song, cần kết nối, xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc với quy mô phù hợp, nhằm thu hút du khách và góp phần phát triển du lịch tại các vùng dọc theo sông Thu Bồn.

Cùng với đó, cần huy động sự đóng góp từ cộng đồng nhân dân, các tổ chức và cá nhân để phục vụ hoạt động của lễ hội, góp phần bảo tồn các di sản văn hóa tại địa phương. Việc tiếp tục gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng cũng sẽ giúp những giá trị ấy trở thành tài sản chung của nhân dân. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu đến người dân và du khách về những giá trị đặc sắc của lễ hội Bà Chiêm Sơn, qua đó khơi dậy sự tìm hiểu, nghiên cứu và khám phá tri thức văn hóa bản địa.

Di sản trong đời sống hôm nay

Có mặt tại lễ hội Bà Chiêm Sơn năm 2026, nhiều người dân Duy Xuyên bày tỏ niềm vui khi lễ hội truyền thống được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là niềm vinh dự, tự hào mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm thiêng liêng trong việc gìn giữ và trao truyền những giá trị văn hóa vô giá cho các thế hệ mai sau.

Từ bao đời nay, mỗi kỳ tổ chức lễ hội luôn có sự đồng lòng, phối hợp nhuần nhuyễn giữa BTC của chính quyền địa phương và Ban hành lễ của cộng đồng làng truyền thống Chiêm Sơn, bảo đảm lễ hội được diễn ra bài bản, tôn trọng các yếu tố truyền thống, đồng thời đáp ứng nguyện vọng của nhân dân về nhu cầu tín ngưỡng, tâm linh.

Các nghi lễ như lễ Túc yết, lễ Chánh tế (lễ kỵ Bà) được tổ chức theo nghi thức cổ truyền. Đặc biệt, lễ rước kiệu Bà thu hút đông đảo người dân trong và ngoài địa phương tham gia, tái hiện lại dáng vẻ và hành trạng linh thiêng, huyền thoại của Bà theo truyền thuyết xưa.

Một trong những hoạt động được dân làng mong chờ là phần giáo Tuồng - Hát bội dâng Bà, diễn ra sau khi kết thúc phần lễ tế. Với người dân Chiêm Sơn và khu vực lân cận, đi xem Tuồng trong đêm kỵ Bà còn là để “bói Tuồng” đầu năm, gửi gắm nhiều khát vọng an lành, hanh thông. Những trích đoạn hay nhất do phường hát trình dâng Bà có thể diễn ra vào thời điểm rất khuya nhưng vẫn được bà con chờ đón, nhất là các cụ cao niên, bởi họ tin rằng qua cốt truyện và nhân vật của vở tuồng có thể dự cảm nhiều điều trong năm mới.

Bên cạnh đó, phần hội cũng được tổ chức với nhiều hoạt động phong phú như kéo co, đẩy gậy, đua thuyền, ăn xôi tháng mười, hát Bài chòi, hát Bội, thả hoa đăng cùng các chương trình văn hóa nghệ thuật đặc sắc khác. Chính quyền địa phương và người dân luôn nỗ lực xây dựng thương hiệu “Lễ hội Bà Chiêm Sơn: Truyền thống và Văn minh”, thể hiện qua công tác tổ chức, đảm bảo an ninh trật tự và bảo tồn có chọn lọc những phong tục tập quán tốt đẹp theo hướng lành mạnh, tiến bộ, tiết kiệm, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân.

Ngày nay, những giá trị văn hóa của lễ hội Bà Chiêm Sơn còn trở thành sản phẩm văn hóa đặc sắc, góp phần hình thành môi trường du lịch văn hóa tâm linh hấp dẫn, thu hút du khách đến tham quan, trải nghiệm, qua đó góp phần nâng cao thu nhập cho cộng đồng cư dân địa phương.

KHÁNH CHI